A relixiosa

A resposta do señor marqués de Croismare, se me contesta, proporcionarame as primeiras liñas deste relato. Antes de escribirlle, quixen coñecelo. É un home de mundo que se formou no exército; é maior e estivo casado; ten unha filla e dous fillos aos que quere e os que lle queren. Procede de familia ilustre, é intelixente, alegre, ten talento e gusto polas belas artes e, sobre todo, é orixinal. Gabáronme a súa sensibilidade, o seu honor e a súa probidade. Xulguei, polo grande interese que amosou polo meu caso e por todo o que me dixeron, que non me comprometera dirixíndome a el; pero non se pode presumir que se decida a cambiar a miña sorte sen saber quen son. E este é o motivo que fixo que vencese o meu amor propio e a miña repugnancia e que comezase estas memorias nas que describo unha parte das miñas desgrazas, sen enxeño e sen arte, coa inxenuidade dun neno e a franqueza do meu carácter. Como o meu protector podería esixir, ou quizais a fantasía me levaría a acabalas nun tempo no que uns feitos afastados xa non estarían na miña memoria, pensei que o resumo que as acaba e a profunda impresión que me quedará mentres viva serán suficientes para recordarmos con exactitude.

O meu pai era avogado; casara coa miña nai cunha idade bastante avanzada. Tivo con ela tres fillas. Posuía máis fortuna da imprescindible para establecelas solidamente, pero para iso, a súa tenrura debía estar igualmente repartida, e é moi difícil que eu poida facer este eloxio del. Certamente, eu valía máis cás miñas irmás polos atributos da intelixencia e a beleza, o carácter e o talento, o que parecía aflixir aos meus pais. O que a natureza e a aplicación me concederan como vantaxes sobre elas, convertérase para min nunha fonte de pesadumes. A fin de ser amada, querida, festexada, escusada sempre como eran, desexei parecerme a elas desde moi nena. Se sucedía que lle dicían á miña nai: «Tedes unhas fillas encantadoras», nunca se entendía que fose por min. Ás veces sentíame ben vingada desas inxustizas pero as loanzas que recibira custábanme tan caras cando estabamos sos, que preferiría a indiferenza ou mesmo a inxuria. Canta máis predilección me dedicaran os estraños, peor talante me amosaban cando marcharan. Cantas veces chorei por non ter nacido fea, estúpida, boba, orgullosa, nunha palabra, con todos os defectos que lles facían ter éxito a elas ante os nosos pais. Pregunteime con frecuencia de onde viría esa rareza, nun pai e nunha nai, polo demais honestos, xustos e piadosos. ¿Confesaréivolo, señor? Certas palabras que lle escapaban ao meu pai cando estaba furioso, pois era violento, certas circunstancias unidas en diferentes intervalos, os rumores dos veciños, as conversas dos criados fixéronme sospeitar unha razón que os escusaría en parte. Quizais o meu pai tivese algunha dúbida sobre o meu nacemento. Quizais eu lle lembrase á miña nai unha falta que cometera, e a ingratitude dun home a quen lle prestara demasiada atención, ¿que sei eu? Pero aínda que estas sospeitas estivesen mal fundadas, ¿que arriscaría confiándovolas? Queimaredes este escrito e prométovos que queimarei as vosas respostas. Como nós viñeramos ao mundo con pouca distancia unhas das outras, fixémonos grandes as tres xuntas. Empezaron a presentarse bos partidos. A miña irmá máis vella foi solicitada por un mozo encantador. Era moi agradable de aspecto e tiña moito máis xuízo do que a súa idade prometía. Notei que se fixaba en min e que ela non era máis có pretexto da súa asiduidade. Presentín todas as consecuencias que aquela atención me podía causar e advertín a miña nai. Quizais esa foi a única cousa que fixen na miña vida que lle agradase, e velaquí como fun recompensada. Catro días despois, ou polo menos, poucos días, dixéronme que me buscaran unha praza nun convento, e ao día seguinte leváronme a el. Encontrábame tan mal na casa que aquel suceso non me aflixiu, e fun a Sainte-Marie, o meu primeiro convento, con moita alegría. O amante da miña irmá, ao non verme máis, esqueceuse de min e converteuse no seu esposo. Chámase señor K... É notario e vive en Corbeil, onde vive mal. A miña segunda irmá foi prometida en matrimonio cun tal señor Bauchon, comerciante de sedarías en París, rúa Quincampoix e vive bastante ben con el.

Unha vez que as miñas irmás estaban establecidas, crin que pensarían en min e que non tardaría en deixar o convento. Tiña entón dezaseis anos e medio. Fixéranlles dotes considerables ás miñas irmás; eu prometíame unha sorte similar á delas, e a miña cabeza enchérase de seductores proxectos, cando me chamaron á sala de visitas. Era o pai Séraphin, director espiritual da miña nai, e tamén fora o meu, polo que non tivo dificultades para explicarme o motivo da súa visita. Tratábase de aconsellarme que tomase os hábitos. Protestei ante aquela estraña proposición e manifesteille claramente que non experimentaba ningún gusto polo estado relixioso.

—Tanto peor –dime el–, porque os vosos pais despoxáronse de todo polas vosas irmás e non vexo qué poderían facer por vós na situación precaria á que quedaron reducidos. Pensádeo, señorita. Ou tedes que entrar para sempre neste convento ou ir para algún convento de provincia onde vos recibirán por unha módica pensión e de onde non sairedes ata a morte dos vosos pais que pode facerse esperar moito tempo.

Queixeime con amargura e vertín un torrente de bágoas. A superiora estaba avisada, esperábame ao retorno do locutorio. Encontrábame nunha desorde que non se pode explicar. Díxome:

—¿Que tedes, miña querida nena? (Sabía mellor ca min o que me pasaba) ¡Como estades! Nunca se viu unha desesperación semellante á vosa. Facédesme tremer. ¿Acaso perdestes o voso señor pai ou a vosa señora nai?

Pensei responderlle, tirándome nos seus brazos: «¡Así o quixese Deus...!» pero contenteime con exclamar:

—¡Ai!, eu non teño nin pai nin nai; son unha infeliz á que detestan e á que queren enterrar aquí de por vida.

Deixou que chorase. Esperou o momento da tranquilidade. Expliqueille máis claramente o que se me acababa de anunciar. Parecía ter piedade de min. Compadeceume. Animoume a non abrazar un estado polo que non sentía ningunha atracción. Prometeume rogar, volver explicar, pedir. ¡Señor, que artificiosas son as superioras dos conventos!, non tedes nin idea. Escribiulles, en efecto. Non ignoraba cal ía ser a resposta. Comunicouma, e non foi ata ben tempo despois cando empecei a dubidar da súa boa fe. Entrementres, o termo que se lle puxera á miña resolución chegou. Veume informar coa tristeza mellor estudiada. Primeiro, permaneceu en silencio, despois, dirixiume algunhas palabras de conmiseración, tras as que comprendín o resto. Tivo lugar unha escena de desesperación; apenas teño outras para describirvos. Saber conterse é a grande arte desas mulleres. A continuación, díxome, a verdade, creo que chorando: «Ben, miña filla, ides entón deixarnos; querida filla, ¡non nos volveremos ver!» e outras declaracións que non entendín. Eu estaba recostada nunha cadeira onde ou gardaba silencio ou saloucaba, ou permanecía inmóbil ou me erguía e ía, un pouco apoiarme nas paredes, outro pouco exhalar a miña dor no seu seo. Velaí o que estaba pasando cando engadiu: «Pero, ¿por que non facedes unha cousa? Escoitade, pero non vaiades dicir que volo aconsellei eu. Conto cunha discreción inviolable da vosa parte, pois por nada do mundo querería que houbese un reproche que facerme. ¿Que vos piden? Que tomedes os hábitos. ¡Ben! ¿Por que non os tomades? ¿A que vos compromete iso? A nada, a permanecer outros dous anos connosco. ¿Quen sabe onde estaremos? Dous anos é moito tempo, poden pasar moitas cousas en dous anos...»

Uniulle a aquelas frases insidiosas tantos aloumiños, tantas declaracións de amizade, tantas doces falsidades... Eu sabía onde estaba pero non sabía a onde me levarían, e deixeime convencer. Escribiulle ao meu pai entón. A carta estaba moi ben, ai, para iso non hai ninguén mellor. Nin a miña pena nin a miña dor nin as miñas reclamacións estaban disimuladas. Asegúrovos que enganaría a unha moza máis lista ca min de igual xeito. Non obstante, acabábase por dar o meu consentimento. ¡Con que celeridade foi todo preparado! Acordaron o día, fixeron os meus hábitos; chegou o momento da cerimonia, sen que eu perciba hoxe o menor intervalo entre esas cousas. Esquecíame dicirvos que vin ao meu pai e á miña nai, que intentei conmovelos por todos os medios e que os encontrei inflexibles. Foi o señor abade Blin, doutor da Sorbonne, quen me exhortou e o señor bispo de Alep quen me entregou os hábitos. Esta cerimonia non é alegre de seu; aquel día foi das máis tristes. Aínda que as relixiosas se apresuraran para sosterme, sentín que se dobraban varias veces os meus xeonllos e estiven a piques de caer sobre os chanzos do altar. Non oía nada. Non vía nada. Estaba estupefacta. Levábanme, eu ía. Interrogábanme e respondían por min. Con todo, aquela cruel cerimonia acabou; todo o mundo se retirou e quedei no medio do tropel ao que se me acababa de asociar. As miñas compañeiras rodeáronme; abrazáronme e dixeron: «Irmá, vede, ¡que bela é!, ¡como lle realza o veo a brancura da cute!, ¡como a favorece ese diadema!, ¡como lle redondea o rostro!, ¡como lle agranda as meixelas!, ¡como lle fan lucir os hábitos o talle e os brazos!...» Eu apenas as escoitaba, estaba desolada. Non obstante, teño que recoñecelo, cando quedei soa na cela, acordeime dos seus afagos e non puiden absterme de verificalos no meu espelliño; pareceume que non estaban de todo fóra de lugar. Ese é un día de honores. Esaxeráronos para min, pero fun pouco sensible a eles e finxiron crer todo o contrario e dixéronmo, aínda que fose evidente que non servía para nada. Pola noite, ao saír da oración, a superiora dirixiuse á miña cela: «De verdade», díxome despois de me examinar un pouco, «non sei por que tedes tanta repugnancia por eses hábitos. Séntanvos de marabilla e estades encantadora. A irmá Suzanne é unha relixiosa moi bela; amaranvos máis por iso. Vexamos, camiñade... Mantédevos dereita, non podedes estar dobrada como estades..» Arranxoume a cabeza, os pés, as mans, o van, os brazos; deume case unha lección de Marcel sobre as grazas monásticas, pois cada estado ten as súas. A continuación, sentou e díxome: «Está ben, pero agora falemos en serio. Velaí dous anos gañados. Os vosos pais poden cambiar de decisión, vós mesma quizais queirades permanecer aquí, cando eles queiran tirarvos. Iso non é de todo imposible.»

—Señora, non o creades.

—Levades moito tempo entre nós, mais aínda non coñecedes a nosa vida. Ten as súas penas, sen dúbida; pero tamén as súas alegrías.

Ben podedes imaxinar todo o que puido engadir sobre o mundo e o claustro, está escrito por todas partes, e por todas partes da mesma maneira; pois grazas a Deus, fixéronme ler o farragoso memorial no que os relixiosos escribiron sobre o seu estado que coñecen ben e que detestan e contra o mundo que aman, que censuran e non coñecen.

Non vos detallarei o meu novizado. Se se observase toda a súa austeridade, non se resistiría. Pero, aínda así, é o tempo máis doce da vida monástica. A madre de novizas é a irmá máis indulxente que se pode encontrar. A súa función é a de vos ocultar todas as espiñas do estado relixioso; é un curso da seducción máis sutil e mellor preparada. É ela quen fai máis mestas as tebras que vos rodean, quen vos arrola, quen vos adormece, quen vos impón, quen vos atrae. A nosa uniuse a min particularmente. Non creo que haxa ningunha alma, nova e sen experiencia, que resista a proba desta arte funesta. O mundo ten os seus precipicios, pero non creo que se chegue a eles por unha pendente tan fácil. Se espirraba dúas veces seguidas, quedaba dispensada do oficio, do traballo, da oración, deitábame máis cedo e erguíame máis tarde, a regra cesaba para min. Imaxinade, señor, que había días nos que suspiraba porque chegase o instante de me mortificar. Non pasa no mundo unha historia amolada da que non se fale. Arranxan as verdadeiras; fanas falsas; e despois fan loanzas sen fin e accións de grazas a Deus que nos pon a salvo desas humillantes aventuras. Mentres tanto, achegábase ese tempo que eu adiantara ás veces cos meus desexos. Entón, volvinme pensativa. Sentín espertarse e acrecentarse a miña repugnancia. Íallela confiar á superiora ou á madre das novizas. Aquelas mulleres vínganse ben do aburrimento que se lles causa, pois hai que pensar que non se divirten co papel hipócrita que desempeñan e coas estupideces que están forzadas a repetir. Iso resúltalles á fin gastado e desagradable pero decídense a facelo por un milleiro de escudos que lles chegan por iso ao seu convento. Velaí o importante obxecto polo que menten toda a súa vida e lles preparan a mozas inocentes unha desesperación de corenta, de cincuenta anos, e quizais un infortunio eterno; pois seguro, señor, que de cen relixiosas que morren antes dos cincuenta anos hai xusto cen condenadas, sen contar as que se volven loucas, estúpidas ou violentas esperando.

Un día escapou unha desas últimas da cela na que a tiñan pechada. Eu vina. Foi na época da miña felicidade ou da miña desgraza segundo, señor, vexades a miña historia. Nunca vin nada tan horrible. Estaba esguedellada e case espida. Arrastraba unhas cadeas de ferro, tiña a mirada extraviada; arrincaba o pelo; batía no peito cos puños e corría. Gritaba; dirixía a si mesma e ás outras as máis terribles imprecacións. Buscaba unha fiestra para precipitarse por ela. Arrepioume o espanto e empecei a tremer. Vin a miña sorte na daquela infeliz e, inmediatamente, decidiuse no meu corazón que mil veces prefería morrer que expoñerme a aquilo. Presentiron o efecto que aquel suceso podería ter sobre o meu espírito e creron que debían previlo. Dixéronme daquela relixiosa non sei cantas mentiras ridículas que se contradicían: que xa tiña o xuízo alterado cando a recibiran; que sufrira un susto moi grande nun tempo crítico; que acabara tendo visións; que cría relacionarse cos anxos; que fixera lecturas perniciosas que lle danaran o espírito; que prestara atención a uns innovadores dunha moral esaxerada, que a asustaran con tanta forza cos xuízos de Deus que a súa cabeza estremecida perdera o sentido; que só vía demos, o inferno e os remuíños de lume; que estaban ben apesaradas; que era inaudito que houbese un caso semellante no convento, ¿que sei eu que máis aínda? Non crin nada. A todo momento me viña a tola relixiosa ao pensamento e renovaba o xuramento de non facer ningún voto.

Non obstante, chegou o momento no que se trataba de amosar se sabía cumprir a miña palabra. Unha mañá, despois do oficio, vin entrar a superiora na miña cela. Sostiña unha carta. O seu rostro expresaba tristeza e abatemento; tiña os brazos caídos; parecía que a súa man non tivese forza para levantar aquela carta. Mirábame; unhas bágoas parecían brillar nos seus ollos; estaba calada e eu tamén; esperaba que eu falase a primeira; estiven tentada a facelo pero contívenme. Preguntoume como me encontraba, que o oficio fora longo aquel día, que tusira un pouco e que lle parecía indisposta. A todo iso respondinlle: «Non, querida madre.» Ela sostiña a carta cunha man colgante. No medio daquelas preguntas, púxoa sobre os xeonllos e ocultábaa parcialmente coa man. Á fin, despois dalgunhas cuestións sobre o meu pai, a miña nai e vendo que eu non lle preguntaba qué era aquel papel, díxome: «Traio aquí unha carta...»

Ao oír estas palabras sentín que o meu corazón se turbaba e engadín cunha voz entrecortada e cos beizos tremendo:

—¿É da miña nai?

—Vós o dixestes. Tede. Lede ...

Repúxenme un pouco. Collín a carta. Empecei a lela con bastante firmeza pero, a medida que avanzaba, o pavor, a indignación, a cólera, o despeito, diferentes paixóns sucedíanse en min, tiña diferentes voces, tomaba diferentes aspectos e facía diferentes xestos. Algunhas veces, apenas sostiña o papel ou sostíñao coma se o quixese romper ou apertábao coma se tivese a tentación de engurralo e tiralo lonxe de min.

—Ben, miña filla, ¿que imos contestar?

—Señora, xa o sabedes.

—Non, non o sei. Os tempos son malos e a vosa familia sufriu perdas. Os negocios das vosas irmás están arruinados. Ambas as dúas teñen moitos fillos. Os vosos pais arruináronse para casalas e arruínanse para sostelas. É imposible que vos busquen unha sorte segura. Tomastes os hábitos. Isto ocasionoulles gastos. Con este paso désteslles esperanzas. O rumor da vosa profesión expandiuse por todas partes. A pesar de todo, contade sempre co meu auxilio. Nunca atraín a ninguén á relixión. É un estado ao que Deus nos chama e é perigoso mesturar a voz dun coa del. Non me atrevería a falarlle ao voso corazón se a graza non lle di nada. Ata o momento, non teño que reprocharme a desgraza doutra. ¿Podería empezar por vós, miña filla, que me sodes tan querida? Non me esquecín de que, grazas á miña persuasión, destes os primeiros pasos e non soportaría que se abusase diso para obrigarvos contra a vosa vontade. Vexamos, entón, xuntas. Poñámonos de acordo. ¿Queredes profesar?

—Non, señora.

—¿Non sentides ningunha atracción polo estado relixioso?

—Non, señora.

—¿Non obedeceredes aos vosos pais?

—Non, señora.

—¿Que queredes ser, entón?

—Calquera cousa, excepto relixiosa. Non quero selo. Non o serei.

—Ben, non o seredes; pero arranxemos unha resposta para a vosa nai...

Conviñemos algunhas ideas. Escribiu e amosoume a carta que me pareceu, outra vez, que estaba moi ben. Non obstante, enviáronme o director espiritual do convento. Enviáronme o doutor aconsellarme que tomase os hábitos. Encomendáronme á madre das novizas. Vin ao señor bispo de Alep. Tiven que romper lanzas con mulleres piadosas que se involucraron no meu caso sen que eu as coñecese. Tiven conferencias continuas coas monxas e cos sacerdotes. Veu o meu pai. As miñas irmás escribíronme. A miña nai apareceu de última. Resistín a todo. Non obstante, acordaron o día para a miña profesión. Non descoidaron nada para obter o meu consentimento pero, cando viron que era inútil solicitalo, decidiron prescindir del.

Desde ese momento pecháronme na cela. Impuxéronme silencio. Vinme separada de todo o mundo, abandonada a min mesma, e vin que decidiran, claramente, dispor de min sen min. Non quería comprometerme, era algo xa resolto, e todas as acusacións verdadeiras ou falsas que me dirixían sen descanso non me facían vacilar. Aínda así, encontrábame nun estado deplorable. Non sabía o que podía durar; e se acababa, aínda menos o qué me podía suceder. Entre estas incertezas, tomei unha decisión que vós xulgaredes, señor, como vos praza. Xa non vía a ninguén, nin á superiora, nin á madre das novizas, nin ás miñas compañeiras. Mandei chamar á primeira e aparentei aceptar a vontade dos meus pais, pero a miña intención era a de acabar con aquela persecución cun escándalo e protestar publicamente contra a violencia que querían inflixirme. Dixen entón que eran donos da miña sorte, que podían dispor dela como desexasen; que esixían que profesase e que profesaría. Velaí o xúbilo expandido por todo o convento; volveron os aloumiños con todos os afagos e toda a seducción. «Deus faláralle ao meu corazón. Ninguén estaba máis feito para o estado da perfección ca min. Era imposible que non fose así. Sempre o esperaran. Non se cumpren os deberes con tanta edificación e constancia cando non se está verdadeiramente destinada a iso. A madre das novizas nunca vira en ningunha das súas alumnas vocación mellor caracterizada. Estaba moi sorprendida do mal camiño que tomara, pero sempre lle dixera á madre superiora que había que aguantar e que pasaría, que as mellores relixiosas tiveran momentos así, que eran suxestións do demo que redobraba os seus esforzos cando estaba a piques de perder a súa presa; que eu lle ía escapar, que xa non habería máis ca rosas para min, que as obrigas da vida relixiosa me parecerían tanto máis soportables canto máis mas esaxerara, que ese peso súbita do xugo era unha graza do ceo, que se servía dese medio para alivialo.» Parecíame bastante singular que a mesma cousa viñese de Deus ou do demo, segundo lles conviñese considerar. Hai moitas circunstancias semellantes na relixión. E os que me consolaron dixéronme, frecuentemente, dos meus pensamentos, uns que eran instigacións de Satán, e outros inspiracións de Deus. Polo que parece o mesmo mal vén ou de Deus que nos pon á proba ou do diaño que nos tenta.

Conducinme con discreción. Crin poder responder de min. Vin ao meu pai. Faloume friamente. Vin á miña nai. Abrazoume. Recibín cartas de congratulación das miñas irmás e de moitas outras persoas. Souben que sería un tal señor Sornin, vicario de Saint-Roch, quen faría o sermón, e o señor Thierry, chanceler da universidade, quen recibiría os meus votos. Todo foi ben ata a véspera do gran día, agás que, tendo escoitado que a cerimonia sería clandestina, que habería moi pouca xente e que a porta da igrexa só estaría aberta para os parentes, chamei por medio da torneira a todas as persoas da veciñanza, aos meus amigos, ás miñas amigas e obtiven o permiso de escribirlles a algúns dos meus coñecidos. Presentouse todo aquel cúmulo ao que case ninguén esperaba, tiveron que deixalo entrar e a asemblea foi case tal e como a necesitaba para o meu proxecto. ¡Oh, señor, que noite aquela que precedeu! Non me deitei. Estaba sentada na cama. Chamaba a Deus na miña axuda. Erguía as mans cara ao ceo a quen tomei coma testemuña da inxustiza que comigo se cometía. Imaxinaba o meu papel ao pé dos altares: unha moza protestando en voz alta contra unha acción que parecía que consentira. Imaxinaba o escándalo dos asistentes, a desesperación das relixiosas, a cólera dos meus pais. «¿Deus, que vai ser de min?» Pronunciando estas palabras, apoderouse de min unha debilidade xeral. Caín esvaecida sobre a almofada. A esta debilidade sucedeu un estremecemento co que os meus xeonllos se batían e os meus dentes se golpeaban con ruído; a este estremecemento sucedeu unha calor terrible; o meu espírito turbouse. Non recordo espirme, nin saír da cela; pero encontráronme só co camisón, tendida no chan á porta da superiora, inmóbil e case sen vida. Só souben todo isto despois. Leváronme de novo á cela e, pola mañá, arredor de min estaban a superiora, a madre das novizas e aquelas ás que lles chaman as axudantes. Encontrábame moi abatida. Fixéronme algunhas preguntas. Viron, polas miñas respostas, que non tiña ningunha consciencia do que pasara e non me falaron máis dese asunto. Preguntáronme como me encontraba, se persistía na miña santa resolución e se me sentía capaz de soportar a fatiga do día. Respondinlles que si e, contra o que esperaban, nada foi alterado.

Dispuxeran todo desde a véspera. Tocaron as campás para amosar a todo o mundo que se ía facer unha desgrazada. O meu corazón volveu latexar con forza. Viñeron engalanarme. Ese día é un día de gala. Agora que recordo todas esas cerimonias, paréceme que terían algo de solemne e de conmovedor para unha rapaza inocente a quen a súa inclinación non a arrastrase a outra parte. Leváronme á igrexa. Celebrouse a santa misa. O bo do vicario, que supoñía en min unha resignación que non tiña, dedicoume un longo sermón no que non había unha palabra que non fose a contrasentido. Era algo moi ridículo todo o que me dicía da miña felicidade, da graza, da miña coraxe, do meu celo, do meu fervor e de todos os bos sentimentos que el me imaxinaba. O contraste entre o seu eloxio e o paso que ía dar perturboume. Tiven momentos de incerteza pero duraron pouco. Só sentín que carecía de todo o que había que ter para ser unha boa relixiosa. Entrementres, chegou o momento terrible. Cando tiña que entrar no lugar no que debía pronunciar o voto do meu compromiso, non me sostiña enriba das pernas. Dúas das miñas compañeiras colléronme por debaixo dos brazos. Tiña a cabeza recostada sobre unha delas e arrastrábame. Non sei que pasaba no corazón dos asistentes, pero estaban vendo unha rapaza vítima moribunda que levaban ao altar e de todas partes escapaban suspiros e saloucos, entre os que estou ben segura de que non se oíron os do meu pai nin os da miña nai. Todo o mundo estaba de pé. Había xente nova subida nas cadeiras e agarrada aos barrotes da reixa, e fíxose un profundo silencio cando o que presidía a miña profesión me dixo:

—Marie-Suzanne Simonin, ¿prometedes dicir a verdade?

—Prometo.

—¿Estades aquí do voso pleno grado e pola vosa libre vontade?

Eu respondín "non", pero as que me acompañaban responderon por min "si".

—Marie-Suzanne Simonin, ¿prometédeslle a Deus castidade, pobreza e obediencia?

Vacilei un momento. O sacerdote esperou e eu respondín:

—Non, señor.

Volveu comezar:

—Marie-Suzanne Simonin, ¿prometédeslle a Deus castidade, pobreza e obediencia?

Respondinlle cunha voz máis firme:

—Non, señor, non.

Detívose e díxome:

—Miña filla; tranquilizádevos e escoitádeme.

—Señor –díxenlle–, preguntádesme se lle prometo a Deus castidade, pobreza e obediencia; oínvos ben e respóndovos que non...

E virando a continuación cara aos asistentes, entre os que se levantara un gran murmurio, acenei que quería falar. O murmurio cesou e eu dixen:

—Señores, e sobre todo meu pai e miña nai, tómovos por testemuñas...

Ante esas palabras, unha das irmás deixou caer o veo da reixa e vin que era inútil continuar. As relixiosas rodeáronme e enchéronme de reproches. Escoiteinas sen dicir nada. Leváronme á cela e pecháronme baixo chave.

Alí, soa, abandonada ás miñas reflexións, comecei a calmar a miña alma. Volvín reflexionar sobre a miña decisión e non me arrepentín dela. Pensei que, tras o escándalo que provocara, era imposible que permanecese moito tempo naquel convento e que quizais non ousarían volver meterme noutro. Non sabía que ían facer comigo pero non vía nada peor ca ser relixiosa contra a miña vontade. Permanecín moito tempo sen escoitar falar de nada. As que me levaban de comer entraban, poñían a miña comida no chan e marchaban en silencio. Ao cabo dun mes, déronme roupa de secular. Quitei a do convento. Veu a superiora e díxome que a seguise. Seguina ata a porta conventual; alí subín nun coche onde encontrei a miña nai que me esperaba, soa. Sentei no asento de diante e a carroza partiu. Quedamos unha fronte á outra algún tempo sen dicir unha palabra. Tiña a mirada baixa. Non ousaba mirala. Non sei que ocorreu na miña alma pero, de súpeto, boteime aos pés dela e apoiei a cabeza sobre os seus xeonllos; non lle falaba pero saloucaba e asfixiábame. Ela rexeitoume con dureza. Non me volvín erguer. Empezou a sangrarme o nariz. Agarreille unha das mans contra o seu desexo e, regándoa coas bágoas e o sangue que fluía, apoiando a miña boca sobre aquela man, biqueina e díxenlle:

—Seguides sendo a miña nai; sigo sendo a vosa filla...

Ela respondeume (empuxándome aínda con máis dureza e retirando a man):

—Erguédevos, desgrazada, erguédevos.

Obedecinlle. Tranquiliceime e tapei o rostro coa cofia. Puxera tanta autoridade e firmeza no son da súa voz que crin que debía ocultarme á súa mirada. As bágoas e o sangue mesturábanse, baixábanme polos brazos e púxenme perdida sen darme conta. Por algunhas palabras que dixo, supuxen que lle manchara o vestido e a roupa co sangue e que iso a desgustaba. Chegamos á casa e leváronme enseguida a un pequeno cuarto que me tiñan preparado. Boteime outra vez aos seu pés na escaleira e retívena pola roupa, pero todo o que conseguín foi que se volvese cara a min e me mirase cun movemento de indignación da cabeza, da boca e dos ollos, que vós podedes imaxinar mellor do que eu describirvos.

Entrei na miña nova prisión, onde pasei seis meses, solicitando todos os días inutilmente a graza de falarlles, de ver ao meu pai ou de escribirlle. Traíanme de comer. Servíanme. Unha serventa acompañábame á misa os días de festa e volvía pecharme. Lía. Traballaba. Choraba. Algunhas veces cantaba, e así pasaban os meus días. Sustentábame un sentimento secreto: que era libre e que a miña sorte, por moi dura que fose, podía cambiar. Pero estaba decidido que sería relixiosa e funo.

Tanta inhumanidade, tanta obstinación por parte dos meus pais, acabou por confirmarme o que sospeitaba sobre o meu nacemento. Nunca puiden encontrar outro medio de escusalos. A miña nai temía, ao parecer, que eu un día reclamase o reparto de bens; que pedise a miña parte e que asociase unha filla natural ás fillas lexítimas. O que só era unha conxectura volveuse unha certeza.

Mentres estaba pechada na casa, facía poucos exercicios externos de relixión. Non obstante, mandábanme á confesión a véspera dos días santos. Xa vos dixen que tiña o mesmo director espiritual cá miña nai. Falei con el. Expúxenlle toda a dureza da conduta coa que se portaban comigo desde había tres anos aproximadamente. El coñecíaa. Queixeime da miña nai, sobre todo, con amargura e resentimento. Aquel sacerdote fixérase relixioso tarde. Era moi humano. Escoitoume tranquilamente e díxome:

—Miña filla, tede mágoa da vosa nai; compadecédea en vez de censurala. Ten bo corazón. Estade segura de que actúa así a desgusto.

—¡A desgusto, señor! ¿Quen pode obrigala? ¿Non me trouxo ao mundo? ¿E que diferenza hai entre as miñas irmás e eu?

—Moita.

—¿Moita?, non entendo a vosa resposta...

Ía empezar coa comparación entre as miñas irmás e eu, cando me detivo e me dixo:

—Veña, veña, a inhumanidade non é o vicio dos vosos pais; tratade de aceptar o voso destino con paciencia e de facer del polo menos un mérito ante Deus. Verei a vosa nai, e estade segura de que usarei toda a influencia que poida ter sobre ela para axudarvos...

Aquel moita, que me respondera foi coma un raio de luz para min. Xa non tiña dúbidas da verdade do que pensara sobre o meu nacemento.

O sábado seguinte, cara ás cinco e media da tarde, á caída do día, a serventa que me destinaran subiu e díxome:

—A vosa nai ordena que vos vistades.

Unha hora despois:

—A señora quere que baixedes canda min.

Encontrei á porta unha carroza na que montamos a criada e mais eu e souben que iamos aos Feuillants, xunto ao padre Séraphin. Estábanos esperando, só. A serventa afastouse e entrei no locutorio. Sentei, inqueda e curiosa polo que me ía dicir. Velaquí o que me dixo:

—Señorita, vaivos ser explicado o enigma da severa conduta dos vosos pais, pois obtiven o permiso da vosa nai. Sodes prudente, intelixente e firme. Estades nunha idade na que se vos pode confiar un segredo, aínda que non vos atinxa. Hai moito tempo que animei a vosa nai por primeira vez para que vos revelase o que ides escoitar. Nunca se decidiu a facelo. É duro para unha nai confesarlle unha falta grave á súa filla. Coñecedes o seu carácter, non vai con el o tipo de humillación de certa confesión. Creu que podería conducirvos ao seu designio sen este recurso. Equivocouse e está molesta por iso. Hoxe volveu pedirme consello, e foi ela quen me encargou que vos diga que vós non sodes filla do señor Simonin.

Eu respondinlle inmediatamente:

—Desconfiaba iso.

—Vede agora, señorita; considerade, sopesade; xulgade se a vosa nai pode, sen o consentimento, mesmo co consentimento do voso pai, unirvos a unhas fillas das que non sodes irmá; se lle pode confesar ao voso pai un feito sobre o que el xa ten bastantes sospeitas.

—Pero, señor, ¿quen é o meu pai?

—Iso non mo dixeron. É certo, señorita –engadiu– que favoreceron moito as vosas irmás e que tomaron todas as precaucións imaxinables polos contratos de matrimonio, pola corrupción dos bens, polas estipulacións, polos fideicomisos e outros medios, para reducir a nada a vosa lexítima parte no caso de que puidésedes un día acudir ás leis para reclamala. Se perdedes os vosos pais, encontraredes poucos recursos. Agora rexeitades o convento, quizais no futuro vos arrepintades de non estar nel.

—Non pode ser, señor; non pido nada.

—Non sabedes o que é a dificultade, o traballo e a indixencia.

—Coñezo polo menos o prezo da liberdade e o peso dun estado para o que unha non se sente chamada.

—Xa vos dixen o que tiña que dicirvos; sodes vós, señorita, quen tedes que reflexionar...

Dito isto, ergueuse.

—Pero, señor, unha pregunta máis.

—As que queirades.

—¿As miñas irmás saben o que me acabades de contar?

—Non, señorita.

—¿Como foron capaces de despoxar a súa irmá, pois elas así me consideran?

—¡Ai, señorita, o interese, o interese! Non obterían os considerables partidos que obtiveron. Cada un pensa en si neste mundo; e aconséllovos que non contedes con elas se chegades a perder os vosos pais; estade segura de que vos disputarán ata a máis mínima parte o pouquiño que teredes que compartir con elas. Teñen moitos fillos. Ese pretexto será o bastante honesto como para reducirvos á mendicidade. Ademais, elas xa non teñen ningún poder, son os maridos os que deciden todo. Aínda que tivesen algún sentimento de conmiseración, os recursos que vos darían sen sabelo os seus maridos converteríanse en fonte de divisións domésticas. Non vexo máis que cousas así, ou fillos abandonados, mesmo lexítimos, ou fillos socorridos á custa da paz doméstica. Á parte, señorita, o pan que se recibe é moi duro. Se me credes, reconciliarédesvos cos vosos pais. Faredes o que vosa nai espera de vós e seredes relixiosa. Daranvos unha pequena pensión coa que pasaredes os vosos días, se non felices, polo menos soportables. Polo resto, non vos ocultarei que o aparente abandono da vosa nai, a súa obstinación en pecharvos e algunhas outras circunstancias que xa non recordo, pero que souben no momento, producen no voso pai o mesmo efecto que sobre vós. O voso nacemento resultáballe sospeitoso. Agora xa non. E sen coñecer o segredo, non dubida de que só lle pertencedes como filla pola lei que lle atribúe os fillos a aquel que leva o título de esposo. Veña, señorita. Sodes boa e sensata. Pensade no que acabades de escoitar.

Erguinme; botei a chorar. Vin que el mesmo estaba conmovido. Ergueu docemente os ollos cara ao ceo e acompañoume ata a saída. Volvín encontrar a criada que me acompañara, subimos no coche e volvemos á casa.

Era tarde. Unha parte da noite estiven pensando no que se me acababa de revelar. Ao día seguinte seguín pensando no mesmo. Non tiña pai. O escrúpulo quitárame a miña nai.Tomaran precaucións para que non puidese pretender os dereitos do meu nacemento legal. Sufría unha catividade doméstica moi dura. Non quedaba ningunha esperanza, ningún recurso. Se falasen antes comigo, tras o establecemento das miñas irmás, e me tivesen na casa, que non deixaba de ser frecuentada, quizais houbese alguén a quen o meu carácter, a miña intelixencia, o meu aspecto e o meu talento lle terían parecido un dote suficiente. Aínda non era imposible, pero o escándalo que provocara no convento facíao máis difícil. Non se concibe como unha moza de dezasete a dezaoito anos pode chegar a ese extremo sen unha firmeza pouco común. Os homes louan moito esta calidade, pero parece que prescinden de boa gana dela naquelas que teñen propósito de facer as súas esposas. Ese era, con todo, un recurso que tentar antes de preocuparse por outro partido. Decidín abrirme á miña nai e pedinlle unha entrevista que me foi concedida.

Era no inverno. Ela estaba sentada nunha cadeira de brazos, á beira do lume; tiña o aspecto severo, a mirada fixa e os trazos inmóbiles. Achegueime a ela. Boteime aos seus pés e pedinlle perdón por todas as miñas culpas.

—É –respondeume– polo que me ides dicir que o mereceredes. Erguédevos. O voso pai está ausente. Tedes tempo para explicarvos. Estivestes co padre Séraphin. Sabedes, á fin, quen sodes e que podedes esperar de min, se o voso desexo non é o de mortificarme toda a miña vida por unha falta que xa expiei dabondo. Ben, señorita, ¿que me queredes?, ¿que decidistes?

—Mamá –respondinlle–, sei que non teño nada e que nada debo pretender. Estou ben lonxe de querer aumentar as vosas penas, da natureza que sexan. Quizais me encontrariades máis submisa á vosa vontade se me informásedes de certas circunstancias que era difícil que sospeitase. Pero á fin xa as coñezo. Sei quen son e só me queda conportarme en consecuencia co meu estado. Xa non me estrañan as distincións que establecestes entre as miñas irmás e eu. Recoñezo a xustiza delas. Subscríboas. Pero sigo sendo a vosa filla, levástesme no voso seo e espero que non o esquezades.

—¡Que me condene –replicou vivamente– se non vos concedo todo canto está no meu poder!

—Ben, mamá –díxenlle–, devolvédeme a vosa bondade; devolvédeme a vosa presenza; devolvédeme a tenrura do que cre ser o meu pai.

—Pouco falta –engadiu– para que non teña a mesma certeza sobre o voso nacemento ca vós e ca min. Nunca vos vexo ao lado del sen oír os seus reproches. Diríxemos pola dureza coa que vos trata. Non esperedes del os sentimentos dun pai tenro. E ademais, vóuvolo confesar, recordádesme unha traizón, unha ingratitude tan odiosa pola parte doutro que non podo soportar. Ese home amósase sen cesar entre vós e eu. Repúgname, e o odio que me inspira expándese sobre vós.

—¡Como! –díxenlle eu–, ¿só podo esperar de vós e do señor Simonin que me tratedes como unha estraña, unha descoñecida que recollestes por humanidade?

—Non podemos nin un nin outro... Miña filla, non envelenedes a miña vida por máis tempo. Se non tivésedes irmás, sei o que tería que facer, pero tedes dúas e teñen ambas familia numerosa. Hai moito tempo que a paixón que me sostiña se extinguiu. A conciencia reclama os seus dereitos.

—Pero aquel a quen lle debo a vida...

—Xa non está. Morreu sen acordarse de vós, e esa é a menor das súas falcatruadas...

Neste momento alterouse o seu aspecto, acendéronselle os ollos e a indignación apoderouse do seu rostro. Quería falar pero xa non daba articulado; impedíallo o tremor dos beizos. Estaba sentada. Inclinou a cabeza sobre as mans para ocultarme os violentos movementos que sufría. Permaneceu algún tempo nese estado; despois ergueuse e deu algunhas voltas pola estancia sen dar unha palabra; constrinxía as bágoas, que fluían con pena, e dixo:

—¡Monstro! Non dependeu del que non vos afogase no meu seo polos desgustos que me causou. Pero Deus quixo que vivísemos as dúas, para que a nai expíe a súa falta mediante a filla... Miña filla, nada tedes nin nada teredes. O pouco que podo facer por vós ocúltollelo ás vosas irmás. Velaí as consecuencias dunha febleza. Con todo, espero non ter que reprocharme nada cando morra; terei conseguido o voso dote cos meus aforros. Non abuso das facilidades do meu esposo, pero gardo cada día o que obteño da súa xenerosidade de vez en cando. Vendín as xoias que tiña e obtiven o seu permiso para dispor ao meu antollo da ganancia que me deron. Gustábame xogar e xa non xogo. Gustábanme os espectáculos e priveime deles. Gustábame a compañía e vivo retirada. Gustábame o fasto e renunciei a el. Se vos facedes relixiosa, como é a miña vontade e a do señor Simonin, o voso dote será o froito do que eu gardo cada día.

—Pero mamá –díxenlle–, aínda vén aquí algunha xente de ben; pode ser que apareza un home que, satisfeito coa miña persoa, non esixa, nin sequera, os aforros que vós destinastes ao meu establecemento.

—Xa non se pode pensar nesa posibilidade. O voso escándalo prexudicouvos.

—¿O mal non ten remisión?

—Non a ten.

—Pero se non encontro un esposo, ¿é necesario que me peche nun convento?

—A menos que queirades perpetuar a miña dor e os meus remorsos ata que teña os ollos pechados. Teño que enfrontarme con ese momento. As vosas irmás, nesa hora terrible, estarán á beira do meu leito; pensade se podería vervos a carón delas. ¿Cal sería o efecto da vosa presenza neses derradeiros momentos? Miña filla, pois sódelo, a pesar meu, as vosas irmás obtiveron pola lei un nome que vós tedes polo crime, non aflixades a unha nai que está para expirar; deixádea descender apraciblemente á tumba; que poida dicirse a si mesma, cando estea no momento de aparecer perante o gran xuíz, que reparou a súa falta como lle foi posible. Que poida gabarse de que, tras a súa morte, non levaredes a desavinza á casa e que non reclamaredes uns dereitos que non tedes.

—Mamá –díxenlle eu–, estade tranquila por iso. Facede que veña un notario, que redacte un documento de renuncia e sometereime a todo o que queirades.

—Non pode ser; un fillo non se desherda a si mesmo; ese é o castigo duns pais xustamente irritados. Se quixese Deus chamarme mañá, mañá tería que falar sobre ese extremo e abrirme ao meu marido, a fin de acordar as mesmas medidas. Non me expoñades a unha indiscreción que me volvería odiosa ante el e que ocasionaría consecuencias que vos deshonrarían. Se me sobrevivides, quedaredes sen nome, sen fortuna e sen estado... ¡infeliz!, dicídeme ¿que vai ser de vós?, ¿que pensamentos queredes que leve cando morra? Terei que dicirlle entón ao voso pai... ¿Que lle vou dicir? Que non sodes filla del... Miña filla, se fai falta que me bote aos vosos pés para obter de vós..., pero vós non tedes sentimentos, tedes a alma inflexible do voso pai...

Nese momento, entrou o señor Simonin. Viu a desorde da súa muller. Amábaa. Era violento; detívose de súpeto e, dirixíndome unha terrible mirada, díxome:

—¡Fóra...!

Se fose o meu pai non lle obedecería, pero non o era.

Falándolle á criada que me alumeaba, engadiu:

—Dicídelle que non volva aparecer.

Pecheime na miña pequena prisión. Pensei no que miña nai me dixera. Púxenme de xeonllos e rogueille a Deus que me inspirase. Recei durante moito tempo. Permanecín coa cara pegada contra o chan. Só se invoca a voz do ceo cando non se sabe qué decisión tomar e é raro entón que non nos aconselle obedecer. Foi a decisión que tomei. Queren que sexa relixiosa, quizais sexa tamén a vontade de Deus; pois ben, vouno ser. Xa que teño que ser desgrazada, ¿que importa onde? Pedinlle a aquela que me servía que me avisase cando o meu pai saíse. Ao outro día solicitei ter unha entrevista coa miña nai; mandoume dicir que lle prometera o contrario ao señor Simonin pero que podía escribirlle cun lapis que me deron. Escribinlle entón nun anaco de papel. Ese fatal papel foi encontrado e utilizado contra min.

«Mamá, sinto todas as penas que vos causei; pídovos perdón por elas. O meu desexo é o de pórlles fin. Facede de min todo o que vos praza. Se é a vosa vontade que me faga relixiosa, desexo que sexa tamén a de Deus.»

A serventa colleu este escrito e levoullo á miña nai. Subiu un pouco despois, e díxome con arrebato:

—Señorita, xa que bastaba unha palabra para facer felices ao voso pai, á vosa nai e a vós, ¿por que adiala tanto tempo? O señor e mais a señora teñen unha cara que eu nunca lles vira desde que estou aquí. Discutían permanentemente pola vosa culpa. Grazas a Deus non volverei velos así máis.

Mentres ela me falaba, pensaba que acababa de asinar a miña sentencia de morte; e ese presentimento, señor, verificarase se me abandonades.

Pasaron algúns días sen que oíse falar de nada; pero unha mañá, ás nove aproximadamente, abriuse bruscamente a miña porta. Era o señor Simonin, que entraba en bata e con gorro de durmir. Desde que sabía que non era o meu pai, a súa presenza só me causaba pavor. Erguinme. Fíxenlle a reverencia. Parecíame que tiña dous corazóns. Non podía pensar na miña nai sen conmoverme, sen ter gana de chorar. Non era así co señor Simonin. Seguro que un pai inspira unha sorte de sentimentos que non se sente por ninguén máis no mundo. Non se sabe iso sen terse encontrado, coma min, fronte a un home que levou durante moito tempo ese augusto carácter e que acababa de perdelo. Os demais ignorarano sempre. Se pasaba da presenza del á da miña nai, parecíame que eu era outra. Díxome:

—Suzanne, ¿recoñecedes esta nota?

—Si, señor.

—¿Escribístela libremente?

—Só podo dicir que si.

—¿Estades, polo menos, disposta a cumprir o que promete?

—Estou.

—¿Non tedes predilección por ningún convento?

—Non, sonme indiferentes.

—Abonda.

Deixoume e baixou.

Velaí o que respondín, pero desgraciadamente non quedou escrito. Durante unha quincena dunha total ignorancia do que estaba pasando, pareceume que acudiran a diferentes conventos e que o escándalo da miña primeira dilixencia impedira que me recibisen como postulante. Foi menos difícil en Longchamp, e iso sen dúbida porque insinuaron que sabía música e que tiña boa voz. Esaxeráronme as dificultades que tiveran e o favor que me facían ao aceptarme nese convento. Mesmo me obrigaron a escribirlle á superiora. Non me decataba das consecuencias daquel testemuño escrito que se me esixía; temíase, aparentemente, que un día me retractase dos meus votos. Querían ter unha declaración feita pola miña propia man de que o decidira libremente. Sen ese motivo, ¿como esa carta, que debía quedar nas mans da superiora, pasaría de contado ás mans dos meus cuñados? Pero deixemos logo ese tema; fai que vexa o señor Simonin como non quero velo. Xa non está vivo.

Conducíronme a Longchamp. Foi a miña nai a que me acompañou. Non pedín dicirlle adeus ao señor Simonin. Confeso que só me acordei cando estabamos de camiño. Estaban esperándome. Xa fora anunciada, tanto pola miña historia como polo meu talento. Non me dixeron nada do primeiro, pero tiñan moita présa por ver se a adquisición que acababan de facer pagaba a pena. Cando xa conversaramos de moitas cousas triviais, pois, despois do que me pasara, ben imaxinades que non se falou nin de Deus nin da vocación nin dos perigos do mundo nin da dozura da vida relixiosa e que non ousaron pronunciar unha palabra das piadosas parvadas coas que se enchen eses primeiros momentos, a superiora dixo:

—Señorita, sabedes música, cantades; temos un clavecín, así que se queredes, imos á sala de visitas.

Eu sentía a alma oprimida, pero non era o momento de amosar repugnancia. A miña nai pasou diante, eu seguina e a superiora pechou a marcha con algunhas relixiosas atraídas pola curiosidade. Era pola noite; trouxeron candeas. Senteime, púxenme ao clavecín. Preludiei durante moito tempo buscando unha peza de música na miña cabeza, que estaba chea delas pero que non encontraba ningunha. A superiora meteume présa e cantei sen poñer fineza, por costume, porque a peza érame familiar: Tristes preparativos, pálidos fachóns, día máis horrible cás tebras... Non sei que efecto produciu, pero non me escoitaron moito tempo. Interrompéronme con eloxios que me sorprendín de ter merecidos tan rápido e con tan pouco esforzo. A miña nai deixoume nas mans da superiora, deume a súa man para que lla bicase e marchou.

Velaí estaba, entón, noutro convento como postulante e con todas as aparencias de postular de pleno grado. Pero vós, señor, que sabedes ata o momento todo o que pasou, ¿que opinades? A maioría destas cousas non foron alegadas cando quixen retractarme dos meus votos. Unhas, porque eran verdades sen probas; outras, porque me farían odiosa sen me ser útiles. Non verían en min outra cousa que unha filla corrompida que manchaba a memoria dos seus pais para obter a súa liberdade. Tiñan probas do que estaba contra min; o que estaba ao meu favor nin se podía alegar nin probar. Non quixen nin sequera que se lles insinuase aos xuíces a sospeita sobre o meu nacemento. Certas persoas, alleas ás leis, aconselláronme que acusase ao director espiritual da miña nai e meu; iso non era posible, e aínda que o fose, non podería soportalo. Pero, a propósito, por temor de que me esqueza e dado que a ansia de axudarme non vos impide facer unha reflexión sobre isto, a non ser que vós sexades doutro parecer, creo que debemos ocultar que sei música e que toco o clavecín; non faría falta nada máis para delatarme. A ostentación deses talentos non vai coa escuridade e seguridade que busco. As do meu estado non saben nada desas cousas e é necesario que eu as ignore. Se me vise obrigada a exiliarme, viviría delas. ¡Exiliarme! Dicídeme, ¿por que esta idea me espanta? É que non sei a onde ir. É que son nova e inexperta. É que temo á miseria, aos homes e ao vicio. É que vivín sempre pechada e, se me vise fóra de París, sentiríame perdida no mundo. Todo isto pode non ser verdade pero é o que sinto. Señor, que non saiba a onde ir nin que facer de min, depende de vós.

As superioras de Longchamp, así como na maioría das casas relixiosas, cambian de tres en tres anos. Cando fun conducida a aquel convento, estaba no cargo unha tal señora de Moni. Non podo facervos moitos eloxios dela; foi, non obstante, a súa bondade o que me perdeu. Era unha muller de sentido común; que coñecía o corazón humano; era indulxente, aínda que ninguén tivese menos necesidade de selo. Todas eramos as súas fillas. Só vía as faltas que non podía absterse de advertir ou que a súa importancia non lle permitía pechar os ollos. Falo sen interese. Eu cumpría o meu deber con exactitude e ela tratábame con xustiza porque nunca cometín ningunha falta pola que me tivese que castigar ou perdoar. Se sentía predilección por alguén, era inspirada polo mérito; á parte disto, non sei se convén dicirvos que me amaba con tenrura e que non fun das últimas entre as súas favoritas. Sei que ese é un grande eloxio que me fago, maior do que podedes imaxinarvos, ao non tela coñecido. O nome de favorita é aquel que as outras lles dan por envexa ás que son máis queridas pola superiora. Se tivese algún defecto que reprocharlle á señora de Moni, sería que o seu gusto pola virtude, a piedade, a franqueza, a dozura, o talento, a honestidade entusiasmábaa abertamente e que non ignoraba que aquelas que non podían pretendelo sentíanse moito máis humilladas. Tiña, así mesmo, o don, que tal vez sexa máis común nun convento que no mundo, de discernir enseguida os espíritos. Era raro que unha relixiosa que non lle gustase ao principio lle gustase xamais; non tardou en collerme afecto e tiven desde o principio toda a confianza nela. ¡Pobres daquelas ás que non atraese sen esforzo! tiñan que ser malas, sen remedio, e que llo confesasen. Faloume da miña aventura en Sainte-Marie; conteilla sen ocultarlle nada, coma a vós. Díxenlle todo o que vos acabo de escribir e non esquecín o relativo ao meu nacemento e o que atinxe ás miñas penas. Compadeceume, consoloume e animoume a esperar un futuro máis doce.

Entre tanto, transcorreu o tempo do postulado e chegou o momento de tomar os hábitos e tomeinos. Fixen o novizado sen noxo. Paso por riba deses dous anos rapidamente, porque só eran tristes para min polo sentimento secreto de que me encamiñaba paso a paso á entrada nun estado para o que non estaba feita; algunhas veces renovábase con forza, pero ao instante recorría á miña boa superiora que me abrazaba, descubría a miña alma, expoñíame con forza ás súas razóns e acababa sempre por me dicir: «¿Acaso os outros estados non teñen as súas espiñas? Cada un só sente as súas. Veña, miña nena, poñámonos de xeonllos e recemos.»

Entón axeonllábase e pregaba en alto, pero con tanto fervor, elocuencia, dozura, elevación e forza que se diría que o espírito de Deus a inspiraba. Os seus pensamentos, as súas expresións, as súas imaxes penetraban ata o fondo do corazón. Ao principio, unha escoitábaa a ela, pouco a pouco sentíase atraída, uníase a ela, a alma estremecíase e compartía as súas éxtases. A súa intención non era a de seducir, pero certamente era o que facía. Saíase de cabo dela co corazón ardente; a alegría e a éxtase quedaban pintadas no seu rostro, ¡vertíanse bágoas tan doces! Era unha impresión que ela mesma fomentaba, que gardaba durante moito tempo e que se conservaba. Non só me remito á miña experiencia, senón á de todas as relixiosas. Algunhas dixéronme que sentían nacer nelas, coma un gran pracer, a necesidade de ser consoladas, e creo que só me faltou un pouco máis de costume para chegar ao mesmo. Eu experimentaba, non obstante, ao achegarse a miña profesión, unha melancolía tan fonda que someteu a miña boa superiora a terribles probas. O seu talento abandonouna. Ela mesma mo confesou:

—Non sei –díxome– qué me pasa. Paréceme que, cando vós vides, Deus marcha e o seu espírito cala. É inútil que me excite, que busque ideas, que queira exaltar a miña alma, encóntrome unha muller ordinaria e de curto entendemento. Temo falar.

—Ah, querida madre –díxenlle–, ¡que presentimento! ¡Talvez foi Deus quen vos enmudeceu!

Un día que eu me atopaba máis confusa e abatida ca nunca, fun á súa cela. A miña presenza arrepiouna nun principio. Leu, ao parecer, nos meus ollos, en toda a miña persoa, que o sentimento profundo que eu sentía estaba por riba das súas forzas e ela non quería loitar sen a seguridade de vencer. Non obstante, faloume e pouco a pouco acendeuse. A medida que a miña dor desaparecía, o seu entusiasmo aumentaba; botouse de súpeto de xeonllos. Imiteina. Crin que ía compartir a súa éxtase, desexábao; pronunciou algunhas palabras; pero, sen máis, calou. Esperei inutilmente: non volveu falar. Ergueuse de novo desfeita en bágoas; colleume pola man e abrazándome:

—Ah, querida filla –díxome ela–, ¡que efecto cruel provocastes en min! Velaí o que pasou. O espírito retirouse, nótoo. Ídevos e que Deus vos fale El mesmo, pois non lle agrada facerse oír pola miña boca.

En efecto, non sei qué lle sucedeu: se eu lle inspirara unha desconfianza nas súas forzas que xa non se disipou, se a volvera tímida, ou se verdadeiramente rompera a súa relación co ceo; pero o poder de consolar non lle volveu máis. A véspera da miña profesión funa ver. Sentía unha melancolía igual á miña. Púxenme a chorar, e ela tamén; boteime aos seus pés, ela bendiciume, ergueume, abrazoume e mandoume de volta dicíndome:

—Estou cansa de vivir; desexo morrer. Pedinlle a Deus non ver este día pero esa non é a súa vontade. Ídevos, falarei coa vosa nai; pasarei a noite rezando, rezade vós tamén pero deitádevos. Ordénovolo.

—Permitídeme –respondinlle– que me una a vós.

—Permítovolo desde as nove e media ata as once, non máis. Ás nove e media empezarei a rezar e vós tamén; pero ás once deixarédesme rezar soa e vós descansaredes. Ide. Querida nena, velarei ante Deus o resto da noite.

Quixo rezar pero non puido. Eu durmía e, mentres, esta santa muller andaba polos corredores; chamou a cada porta; espertou as relixiosas e fíxoas baixar en silencio á igrexa. Todas acudiron e, cando estiveron reunidas, invitounas a pedirlle ao ceo por min. Esta oración fíxose primeiro en silencio, despois coas luces apagadas, recitaron todas xuntas o Miserere, excepto a superiora quen, prostrada ao pé dos altares, mortificouse cruelmente, dicindo:

—¡Deus! Se me abandonastes por algunha falta que cometín, perdoádeme. Non vos pido que me devolvades o don que me quitastes senón que vos dirixades Vós mesmo a aquela inocente que dorme, mentres eu pido aquí por ela. Meu Deus, faládelle. Faládelles aos seus pais e perdoádeme.

Ao día seguinte veu cedo á miña cela. Eu non oín nada, pois que aínda non estaba esperta. Sentou á beira da miña cama. Pousara lenemente unha das súas mans na miña fronte e observábame. A inquietude, a turbación e a dor sucedíanse no seu rostro, foi o que me pareceu cando abrín os ollos. Non me falou do que pasara durante a noite. Só me preguntou se me deitara cedo. Respondinlle:

—Á hora que vós me ordenastes.

Se descansara.

—Profundamente.

Así o esperaba. Preguntoume cómo me encontraba.

—Moi ben. ¿E vós, querida madre?

—¡Ai! –dime ela–, nunca vin a ninguén facerse relixioso sen inquietude, pero nunca experimentei tanta turbación coma por vós. Gustaríame que fósedes feliz.

—Se vós me queredes sempre, sereino.

—Ah, se só dependese diso... ¿Non pensastes en nada pola noite?

—Non.

—¿Non tivestes ningún soño?

—Ningún.

—¿Que sentides neste momento na vosa alma?

—Estou atordada. Obedezo o meu destino sen noxo e sen gusto. Sinto que o deber me arrastra e déixome ir. ¡Ah! querida madre, non sinto nada desa doce ledicia, dese estremecemento, desa melancolía, desa doce inquietude que notei algunhas veces nas que se encontran no momento no que estou. Estou aparvada. Non podería nin chorar. Así o queren, ten que ser, é a única idea que se me ocorre... Pero non me dicides nada.

—Non vin para falarvos senón para vervos e escoitarvos; espero a vosa nai. Tratade de non emocionarme; deixade que os sentimentos se acumulen na miña alma. Cando estea chea deles, deixareivos. Cómpre que estea calada. Coñézome... Teño poucos arranques pero son violentos; e non é con vós con quen deben gastarse. Repousade un pouco máis aínda para que vos vexa. Dicídeme só algunhas palabras e deixádeme coller o que veño buscar. Marcharei, e Deus fará o resto...

Calei. Recosteime sobre a almofada. Deille unha man que ela colleu. Parecía meditar, e meditar profundamente. Tiña os ollos pechados con esforzo. Algunhas veces abríaos, elevábaos ao alto e volvía pousalos sobre min. Axitábase. A súa alma enchíase de tumulto, compoñíase e volvía axitarse. En realidade, aquela muller nacera para ser profetisa. Tiña o aspecto e o carácter para selo. Fora guapa, pero a idade, afundíndolle os trazos e facéndolle grandes engurras, engadíralle dignidade á fisionomía. Tiña os ollos pequenos, pero parecían ou mirar para o seu interior ou atravesar os obxectos veciños e distinguir a gran distancia, sempre no pasado ou no futuro. Apertábame algunhas veces a man con forza. Preguntoume nun repente qué hora era.

—Logo serán as seis.

—Adeus, marcho. Van vir para vestirvos. Non quero estar aquí, iso distraeríame. Só me preocupa unha cousa, gardar moderación nos primeiros momentos.

Apenas saíra cando a madre das novicias e as súas compañeiras entraron. Quitáronme a roupa de relixiosa e volveron vestirme coa roupa do mundo. É un costume que coñecedes. Non entendía nada do que dicían ao meu redor. Estaba practicamente reducida ao estado de autómata. Non me daba conta de nada. Sufría, por intervalos, como pequenos movementos compulsivos. Dicíanme o que había que facer, moitas veces tiñan que repetirmo, pois eu non entendía á primeira, e facíao. Non é que estivese pensando noutra cousa senón que estaba absorta; tiña a cabeza cansa, coma cando se reflexiona en exceso. Mentres, a superiora conversaba coa miña nai. Nunca souben qué pasou naquela entrevista que durou tanto tempo, só me dixeron que cando se separaron, a miña nai estaba tan turbada que non podía encontrar a porta pola que entrara e que a superiora saíra cos puños pechados e apoiados contra a fronte.

Non obstante, as campás soaron. Baixei. A asemblea era pouco numerosa. Botáronme un sermón, ben ou mal, non entendín nada. Dispuxeron de min durante toda aquela mañá que foi nula na miña vida, pois nunca souben canto durara. Tampouco souben nin o que fixen nin o que dixen. Sen dúbida, fixéronme preguntas e, sen dúbida, contesteinas. Pronunciei os votos pero non teño ningunha memoria deles; e convertinme en relixiosa tan inocentemente como fun acristianada: comprendín tanto en toda a cerimonia da miña profesión coma na do meu bautismo, coa diferenza de que unha confire a graza e a outra supona... Ben, señor, aínda que non protestei en Longchamp como fixera en Sainte-Marie, ¿credes que estaba máis comprometida? Apelo ao voso xuízo. Apelo ao xuízo de Deus. Encontrábame nun estado de abatemento tan fondo que algúns días despois, cando me anunciaron que formaba parte do coro, non souben qué querían dicir. Preguntei se era certo que profesara. Quixen ver a sinatura dos meus votos; tiveron que unir a estas probas o testemuño de toda a comunidade e o dalgúns estraños que foran chamados á cerimonia. Dirixíndome varias veces á superiora, dicíalle: «¿É certo, entón...?», e sempre esperaba que ela me respondese: «Non, miña filla, engánanvos...» A súa seguridade reiterada non me convencía, xa que non podía concibir que do intervalo dun día enteiro, tan tumultuoso, tan variado, tan cheo de circunstancias singulares e impresionantes, non recordase nada, nin sequera o aspecto das que me serviran, nin do sacerdote que me dedicara o sermón nin daquel que recibira os meus votos. O cambio da roupa de relixiosa en roupa do mundo é a única cousa da que me acordo, desde ese momento estivera o que se chama psiquicamente alienada. Tiveron que pasar meses enteiros para recuperarme dese estado e é á prolongación desa especie de convalecencia ao que atribúo o esquecemento profundo do que pasou: é coma os que sufriron unha longa enfermidade, que falaron con xuízo, que recibiron os sacramentos e que, unha vez que recuperaron a saúde, non recordan nada. Vin varios exemplos no convento e díxenme a min mesma: velaí, polo que parece, o que me pasou o día que profesei. Pero falta saber se o home é responsable desas accións e se está implicado nelas aínda que pareza estalo.

Sufrín no mesmo ano tres perdas importantes: a do meu pai (ou mellor, do que pasaba por tal), era maior, traballara moito e consumiuse, a da miña superiora e a da miña nai.

Aquela digna relixiosa sentiu chegar, de lonxe, a súa hora. Condenouse ao silencio. Fixo que lle levasen o ataúde á súa estancia. Perdera o sono e pasaba os días e as noites a meditar e a escribir. Deixou quince meditacións que me parecen dunha extraordinaria beleza. Teño unha copia delas; se algún día tedes curiosidade por ver as ideas que ese momento suxire, enviaréivolas; titúlanse: Os derradeiros instantes da irmá de Moni.

Cando se achegaba a súa hora, fixo que a vestisen; estaba deitada na cama; administráronlle os últimos sacramentos mentres sostiña un crucifixo nos brazos. Era pola noite, e o resplandor dos candelabros iluminaba aquela escena lúgubre. Nós rodeabámola, desfaciámonos en lágrimas e a súa cela resoaba cos gritos cando, de repente, brilláronlle os ollos, ergueuse bruscamente e falou. A súa voz era case tan forte coma cando estaba sa; o don que perdera volveulle e repróchanos unhas bágoas que parecían envexarlle unha felicidade eterna.

—Miñas fillas, a vosa dor engánavos. É alá, alá –dicía ela sinalando o ceo– onde vos servirei; os meus ollos baixarán sen cesar sobre este convento; intercederei por vós e serei atendida. Achegádevos todas para que vos abrace; vinde recibir a miña bendición e o meu último adeus.

Foi pronunciando estas palabras como faleceu aquela rara muller que deixou tras de si nostalxias que nunca se extinguirán.

A miña nai morreu ao retorno dunha pequena viaxe que fixo sobre a fin do outono á casa dunha das súas fillas. Tivo pesadumes. A súa saúde debilitárase moito. Nunca souben o nome do meu pai nin a historia do meu nacemento. Aquel que fora o seu director espiritual e o meu entregoume de parte dela un paquetiño. Contiña cincuenta luíses cunha nota, envolveitos e cosidos nun anaco de tea. Na nota dicía:

«Miña filla, é pouca cousa, pero a miña conciencia non me permite dispor dunha suma maior. É o resto do que puiden aforrar dos pequenos presentes do señor Simonin. Vivide santamente. É o mellor incluso para a vosa felicidade neste mundo. Rogade por min. O voso nacemento é a única falta importante que cometín. Axudádeme a expiala, e que Deus me perdoe por vos traer ao mundo, en consideración ás boas obras que faredes. Sobre todo, non molestedes a familia; e aínda que a elección do estado que abrazastes non foi tan voluntaria como o desexaría, temede cambialo. ¡Oxalá estivese eu pechada toda a miña vida nun convento! Non estaría tan trastornada. Pensade, miña filla, que a sorte da vosa nai no outro mundo depende moito da conduta que teñades vós neste: Deus, que ve todo, aplicarame na súa xustiza todo o ben e todo o mal que fagades. Adeus, Suzanne. Non lle pidades cousa a vosas irmás. Non están en situación de vos socorrer. Non esperedes nada do voso pai, pois el precedeume. Viu o gran día. Estame esperando. A miña presenza será menos terrible para el cá del para min. Adeus outra vez; ¡ai, desgrazada nai!, ¡ai, desgrazada filla! As vosas irmás acaban de chegar. Non estou contenta con elas. Collen, levan. Teñen, á vista dunha nai que está para morrer, enfrontamentos de intereses que me aflixen. Cando se achegan ao meu leito, viro para o outro lado; ¿que vou ver nelas? dúas criaturas nas que a indixencia apagou o sentimento da natureza. Suspiran polo pouco que lles deixo; fanlle ao médico e á enfermeira preguntas indecentes, que reflicten con que impaciencia esperan o momento no que eu marche e que as fará donas de todo o que me rodea. Sospeitaron, non sei como, que podía ter algún diñeiro agochado no colchón; nada hai que non intentasen para facerme erguer, e conseguírono. Pero, afortunadamente, o meu depositario viñera a véspera e eu entregáralle este paquetiño coa carta que el escribiu baixo o meu ditado. Queimade a carta, e cando saibades que xa non vivo, o que sucederá pronto, ofrecede unha misa por min e renovade os vosos votos pois desexo que sigades sendo relixiosa. A idea de imaxinarvos no mundo sen auxilio, sen apoio e nova, acabará por confundir os meus derradeiros instantes.»

Meu pai morreu o cinco de xaneiro, a miña superiora na fin do mesmo mes, e miña nai a segunda festa de Nadal.

A irmá Sainte-Christine sucedeu no cargo á madre de Moni. ¡Ai, señor, que diferenza entre unha e outra! Xa vos dixen qué muller era a primeira. Estoutra tiña mal carácter, unha mente limitada e chea de supersticións; entregábase a novas opinións; tiña xuntanzas cos sulpicianos, cos xesuítas; colleulles aversión a todas as favoritas da súa antecesora. En pouco tempo, o convento estivo cheo de confusión, odios, maledicencias, acusacións, calumnias e persecucións; tivemos que aplicarnos en cuestións de teoloxía das que non entendiamos nada, subscribir fórmulas e dobregarnos a prácticas singulares. A madre de Moni non aprobaba exercicios de penitencia que se aplicasen sobre o corpo. Ela só se mortificara dúas veces na súa vida: unha vez a véspera da miña profesión; a outra, nunha circunstancia semellante. Dicía desas penitencias que non corrixían ningún defecto e que non servían máis que para dar orgullo. Quería que as súas relixiosas se portasen ben e que tivesen o corpo san e o espírito sereno. A primeira cousa que fixo, cando tomou o cargo, foi a de pedir que lle entregasen todos os cilicios, coas disciplinas, e prohibir que se alterasen os alimentos con cinsa, deitarse no chan e proverse de ningún deses instrumentos. A segunda madre, polo contrario, devolveulle a cada relixiosa o seu cilicio e a súa disciplina e mandou retirar o Novo e o Antigo Testamento. As favoritas do reinado anterior nunca son as favoritas do reinado seguinte. Eu funlle indiferente, por non dicir nada peor, á superiora actual, pola mesma razón pola que a predecesora me quixera. Pero non tardei en empeorar a miña sorte mediante accións que vós chamaredes imprudencia ou firmeza segundo a perspectiva coa que as consideredes. A primeira foi a de abandonarme a toda a dor que sentía pola perda da nosa primeira superiora, eloxiala en toda circunstancia, establecer, entre ela e a que nos gobernaba, comparacións que non eran favorables a esta, describir o estado do convento dos anos anteriores, recordar a paz da que gozabamos, a indulxencia que había para nós, o alimento tanto espiritual como temporal que se nos administraba entón e exaltar os costumes, os sentimentos e o carácter da irmá de Moni. A segunda foi a de botar ao lume o cilicio e desfacerme da disciplina, recomendarlles o mesmo ás miñas amigas e animar a algunhas a seguir o meu exemplo. A terceira, fornecerme dun Antigo e un Novo Testamento. A cuarta, declinar toda decisión e aterme ao título de cristiá sen aceptar o nome de xansenista ou de molinista. A quinta, cinguirme rigorosamente á regra do convento, sen aceptar facer nada máis nin nada menos e, consecuentemente, non me prestar a ningunha acción subrogatoria, as obrigatorias xa me parecían demasiado duras; non subir ao órgano máis que nos días de festa; cantar só cando estaba no coro; non consentir nunca máis que se abusase da miña compracencia e do meu talento e que se me metese a todo e todos os días. Lin as constitucións; volvinas ler; aprendinas de memoria. Se me ordenaban algo que non estivese expresado nelas claramente, ou que fose ou me parecese contrario, negábame a facelo con firmeza. Collía o libro e dicía:

—Velaí as obrigas que aceptei; e non aceptei outras.

O meu discurso atraeu a algunhas. A autoridade das que mandaban viuse moi limitada, xa non podían dispor de nós como das súas escravas. Non había case ningún día sen algunha escena escandalosa. En caso de dúbida, as miñas compañeiras consultábanme, e eu estaba sempre a favor da regra e contra o despotismo. Enseguida gañei o aspecto e quizais tamén un pouco o comportamento dunha facciosa. Os grandes vicarios do señor arcebispo eran chamados sen descanso. Eu comparecía. Defendíame. Defendía ás miñas compañeiras, e nin unha soa vez me condenaron, tal era o coidado que tomaba en poñer a razón do meu lado. Era imposible que me atacasen polos meus deberes porque os cumpría escrupulosamente. En canto aos pequenos favores que unha superiora ten liberdade de outorgar ou de refugar, eu non pedía ningún; non aparecía ao locutorio e, en canto ás visitas, non coñecía nin recibía a ninguén. Pero queimara o cilicio e tirara a disciplina; aconselláralles o mesmo ás demais; non quería oír falar de xansenismo nin de molinismo nin ben nin mal. Cando me preguntaban se era submisa á constitución, respondía que o era á Igrexa; se aceptaba a bula, que aceptaba o Evanxeo. Revisaron a miña cela; descubriron nela o Antigo e o Novo Testamento. Escapáranseme algunhas palabras indiscretas sobre a sospeitosa intimidade dalgunhas das favoritas. A superiora tiña entrevistas moi longas e frecuentes cun mozo eclesiástico, e eu puxera en dúbida a razón e o pretexto delas. Non omitín nada do que me podía facer temer, odiar, arruinarme, e logreino. Xa non se queixaban de min ante os superiores, pero dedicábanse a facerme a vida difícil. Prohibíronlles ás outras relixiosas que se me achegasen e, en pouco tempo, encontreime soa. Como tiña algunhas amigas; temeron que intentasen achegárseme, ás agachadas, para resarcirse da coacción que se lles impoñía e que, non podendo conversar comigo de día, fosen visitarme pola noite ou a horas prohibidas. Espíannos; sorprendéronme ben con unha, ben con outra. Fixeron desta imprudencia todo o que quixeron e fun castigada por ela da maneira máis inhumana: condenáronme semanas enteiras a pasar o oficio de xeonllos, separada do resto, no medio do coro; a vivir con pan e auga; a permanecer pechada na miña cela; a desempeñar as funcións máis abxectas do convento. As que foron chamadas miñas cómplices non foron mellor tratadas. Cando non me podían descubrir nalgunha falta, supoñíanma. Dábanme ordes incompatibles e castigábanme por non cumprilas. Adiantaban as horas dos oficios, das comidas, alteraban, sen eu sabelo, toda a conduta claustral, e con toda a intención, encontrábanme todos os días culpable e todos os días era castigada. Teño valor, pero non tanto como para soportar o abandono, a soidade e a persecución. As cousas chegaron ao punto de se converter nun xogo atormentarme. Era a diversión de cincuenta persoas xuntas. Éme imposible entrar no detalle desas maldades. Impedíanme durmir, velar e rezar. Un día, roubábanme partes da miña vestimenta; outra vez, eran as chaves e o breviario; a miña pechadura aparecía atoada; impedíanme facer ben as cousas ou estragábanme as que xa fixera; supoñíanme palabras e accións. Volvíanme responsable de todo, e a miña vida era unha serie continua de delictos, reais ou supostos, e de castigos. A miña saúde non soportou probas tan longas nin tan duras, así que caín no abatemento, na pena e na melancolía. Ao principio, ía buscar forza ao pé dos altares e algunhas veces encontrábaa. Flotaba entre a resignación e a desesperación, agora someténdome a todo o rigor da miña sorte, agora pensando en liberarme del por violentos medios. Había, no fondo do xardín, un pozo moi fondo. ¡Cantas veces fun alí! ¡Cantas veces o mirei! Había ao lado un banco de pedra, ¡cantas veces me sentei nel, coa cabeza apoiada no bordo dese pozo!, ¡cantas veces, na axitación das miñas ideas, me erguín de súpeto e resolta a acabar coas miñas penas! ¿Que foi o que me retivo? ¿Por que prefería, entón, chorar, gritar, pisar o veo, arrincar o pelo, esgazar a cara coas unllas? Se era Deus quen impedía que me perdese, ¿por que non paraba tamén todos aqueles outros movementos? Vouvos dicir unha cousa que vos parecerá moi estraña quizais pero non por iso menos certa. Non teño dúbida de que as miñas frecuentes visitas ao pozo foron observadas e que as miñas crueis inimigas fachendeaban de que un día cumpriría un propósito que ardía no fondo do meu corazón. Cando ía alí, finxían afastarse e mirar cara a outro lado. Varias veces encontrei a porta do xardín aberta a horas nas que debía estar pechada; sobre todo, os días nos que se multiplicaran sobre min as penas, se forzara ata o extremo a violencia do meu carácter e me supoñían o espírito alienado. Pero tan pronto crin adiviñar que aquel medio de deixar a vida lle era, por así dicir, ofrecido á miña desesperación, que me conducían a aquel pozo pola man e que sempre o encontraría presto a recibirme, xa non me importou máis. O meu espírito dirixiuse a outros lados; quedaba nos corredores e medía a altura das ventás; pola noite, mentres me espía, probaba sen pensalo a forza das ligas. Outro día, rexeitaba a comida. Baixaba ao refectorio e permanecía coas costas apoiadas contra a parede, as mans colgando a cada lado, os ollos pechados, e non lle tocaba ao prato que me serviran diante. Abstraíame tan completamente nese estado que todas as relixiosas saían e eu quedaba. Finxían, entón, saír sen ruído e deixarme alí. Despois, castigábanme por non asistir aos exercicios. ¿Que vos vou dicir? aborrecín case todos os medios de me quitar a vida porque me pareceu que, lonxe de opoñérense, ofrecíanmos. Polo que parece, non queremos que nos empuxen fóra deste mundo, e talvez eu xa non estaría nel se tivesen intentado reterme. Cando un se suicida quizais busque desesperar aos demais e conserva a vida cando cre satisfacelos. Son impulsos que se dan moi sutilmente en nós. En realidade, se é posible que lembre o meu estado cando estaba á beira do pozo, paréceme que lles gritaba dentro de min a aquelas desgrazadas que se afastaban para favorecer un crime: «Dade un paso cara a min, amosádeme o menor desexo de salvarme, correde para reterme e estade seguras de que chegaredes tarde.» Certamente, non vivía máis que para que elas desexasen a miña morte. A obstinación en atormentar e en arruinar esgótase no mundo pero non nos claustros.

Estaba así cando, recordando o meu pasado, comecei a pensar en retractarme dos meus votos. Ao principio, penseino lixeiramente; soa, abandonada, sen apoio, ¿cómo ía ter éxito nun proxecto tan difícil mesmo con todas as axudas que me faltaban? Con todo, esa idea tranquilizoume, o meu espírito calmouse, tiña máis dominio de min. Evitaba as penas e soportaba con máis paciencia as que me viñan. Notaron ese cambio e asombráronse. A maldade parou de repente, como un inimigo covarde que vos persegue e a quen lle facedes fronte no momento no que el non o esperaba. Unha pregunta, señor, que vos teño que facer, é a de por qué entre todas as ideas funestas que pasan pola cabeza dunha relixiosa desesperada non está a de plantarlle lume ao convento. Non a tiven eu nin outras tampouco, aínda que sexa a cousa máis fácil de levar a cabo; só é preciso levar un facho a un silo, a un leñeiro ou a un corredor un día de vento. Non hai conventos queimados aínda que neses eventos as portas se abran e sálvase quen pode. ¿Non será que se teme o perigo para unha mesma e para aquelas que se aman e que se despreza un recurso que se compartiría con aquelas que odiamos? Esta última idea é demasiado sutil para ser verdade.

Á forza de pensar nunha cousa, empezamos a vela como xusta e mesmo como posible. Cando é así, sentímonos ben fortes e seguros de nós mesmos. Foi cousa de quince días para min. O meu pensamento vai rápido. ¿Que había que facer? Escribir unha memoria e dala para consultar; un e o outro comportaban perigo. Desde que se producira unha revolución na miña cabeza, observábanme con máis atención ca nunca e de cerca. Non daba un paso que non fose investigado. Non dicía unha palabra que non fose examinada. Achegábanse a min. Finxían conmiseración e amizade. Falaban do meu pasado. Acusábanme sutilmente. Escusábanme. Esperaban unha conduta mellor, afagábanme cun futuro máis doce. Non obstante, entraban a todo momento na miña cela, de día e de noite, con escusas, bruscamente, secretamente; entreabrían as cortinas e retirábanse. Adquirira o hábito de deitarme vestida. Tiña outro aínda, o de escribir a miña confesión. Aqueles días, que estaban marcados, ía pedirlle tinta e papel á superiora, quen non mos rexeitaba. Esperei o día da confesión entón e, mentres o esperaba, redactaba na miña cabeza o que tiña que expoñer. Era, en resumo, todo o que vos acabo de escribir. Só que me expresei baixo nomes falsos. Cometín tres descoidos. O primeiro, dicirlle á superiora que tería moitas cousas que escribir, e pedirlle, baixo ese pretexto, máis papel do que concedían; o segundo, ocuparme da miña memoria e deixar a confesión; e o terceiro, non escribindo a confesión e non estando preparada para este acto de relixión, permanecer no confesionario só un momento. Todo isto foi notado e deduciron que o papel que pedira fora usado para outra cousa distinta á que dixera. Dado que non servira para a miña confesión, como era evidente, ¿que uso lle dera? Sen saber que se inquietarían, intuín que non debían encontrar na miña cela un escrito desa importancia; nun principio, pensei coselo á miña almofada ou no colchón; despois, escondelo na miña roupa; enterralo no xardín, tiralo ao lume. Non poderiades crer que apurada me sentín para escribilo e que perturbada cando estivo escrito. Ao principio oculteino. Despois gardeino no meu seo, e acudín á chamada do oficio. Sentía unha inquietude que se revelaba nos meus movementos. Estaba sentada ao lado dunha relixiosa nova que me quería ben. Algunhas veces, víraa observarme con compaixón e chorar: non me falaba pero, con certeza, sufría. Arriscándome a todo o que podía suceder, decidín confiarlle o meu papel. Nun momento da oración, no que todas as relixiosas se poñen de xeonllos, inclínanse, e quedan coma noiros nas cadeiras do coro, tirei con coidado o papel do meu seo e tendinllo por detrás. Ela colleuno e meteuno no seu. Este foi o favor máis grande que me fixo pero fixérame moitos outros. Encargárase, durante meses enteiros, de levantar, sen comprometerse, todos os pequenos obstáculos que lles achegaban aos meus deberes para ter dereito a castigarme. Viña chamar á miña porta cando era hora de saír; volvía arranxar o que desordenaran; ía chamar ou responder cando había que ir; estaba por todas partes onde debía estar eu. Eu ignoraba todo iso.

Fixen ben en tomar esa decisión. pois cando saímos do coro, a superiora díxome:

—Irmá Suzanne, seguídeme.

Eu seguina. Despois, parándose no corredor ante outra porta:

—Velaí –díxome–, a vosa cela. A irmá Saint-Jérôme ocupará a que tiñades.

Entrei, e ela tamén. Estabamos ambas sentadas, sen falar, cando unha relixiosa apareceu cuns hábitos que pousou sobre unha cadeira, e a superiora díxome:

—Sor Suzanne, espídevos e poñede esta roupa.

Obedecín e fíxeno na súa presenza. Mentres, ela estaba atenta a todos os meus movementos. A irmá que trouxera a miña roupa estaba á porta. Entrou, colleu a que quitara e marchou; e a superiora seguiuna. Non me dixeron a razón dese proceder nin eu a preguntei. Non obstante, buscaron por todas partes na miña cela; descoseron o cabezal e o colchón; moveron todo aquilo que podía moverse ou terse movido; seguiron as miñas pegadas; foron ao confesionario, á igrexa, ao xardín, ao pozo, ao banco de pedra. Vin unha parte destas buscas e supuxen o resto. Non encontraron nada pero non quedaron, con iso, menos convencidas de que pasaba algo. Continuaron a espiarme durante varios días, ían a onde fora, miraban por todas partes pero inutilmente. Á fin, a superiora creu que só era posible saber a verdade por min. Entrou un día na miña cela e díxome:

—Sor Suzanne, tedes defectos pero non o de mentir. Dicídeme a verdade, ¿que fixestes con todo o papel que vos dei?

—Señora, xa volo dixen.

—Non pode ser, porque me pedistes moito e só estivestes un momento no confesionario.

—É certo.

—¿Que fixestes con el, entón?

—O que vos dixen.

—Ben, xurádeme, pola santa obediencia que lle prometestes a Deus, que é así e, malia as aparencias, crereivos.

—Señora, non vos está permitido esixir un xuramento por unha cousa tan trivial nin me está permitido a min facelo. Non podo xurar.

—Enganádesme, sor Suzanne, e non sabedes ao que vos expoñedes. ¿Que fixestes co papel que vos dei?

—Xa volo dixen.

—¿Onde está?

—Xa non o teño.

—¿Que fixestes con el?

—O que se fai con ese tipo de escritos, que son inútiles despois de que un se valeu deles.

—Xurádeme, pola santa obediencia, que o empregastes todo para escribir a vosa confesión e que xa non o tedes.

—Señora, repítovolo, non podería xurar esta outra cousa, ao non ser máis importante cá primeira.

—Xurade –dime ela– ou...

—Non xurarei.

—¿Non ides xurar?

—Non, señora.

—¿Sodes, entón, culpable?

—¿E de que podo ser culpable?

—De todo. Non hai nada do que non sexades capaz. Finxistes loar a que me precedeu para rebaixarme; desprezastes os costumes que ela proscribira, as leis que abolira e que eu crin que debía restablecer; sublevastes a toda a comunidade; transgredistes as regras; sementastes a discordia entre os espíritos; faltastes a todos os deberes; forzástesme a castigarvos, a vós e ás que seducistes, que é o que máis me custa. Podería obrar con severidade contra vós polas vías máis duras pero velei por vós. Crin que recoñeceriades os vosos erros, que retomariades o espírito do voso estado e que volveriades a min. Non o fixestes. Algo malo sucede no voso espírito. Tedes algún proxecto. O interese do convento esixe que eu o coñeza e coñecereino, asegúrovolo ... Sor Suzanne, dicídeme a verdade.

—Xa vola dixen.

—Vou saír. Temede a miña volta, voume sentar, aínda vos dou un momento para que vos decidades. Os vosos papeis, se existen.

—Xa non os teño.

—Ou o xuramento de que non conteñen máis cá vosa confesión.

—Non podería facelo.

Permaneceu un momento en silencio. Despois saíu e entrou con catro das súas favoritas. Tiñan un aspecto extraviado e furioso. Boteime aos seus pés. Imploreilles misericordia... Gritaban todas á vez:

—Nada de misericordia. Señora, non vos deixedes conmover. ¿Que entregue o papel ou que vaia en paz...!

Abraceime aos xeonllos tanto dunha como da outra. Dicíalles, chamándoas polo seu nome:

—Irmá Sainte-Agnès, irmá Sainte-Julie, ¿que vos fixen eu?, ¿por que irritades a miña superiora contra min? ¿Foi así como actuei eu? ¿Cantas veces non supliquei eu por vós? Xa non vos acordades. Vós estades en pecado pero non eu...

A superiora, inmóbil, observábame e dicíame:

—Entrega os papeis, desgrazada, ou revela o que contiñan.

—Señora –dicíanlle elas–, non llos pidades máis. Sodes demasiado boa. Non a coñecedes. É unha alma indócil da que só se consegue algo por medios extremos. É ela quen vos fai actuar así. Peor para ela. Ordenade que a ispamos e que entre no lugar destinado ás súas semellantes.

—Miña querida madre –dicíalle eu–, eu non fixen nada que puidese ofender nin a Deus nin ós homes. Xúrovolo.

—Non é ese o xuramento que quero.

—Escribiríalle contra vós e contra nós, algunha memoria ao gran vicario, ao arcebispo; sabe Deus como pintaría o interior do convento. O mal crese con facilidade. Señora, hai que dobregar esta criatura se non queredes que ela nos dobregue a nós.

A superiora engadiu:

—Sor Suzanne, mirade...

Erguinme bruscamente e díxenlle:

—Señora. Xa vin todo. Sinto que me vou arruinar, pero un momento antes ou despois..., non paga a pena darlle importancia. Facede de min todo o que vos praza, escoitade o seu furor; consumade a vosa inxustiza.

E, ao instante, tendinlles os brazos. As súas compañeiras agarráronme por eles. Arrincáronme o veo. Espíronme sen pudor. Encontraron no meu seo un retratiño da miña antiga superiora. Colléronmo. Supliqueilles que me permitisen bicalo unha vez máis pero negáronmo. Tiráronme a camisa e as medias, cubríronme cun saco e leváronme coa cabeza e os pés nus polos corredores. Eu gritaba, pedía auxilio pero tocaran a campá para avisar que ninguén aparecese. Invoquei o ceo. Caera e arrastrábanme. Cando cheguei ao baixo das escaleiras, tiña os pés ensanguentados e as pernas feridas, estaba nun estado que conmovería a unhas almas de pedra. Abriron cunhas grandes chaves a porta dun pequeno lugar subterráneo, escuro, onde me tiraron sobre unha esteira que a humidade tiña medio podrecida. Alí encontrei un anaco de pan negro e un porrón de auga con algúns recipientes necesarios e bastos. A esteira enrolada por un cabo facía a función dunha almofada; había, sobre un bloque de pedra unha caveira cun crucifixo de madeira. O meu primeiro impulso foi o de suicidarme. Levei as mans á gorxa. Rompín a roupa cos dentes. Dei uns gritos terribles. Gritei coma unha besta feroz. Golpeei a cabeza contra as paredes. Enchinme de sangue; intentei destruírme ata que as forzas me faltasen, o que non tardou en suceder. Pasei alí tres días. Crin que quedaría alí para toda a miña vida. Todas as mañás, unha das miñas executoras viña e dicíame:

—Obedecede á nosa superiora e sairedes de aquí.

—Non fixen nada. Non sei que se me pide. Irma Saint-Clément, hai un Deus...

Ao terceiro día, sobre as nove da noite, abriron a porta. Eran as mesmas relixiosas que me levaran alí. Tras o eloxio das bondades da nosa superiora, anunciáronme que me perdoara e que me ían liberar.

—É demasiado tarde –díxenlles eu–. Deixádeme, quero morrer aquí.

Pero xa me ergueran e arrastrábanme. Volveron levarme á cela, onde encontrei a miña superiora.

—Consultei a Deus sobre a vosa sorte e el conmoveu o meu corazón. Quere que teña piedade de vós e obedézolle. Poñédevos de xeonllos e pedídeme perdón.

Púxenme de xeonllos e dixen:

—Meu Deus, pídovos perdón polas faltas que cometín, como vós o pedistes na cruz por min.

—¡Que orgullo! –protestaron–. Compárase con Xesús Cristo e compáranos a nós cos xudeus que o crucificaron.

—Non me examinedes a min –díxenlles–, examinádevos e xulgade.

—Iso non é todo –díxome a superiora–. Xurádeme pola santa obediencia que non falaredes xamais do que pasou.

—O que fixestes está, entón, moi mal xa que me esixides por xuramento que garde silencio. Ninguén saberá nunca nada agás a vosa conciencia, xúrovolo.

—¿Xurádelo?

—Si, xúrovolo.

Feito iso, despoxáronme da roupa que me deran e deixáronme vestir a miña.

A humidade afectárame. Estaba nunha situación crítica. Tiña todo o corpo contusionado. Desde había varios días non tomara máis que unhas gotas de auga cun pouco de pan. Crin que esta persecución sería a última que tería que sufrir. Polo efecto momentáneo desas sacudidas violentas, que amosan a forza que ten a natureza na xente moza, recupereime en moi pouco tempo e encontrei, cando reaparecín, toda a comunidade convencida de que estivera enferma. Retomei os exercicios do convento e o meu lugar na igrexa. Non me esquecera do meu papel nin da relixiosa nova a quen llo confiara. Estaba segura de que ela non abusara daquel depósito, pero que non o gardara sen inquietude. Algúns días despois de saír da prisión, no coro, no momento mesmo no que eu llo dera, é dicir, cando nos poñemos de xeonllos e, inclinadas unhas sobre as outras, desaparecemos nas cadeiras do coro, sentín que me tiraban suavemente pola roupa. Tendín a man e recibín unha nota que só contiña estas palabras:

—¡Que intranquila me tivestes! E ese cruel papel, ¿que teño que facer con el?

Despois de ler esta nota, enroleina nas mans e tragueina. Todo iso pasou ao comezo da coresma. Achegábase o tempo no que a curiosidade de escoitar atrae a Longchamp a boa e a mala compañía de París. Eu tiña a voz moi bonita e apenas a perdera. Nas casas relixiosas estase atento aos máis pequenos intereses. Gocei dalgunhas deferencias. Gocei dun pouco máis de liberdade e as irmás ás que lles ensinaba a cantar puideron achegarse a min sen consecuencias. Aquela a quen eu lle confiara a miña memoria era unha delas. Nas horas de recreo que pasabamos no xardín, levábaa á parte e facíaa cantar. E mentres ela cantaba, díxenlle:

—Vós coñecedes moita xente..., eu non coñezo a ninguén... Non quero comprometervos. Preferiría morrer aquí que expoñervos á sospeita de me ter axudado. Miña amiga, estariades perdida, seino, iso non me salvaría; e, aínda que a vosa ruína me salvase, non querería a miña salvación a ese prezo.

—Deixemos iso –díxome–, ¿que hai que facer?

—Hai que facerlle chegar con seguridade esta consulta a algún hábil avogado, sen que saiba de que convento procede, e obter unha resposta que me traeredes á igrexa ou a outra parte.

—A propósito, ¿que fixestes coa miña nota?

—Estade tranquila, tragueina.

—Estade tranquila vós tamén. Pensarei no voso problema...

Tede en conta, señor, de que eu cantaba mentres ela me falaba e que ela cantaba mentres eu lle respondía e que a nosa conversa era entrecortada por treitos de canto. Esta rapaza, señor, aínda está no convento. A súa fortuna está nas vosas mans. Se se chegase a descubrir o que fixo por min, non habería ningún tipo de tormento ao que non quedase exposta. Non querería terlle aberto a porta dunha prisión. Preferiría entrar eu nunha. Polo tanto, queimade estas cartas, señor, pois á parte do interese que tedes pola miña sorte, non conteñen nada que valla a pena conservar.

Velaí o que vos dicía entón; pero, ¡ai!, ela xa non está e eu permanezo soa.

Non tardou en cumprir a súa palabra e en informarme segundo a nosa maneira habitual. Chegou a Semana Santa. A concorrencia ás nosas tebras foi numerosa. Cantaba bastante ben como para excitar eses escandalosos aplausos que lles dan aos comediantes nas salas de espectáculo, e que nunca se deberían oír nos templos do Señor, sobre todo, durante os días solemnes e lúgubres nos que se celebra a memoria do seu fillo sobre a cruz para a expiación dos crimes do xénero humano. As miñas novas alumnas estaban ben preparadas; algunhas tiñan boa voz, case todas boa expresión e inclinación e pareceume que o público as escoitara con pracer e que a comunidade estaba satisfeita do éxito do meu esmero.

Sabedes, señor, que o xoves trasládase o Santo Sacramento do sagrario a un lugar de descanso particular onde queda ata o venres pola mañá. Este intervalo énchese coas sucesivas adoracións das relixiosas, que se dirixen ao lugar unhas atrás das outras ou de dúas en dúas. Unha táboa indícalle a cada unha a súa hora de adoración. Que contenta me puxen ao ler: A irmá Sainte-Suzanne e a irmá Sainte-Ursule, desde as dúas ata as tres da mañá. Dirixinme ao lugar de descanso á hora marcada; a miña compañeira estaba alí. Colocámonos unha ao lado da outra sobre os chanzos do altar. Prosternámonos xuntas. Adoramos a Deus durante media hora. Ao cabo dese tempo, a miña nova amiga tendeume a man e apertouma, dicíndome:

—Talvez non teñamos nunca máis a ocasión de conversar tanto tempo e tan libremente; Deus coñece a coacción na que vivimos e perdoaranos se compartimos un tempo que lle debemos todo enteiro. Non lin a vosa memoria pero non é difícil adiviñar qué contén. Terei a resposta inmediatamente. Pero se esta resposta vos autoriza a proseguir coa anulación dos vosos votos, ¿non vedes que será necesario que teñades entrevistas con xente da lei?

—É verdade.

—¿Que necesitaredes liberdade?

—É verdade.

—¿E que se actuades ben, aproveitaredes as disposicións presentes para procurala?

—Pensei niso.

—¿Farédelo, entón?

—Xa verei.

—Outra cousa: de empezar o voso proceso, permaneceredes aquí abandonada a todo o furor da comunidade, ¿previstes as persecucións que vos esperan?

—Non serán meirandes cás que sufrín.

—Non sei nada diso.

—Perdoádeme. En principio, non ousarán dispor da miña liberdade.

—¿E por que?

—Porque entón estarei baixo a protección das leis. Terán que deixar que me veñan ver. Estarei, por así dicir, entre o mundo e o claustro. Terei a boca aberta e a liberdade de queixarme. Poreivos por testemuñas a todas. Non ousarán ter culpas das que eu me poida queixar. Terán coidado de non complicar o caso. Non desexaría nada mellor ca que se portasen mal comigo, pero non o farán. Estade segura de que tomarán unha conduta totalmente oposta. Rogaranme, amosaranme o dano que me vou facer a min mesma e ao convento e estade segura de que só chegarán ás ameazas cando vexan que a dozura e a seducción non poden facer nada e que se absterán do uso da forza.

—É incrible que sintades tanta aversión por un estado do que cumprides tan fácil e escrupulosamente os deberes.

—Sinto esa aversión; levábaa ao nacer e non deixarei de sentila. Acabarei sendo unha mala relixiosa. Teño que previr ese momento.

—¿E se por desgracia fracasades?

—Se fracaso, pedirei cambiar de convento ou morrerei neste.

—Sófrese moito tempo antes de morrer. ¡Ah!, miña amiga, a vosa dilixencia faime estremecer. Temo que os vosos votos sexan anulados e tamén que non o sexan. Se o son, ¿que vai ser de vós?, ¿que ides facer vós no mundo? Tedes boa presenza, intelixencia e talento, pero din que non levan a nada coa virtude; e sei que nunca prescindiredes desta última calidade.

—Facédesme xustiza pero non lla facedes á virtude. Eu só conto con ela. Canto máis rara é entre os homes, mellor considerada debe ser.

—Lóana pero non fan nada por ela.

—É ela a que me anima e a que me sostén no meu proxecto. Sexa o que sexa o que me obxecten, respectarán os meus costumes. Non dirán, polo menos, como da maioría das outras, que son arrastrada fóra do meu estado por unha paixón irregular. Non vexo nin coñezo a ninguén. Pido ser libre porque o sacrificio da miña liberdade non foi voluntario. ¿Lestes a miña memoria?

—Non, abrín o paquete que me destes e como non levaba enderezo pensei que era para min, pero as primeiras liñas desenganáronme e non seguín adiante. ¡Que ben inspirada estivestes ao darma! Un momento máis tarde e encontraríanvola a vós. Pero a hora de acabar a nosa estación achégase, prosternémonos para que as que nos van suceder nos encontren na situación na que debemos estar. Rogádelle a Deus que vos ilumine e que vos conduza. Vou unir a miña oración e os meus suspiros aos vosos...

Eu tiña a alma un pouco aliviada. A miña compañeira rezaba de pé. Eu axeonlleime coa fronte apoiada no último chanzo do altar e os brazos estendidos sobre os banzos superiores. Creo que nunca me dirixín a Deus con máis consolación e fervor. O corazón palpitábame con violencia. Nun instante, esquecinme de todo o que me rodeaba. Non sei canto tempo permanecín nesta posición nin canto tempo permanecería pero ofrecinlles un espectáculo ben conmovedor, é preciso crelo, á miña compañeira e ás dúas relixiosas que viñeron de improviso. Cando me volvín erguer, crin que estaba soa. Equivocábame. Estaban as tres colocadas detrás miña, de pé e chorando. Non se atreveran a interromperme. Esperaban a que saíse eu mesma do estado de éxtase e de efusión no que me vían. Cando virei para o seu lado, o meu rostro tiña sen dúbida un aspecto ben impoñente, a xulgar polo efecto que produciu sobre elas e polo que engadiron: que eu lles recordaba así a nosa anciá superiora, cando nos consolaba e que o verme lles causara o mesmo estremecemento. Se tivese algunha inclinación á hipocrisía ou ao fanatismo e quixese representar un papel no convento, non dubido de que tería éxito. A miña alma acéndese facilmente, exáltase, conmóvese. Aquela boa superiora díxome cen veces abrazándome que ninguén amaría a Deus coma min, que tiña un corazón de carne e as outras un corazón de pedra. É certo que experimentaba unha facilidade extrema para compartir a súa éxtase e que nas oracións que ela rezaba en voz alta, algunhas veces sucedíame que tomaba a palabra, seguía o fío das súas ideas e dicía, como por inspiración, unha parte do que diría ela mesma. As demais escoitábana en silencio ou seguíana, en cambio, eu interrompíaa, adiantábame ou falaba con ela. Conservaba durante moito tempo a impresión que tomara e era como se lle tivese que restituír algo dela, pois, se se notaba nas outras que conversaran con ela, discerníase nela que conversara comigo. Pero, ¿que significa iso cando non se ten vocación? Unha vez que a nosa quenda acabou, cedémoslle o lugar ás que nos sucedían; a miña nova compañeira e mais eu abrazámonos moi tenramente, antes de separarnos.

Esta escena foi moi comentada no convento. Engadídelle a iso o éxito das nosas tebras do Venres Santo. Cantei. Toquei o órgano. Fun aplaudida. ¡Oh, cabezas loucas das relixiosas! Non tiven que facer case nada máis para reconciliarme con toda a comunidade. Viñeron onda min, a superiora a primeira. Algunhas persoas leigas quixeron coñecerme; isto cadraba demasiado ben co meu proxecto como para negarme. Vin o primeiro presidente, a señora de Soubise e unha tropa de xente honesta, monxes, cregos, militares, maxistrados, mulleres piadosas, mulleres do mundo e, entre todos eles, esa especie de aloucadas que vós chamades talóns vermellos e que logo despedín. Non cultivei máis ca aquelas amizades que non me podían obxectar. Deixeilles o resto a aquelas das nosas relixiosas que non eran tan difíciles.

Esquecíame dicirvos que a primeira marca de bondade que me deron foi a de volver establecerme na miña cela. Tiven a coraxe de reclamar o retratiño da nosa antiga superiora e non a tiveron de negarmo. Recuperou o seu lugar sobre o meu corazón onde permanecerá mentres viva. Cada mañá, o meu primeiro movemento é o de dirixir a miña alma a Deus, o segundo o de bicalo. Cando quero rezar e sinto a alma fría, sácoo do meu colo, colócoo diante miña; míroo e el inspírame. É unha pena que non coñecésemos os santos personaxes dos que están expostos os simulacros para que os veneremos. Causarían en nós outra impresión. Non nos deixarían, aos seus pés ou diante deles, tan fríos como permanecemos.

Chegoume a resposta á miña memoria dun tal señor Manouri, e non era nin favorable nin desfavorable. Antes de pronunciarse sobre o asunto, pedía un gran número de aclaracións difíciles de satisfacer sen velo. Eu presenteime entón e invitei o señor Manouri a dirixirse a Longchamp. Estes señores dificilmente se desprazan. Malia iso, el veu. Conversamos durante moito tempo. Acordamos unha correspondencia pola que el me faría chegar, con seguridade, as súas preguntas e eu lle enviaría as miñas respostas. Pola miña parte investía todo o tempo que el lle dedicaba ao meu caso en dispor os ánimos a interesarse pola miña sorte e buscar protección. Dei o meu nome, revelei a miña conduta no primeiro convento no que vivira; o que sufrira na casa paterna, as penas que me causaran no convento, a miña reclamación en Sainte-Marie, a miña estancia en Longchamp, a miña toma de hábitos, a miña profesión, a crueldade coa que fora tratada desde que consumara os meus votos. Sentiron mágoa por min. Ofrecéronme axuda. Retiven a boa vontade que me testemuñaban, para o momento no que podería necesitala, sen dar máis explicacións. Nada de todo isto transcendeu no convento. Obtivera de Roma o permiso de retractarme dos meus votos. Inmediatamente, ía ser emprendida unha acción sobre a que tiña unha total seguridade. Déixovos, entón, que pensedes en cal foi a sorpresa da miña superiora, cando lle comunican, en nome da irmá Marie-Suzanne Simonin, unha retractación de votos coa petición de deixar os hábitos relixiosos e saír do claustro para dispor da propia liberdade segundo xulgase a propósito.

Previra que ía encontrar varios tipos de oposición, a das leis, a do convento e a dos meus cuñados e irmás alarmadas. Eles quedaran con todos os bens da familia e, eu libre, tería reclamacións que facerlles. Escribinlles ás miñas irmás. Supliqueilles que non presentasen ningunha oposición á miña saída. Apelaba á súa conciencia sobre a pouca liberdade dos meus votos. Ofrecinlles unha acta de renuncia de todas as miñas pretensións á sucesión do meu pai e da miña nai. Non obviei nada para persuadilas de que non era unha xestión nin de interese nin de paixón. Non me enganaba sobre os seus sentimentos: aquel documento que eu lles propoñía, feito mentres estaba aínda ligada á relixión, volveríase nulo e para elas non era seguro que eu o ratificase cando fose libre. E ademais, ¿convíñalles aceptar as miñas proposicións?, ¿ían deixar unha irmá sen asilo e fortuna?, ¿ían gozar dos seus bens?, ¿que diría a xente?... Se vén pedirnos pan, ¿rexeitarémosllo?, se se lle mete na cabeza casar, ¿quen sabe o tipo de home co que casará?,, ¿e se ten fillos?... É preciso que nos opoñamos con toda a nosa forza a esa perigosa tentativa. Velaí o que dixeron e o que fixeron.

Tan pronto a superiora recibiu a demanda xudicial da miña petición, acudiu á miña cela.

—¿Como é, irmá Sainte-Suzanne –dime ela–, que nos queredes deixar?

—Si, señora.

—¿Queredes retractarvos dos vosos votos?

—Si, señora.

—¿Non os fixestes libremente?

—Non, señora.

—¿E quen vos obrigou?

—Todo.

—¿O señor voso pai?

—O meu pai.

—¿A señora vosa nai?

—Ela mesma.

—¿E por que non protestastes cando estabades ao pé dos altares?

—Estaba tan inconsciente que non recordo nin sequera ter asistido.

—¿Como podedes falar así?

—Digo a verdade.

—¿Como?, non oístes o sacerdote preguntarvos: Irmá Sainte-Suzanne Simonin, ¿prometédeslle a Deus obediencia, castidade e pobreza?

—Non me lembro.

—¿Non respondestes que si?

—Non me lembro.

—¿E imaxinades que a xente vos vai crer?

—Crerame ou non, pero o feito non será menos verdade.

—Querida filla, imaxinade que abusos se cometerían se tales pretextos fosen escoitados. Fixestes unha dilixenc

Denis Diderot

Versión galega de María Dolores Ramos Duarte