Guy de Maupassant

 

A TOSE

 

Meu querido colega e amigo:

Teño para ti un contiño, un contiño anódino. Espero que che agrade se chego a contarcho ben, tan ben como o fixo a que mo contou.

A tarefa non che é nada fácil, pois a miña amiga é unha muller de fina intelixencia e verbo expresivo. Eu non teño os mesmos recursos. Non podo, coma ela, dar esa louca ledicia ás cousas que eu conto; e, reducido á necesidade de non empregar unhas palabras demasiado características, declárome incapaz de atopar, coma ti, os delicados sinónimos.

A miña amiga, que ademais é unha muller de teatro de gran talento, non me autorizou a facer pública esta historia.

Voume esforzar por reserva-los seus dereitos de autora para o caso en que ela mesma queira, un día ou outro, escribir esta aventura. Farao mellor ca min, non me cabe a menor dúbida. Como é máis coñecedora do tema, volvería atopar ademais detalles divertidos que eu non podo inventar.

Pero mira en qué problema fun caer. Necesitaría, desde a primeira palabra, atopar un termo equivalente, e eu quixera que fose extraordinario. A tose non é cousa miña. Para ser comprendido, necesito polo menos un comentario ou unha perífrase á maneira do abade Delille:

A tose da que se trata non vén da gorxa.

Ela durmía (a miña amiga) á beira do home que amaba. Era durante a noite, naturalmente.

A este home ela coñecíao pouco ou, máis ben, desde había pouco. Estas cousas ocorren ás veces no mundo do teatro principalmente. Deixemos ós burgueses que se estrañen. En canto a durmir á beira dun home, qué importa que unha o coñeza moito ou pouco, iso á penas modifica a maneira de obrar no segredo da cama. Se eu fose muller preferiría, penso, os novos amigos. Deben de ser máis amables, desde tódolos puntos de vista, cós habituais.

Niso que se chama o mundo como Deus manda, temos unha maneira de ver diferente e que non ten nada que ver coa miña. Laméntoo polas mulleres deste mundo; pero eu pregúntome se a maneira de ver modifica sensiblemente a maneira de obrar...

Así pois, ela durmía á beira dun novo amigo. Aquí temos unha cousa delicada e difícil en demasía. Cun vello amigo un colle as súas confianzas, non se molestan un ó outro, un pode da-las voltas que queira, dar patadas, ocupa-las tres cuartas partes do colchón, coller toda a manta e envolverse dentro, roncar, rosmar, tusir (digo tusir a falta de mellor cousa) ou esbirrar (¿que pensas de esbirrar como sinónimo?).

Pero para chegar a iso necesítanse polo menos seis meses de intimidade. E falo de xente que ten un carácter acolledor. Os outros conservan sempre certas reservas, que eu aprobo polo que a min concerne. Pero quizais non témo-la mesma maneira de pensar sobre este tema.

Cando se trata de coñecer unha nova persoa a quen se pode supoñer sentimental, hai que tomar seguramente certas precaucións para non incomodar ó veciño de cama e para conservar un certo prestixio, de poesía e unha certa autoridade.

Ela durmía, pero de súpeto percorreuna unha dor interior, punzante e viaxeira. Comezou no burato do estómago e foi arrolando caendo cara... cara... cara ás gorxas inferiores cun ruído discreto de trono intestinal.

O home, o novo amigo, xacía tranquilo, cara arriba, cos ollos pechados. Ela ollou para el de esguello, inquieta, dubitativa.

¿Algunha vez te atopaches, colega, nunha sala importante cun catarro de peito? Toda a sala ansiosa arquexa no medio dun silencio completo: pero ti xa non escoitas nada, esperas, perdido, un momento de rebumbio para tusir. Ó longo de todo o garneato só tes cóxegas, comechóns espantosos. Ó final xa non podes aguantar. Tanto peor para os veciños. Toses. Toda a sala berra: "Fóra".

Ela atopábase no mesmo caso, atormentada, torturada por unhas ganas loucas de tusir. (Cando digo tusir, entendo que ti traduces).

Semellaba durmir; respiraba con calma. Efectivamente, el durmía.

Ela dixo para si: "Tomarei as miñas precaucións. Procurarei soprar unicamente, moi a modo, para non espertalo." E fixo como os que agachan a boca detrás da man e se esforzan por deixar saír, sen ruído, da súa gorxa unha expectoración de aire con habilidade.

Ou ben porque ela se sentiu mal, ou ben porque o comechón foi demasiado forte, ela tusiu.

Axiña perdeu a cabeza. Se chegou a oír, ¡que vergoña! ¡E que perigo! ¡Oh! ¿E se por casualidade non durmía? ¿Como sabelo? Ollou para el fixamente e, á luz dunha buxía, creu ver cómo sorría a súa cara cos ollos pechados. Pero se ría..., daquela non durmía..., e, ¿se non durmía...?

Intentou coa boca, coa verdadeira, producir un ruído semellante, para... despistar ó seu compañeiro.

Aquilo á penas se parecía.

¿Pero durmía?

Deu a volta sobre si, excitada, e empuxouno para sabelo con certeza.

El non se moveu. Daquela ela púxose a cantaruxar. O home non se movía.

Fóra de si, chamouno:

–Ernesto.

El non fixo ningún movemento, pero respondeu de contado:
–¿Qué queres?

O corazón latexoulle. El non durmía; ¡nunca estivera durmido...! Preguntoulle:

–¿Así que non dormes?

El murmurou resignado:

–¡Pois, xa ves!

Ela xa non sabía qué dicir, enlouquecida. Por fin continuou.

–¿Non oíches nada?

Sen moverse, el respondeu:

–Non.

Ela notou que lle ían entrando unhas ganas tolas de darlle unhas lapadas e, sentando na cama, dixo el:

–Sen embargo, pareceume...

–¿Que?

–Que alguén andaba pola casa.

El sorriu. Efectivamente, aquela vez ela vírao sorrir e el díxolle:

–Déixame tranquilo, xa hai unha media hora que me dá-la lata.

Ela estremeceuse.

–¿Eu?... Iso é un pouco forte. Acabo de espertar. ¿Así que ti non oíches nada?

–Si.

–¡Ah! Por fin, ti oíches algo. ¿Que?

–¡Alguén... tusiu!

Ela deu un brinco e berrou alporizada.

–¡Alguén tusiu! ¿Ónde? ¿Quen tusiu? Pero estás tolo. ¡Responde!

El comezou a impacientarse.

–Imos ver unha cousa, ¿vas parar de da-la lata ou que? Sabes perfectamente que fuches ti.

Desta vez, ela indignouse, ouveando:

–¿Eu? ¿Eu? ¿Eu? ¿Que tusín eu? ¿Eu? ¡QuE eu tusín! ¡Ah! Estasme a insultar, oféndesme e desprézasme. ¡Pois ben, adeus! Non vou quedar á beira dun home que me trata así.

E fixo un movemento enérxico para saír da cama.

El continuou cunha voz cansa, buscando a paz a calquera prezo:

–Veña, tranquilízate. Fun eu quen tusiu.

Pero a ela deulle un novo arrouto de cólera.

–¿Como? ¡Tusiches... na miña cama...! ¿Á miña beira... mentres eu durmía? E aínda o confesas. ¡Que mesquiño! E ti cres que eu quedo cos homes que... tosen á miña beira... ¿Pero, por quen me tomas?

E ergueuse da cama, púxose completamente de pé, intentando pasar por riba para marchar.

El colleuna tranquilamente polos pés e fíxoa deitarse preto del, e ría, burlón e ledo:

–Mira, Rosa, déixame tranquilo dunha vez. Tusiches ti. Fuches ti. Non me molesta nin me enfado por iso; mesmo estou contento. Pero, recoiro, volve deitarte.

Desta vez, ela escapou dun brinco e saltou na cama; e buscaba azorada a súa roupa repetindo:

–¿E ti cres que vou quedar á beira dun home que permite a unha muller que... tusa na súa cama? ¡Pero que mesquiño es, queridiño!

Entón, el ergueuse e, primeiro, deulle unha lapada. Logo,

como ela forcexaba, cribouna a labazadas; e, colléndoa de contado entre os seus brazos, botouna voando na cama.

E como quedou deitada, sen moverse e chorando contra a parede, el volveuse deitar preto dela, e logo, dándolle as costas, el tusiu..., tusiu con ataques de tose..., con silencios e de xeito continuado. Por veces, el preguntaba:

–¿Tes dabondo?

E, como ela non respondía, el volvía empezar.

De súpeto, ela botouse a rir, pero a rir como unha tola, berrando:

–¡Que chistoso é, ¡ah!, qué chistoso é!

E ela colleuno bruscamente nos seus brazos, apegando a súa boca contra a del e murmurándolle entre os labios:

–¡Ámote, gatiño!

E xa non durmiron... ata o amencer.

Tal é a miña historia, meu querido Silvestre. Perdoa esta incursión no teu dominio. Aquí tes outra vez unha palabra inadecuada. Non é "dominio" o que habería que dicir. Contigo divírtome tan a miúdo que non puiden resistir ó desexo de me arriscar un pouco sobre as túas asentadeiras.

Pero quedarache a gloria de terme aberto, moi amplamente, esta vía.

 

 

O SUBSTITUTO

 

–¿A señora Bonderoi?

-Si, a señora Bonderoi.

-¡Non pode ser!

-Como o oe.

-¿A señora Bonderoi, a vella dama da cofia de puntilla, a beata, a santa, esa honorable señora Bonderoi dos cabelos postizos que semellan ir pegados arredor do cranio?

-A mesma.

-¡Ouh!, veña, vostede está tolo.

-Xú-ro-llo.

-Daquela, cónteme tódolos detalles.

-Aí van. En vida do señor Bonderoi, o ex-notario, a señora Bonderoi utilizaba, iso é o que se di, ós pasantes para as súas necesidades persoais. É unha desas respectables burguesas de vicios secretos e de principios inquebrantables, como existen moitas. Gustábanlle os fermosos mozos; cousa moi natural. ¿Non nos gustan a nós as boas mozas?

Unha vez que o vello Bonderoi morreu, a viúva empezou unha vida á conta das rendas, apracible e irreprochable. Frecuentaba con asiduidade a igrexa, falaba con desprezo dos demais e non daba nada que dicir.

Logo foi indo vella e converteuse na mulleriña que vostede coñece, achicada, agreada e teimuda.

Agora ben, voulle conta-la aventura inverosímil que ocorreu o xoves pasado.

O meu amigo Jean d'Anglemare é, como sabe, capitán dos dragóns, acuartelado no suburbio da Rivette.

Cando chegou ó cuartel, o outro día, dixéronlle que dous homes da súa compañía se deran unha tunda soberana. O honor militar ten unhas leis severas. Citáronse para un duelo e, despois de celebralo, os soldados reconciliáronse; interrogados polo seu oficial, contáronlle os motivos da disputa. Chegaran a pelexar pola señora Bonderoi.

-¡Ouh!

-¡Si, amigo meu, pola señora Bonderoi!

Pero, deixemos que fale o gallardo Siballe:

Sucedeu tal e como llo vou contar. Hai aproximadamente dezaoito meses, eu paseaba tranquilamente pola alameda, entre as seis e as sete do serán, cando me abordou unha individua.

Díxome, coma se me preguntase por un enderezo:

–¿Soldado, ¿quere vostede ganar honradamente dez francos á semana?

Eu respondinlle con sinceridade:

–Conte comigo, señora.

Logo díxome:

–Véñame ver mañá, ó mediodía. Eu son a señora Bonderoi e vivo no número 6 da rúa da Tranchée.

–Vaia tranquila, señora, que non faltarei.

Despois marchou moi contenta engadindo:

–Agradézollo moito, soldado.

–O agradecido son eu, señora.

Deille voltas na cabeza a isto deica o día seguinte.

Ó mediodía, eu chamaba á súa casa.

Ela mesma me veu abrir. Tiña unha morea de cintiñas na cabeza.

–Deámonos présa –dixo–, porque a miña criada podería volver.

Eu respondín:

–Eu xa estou disposto, ¿que hai que facer?

Entón botouse a rir e respondeu:

–¿Non comprendes, pillabán?

Prométolle, meu capitán, que eu non me decatara de nada.

Ela veu sentar a pé de min e díxome:

–Se repites unha palabra de todo isto, farei que te metan no cárcere. Xura que serás mudo.

Eu xurei alí o que ela quixo. Pero eu aínda non comprendía. Tiña a fronte anegada de suor. Entón quitei o casco onde estaba o meu pano da man. Ela colleu o meu pano e secoume o cabelo das tempas. Logo vén con que me abraza e murmura ó meu oído:

–Daquela, ¿queres?

–Eu quero o que queira vostede, señora, xa que por iso vin.

Daquela explicouse amplamente con argumentos claros. Cando vin de que se trataba, pousei o meu casco enriba dunha cadeira e demostreille que os dragóns non recúan nunca, meu capitán.

Non é que aquilo me dixese moito, porque a individua xa tiña moita mili, pero nestes negocios non pode un amosarse demasiado esixente, xa que os cartos son escasos. E, ademais, teño que manter unha familia. Eu dicía para min: "Caerán cen francos para o meu pai, neste negocio".

Rematada a faena, meu capitán, púxenme en posición de retirarme. Ben quixera ela que non marchase tan axiña. Pero eu díxenlle:

–A cada un o que lle corresponde, señora. Unha copiña custa dous francos e dúas copiñas custan catro francos.

Ela ben que entendeu o razoamento e púxome un napoleón de dez francos na man. Non me interesaba nada aquela moeda, porque escorre no peto e, cando os pantalóns non están ben cosidos, pode un atopala nas botas ou xa non a volve atopar.

Mentres que eu ollaba para aquela especie de hostia amarela dicindo para min isto, ela contémplame; despois ponse colorada, equivócase sobre o meu xesto e pregúntame:

–¿Paréceche que non é abondo?

Eu respóndolle:

–Non é exactamente iso, señora, pero, se non lle molesta preferiría dúas pezas de cen céntimos.

Deumas e eu lisquei.

Agora ben, meu capitán, teña en conta que xa vai para dezaoito meses o que isto dura. Vou alí tódolos martes á notiña, cando vostede me concede permiso. Ela prefíreo así, pois a súa criada xa está deitada.

Pero, a semana pasada eu atopábame indisposto; e tiven que pasar pola enfermería. Chega o martes e non hai xeito de saír; e non podía soportar perde-los dez francos ós que xa estaba afeito.

Dixen para min: "Se non vai ninguén, acabouse o negocio; o máis seguro é que atope un artilleiro". E iso sentábame moi mal.

Entón mandei chamar por Paumelle, un paisano meu, e conteille o asunto:

–Son cinco francos para ti e cinco francos para min, ¿de acordo?

Acepta o trato e ponse de camiño. Eu xa lle dera as instruccións oportunas. Chamou á porta; ela abriu e mandouno pasar. Non lle mirou para a cara nin se decatou de que non era o mesmo.

Vostede xa me entende, meu capitán, un dragón aseméllase a outro dragón cando levan o casco.

Pero de súpeto, descubriu a transformación e preguntoulle con aire colérico:

–¿Quén é vostede? ¿Qué quere? Eu a vostede non o coñezo.

Entón Paumelle explicouse. Demostroulle que eu estaba indisposto e expúxolle que eu o enviara para substituílo.

Ela ollou para el, obrigouno a xura-lo segredo e despois aceptouno, como ben pode imaxinar vostede, xa que Paumelle non estaba nada mal.

Pero cando aquel sabuxo volveu, meu capitán, non me quería da-los meus cinco francos. Se fosen para min, eu non diría nada, pero eran para o meu pai; e sobre iso non admito bromas.

Eu díxenlle:

–Non es moi serio cos teus compromisos, como corresponde a un dragón, e ¡como deshónra-lo uniforme!

El levantou a man, meu capitán, dicindo que aquel encargo valía máis do dobre.

Cadaquén coas súas, ¿non si? Ninguén o obrigaba a aceptar. Deille unha lapada no nariz. E do resto xa vostede sabe o que pasou.

O capitán d'Anglemare choraba coa risa contándome a historia. Pero tamén me fixo xura-lo segredo que el garantira ós dous soldados.

–Sobre todo, non se lle ocorra traizoarme; gárdeo para vostede, ¿prométemo?

–¡Ouh!, non se preocupe. Pero, ó final, ¿cómo se arranxou todo?

–¿Como? ¡Apóstolle o que queira a que non o adiviña...! A señora Bonderoi conservou os seus dous dragóns, reservándolles un día para cada un. Deste modo, todos contentos.

–¡Ouh! ¡Esa si que foi boa, si que foi boa!

–E os pais anciáns teñen con qué comer. A moral está satisfeita.

 

 

A FERRUXE

 

En toda a súa vida unicamente tivera unha inesgotable paixón: a caza. Cazaba tódolos días, da mañá á noite, cunha arroutada terrible. Cazaba tanto no inverno coma no verán, na primavera coma no outono, no pantano –cando o regulamento o prohibía na chaira– e nos bosques; cazaba ó axexo, á montería, con can de parada, nun posto, con espello e con furón. Só falaba de caza, soñaba coa caza e repetía sen parar:

–¡Moi desgraciado se debe ser cando a un non lle gusta a caza!

Xa fixera os cincuenta anos, estaba ben conservado, mantíñase forte, aínda que calvo e un pouco gordo pero vigoroso; e levaba a parte de abaixo do bigote afeitado para deixar ó descuberto os labios e ter libre todo o contorno da boca, co fin de poder toca-lo corno con máis facilidade.

Na comarca só o coñecían polo seu nome de pía: don Héctor. El chamábase Héctor Gontran, barón de Coutelier.

Vivía, en pleno bosque, unha pequena casa do país que lle tocara en herdanza e, aínda que coñecía toda a nobreza da zona e batía con tódolos seus representantes masculinos nas cacerías, só visitaba con regularidade unha familia: os Courville, uns amables veciños, parentes políticos desde había séculos.

Naquela casa mimábano, queríano e coidaban del; e el dicía para si: "Se non fose cazador, non querería separarme de vós". O señor de Courville era o seu amigo e compañeiro desde a infancia. Fidalgo agricultor, vivía tranquilamente coa súa muller, a súa filla e o seu xenro, o señor de Darnetot, que non facía nada, co pretexto duns estudios históricos.

O barón de Coutelier ía cear a miúdo á casa dos seus amigos, sobre todo para contárlle-las súas aventuras de caza. Relataba longas historias de cans e de furóns dos que falaba coma se fosen personaxes importantes que el coñecera ben. Desvelaba os seus pensamentos, as súas intencións, analizábaos e explicábaos:

–Cando Médor viu que a galiñola o facía correr así, dixo: "Agarda, boa moza, que imos rir un pouco." Entón, facéndome un aceno coa cabeza para que me fose colocar no recanto do campo de trevo, empezou a ventear ó nesgo con moito ruído, movendo as herbas para empuxa-la peza cara ó ángulo por onde xa non podería escapar. Acontecera todo como el previra; a galiñola, de súpeto, atopouse no lindeiro. Imposible ir máis lonxe sen que me descubran. Dixo para si: "¡Pilláronme, carafio!", e agachouse. Daquela, Médor parou en seco ollando para min; eu fíxenlle un aceno e el acurralouna. Prrrr –a galiñola botouse a voar-, encaro o fusil, ¡pan!, cae; e Médor, cando mo traía, viña movendo o rabo para me dicir: "¿Vaia faena, eh, don Héctor?

Courville, Darnetot e as dúas mulleres rían coma tolos con aqueles pintorescos relatos nos que o barón poñía toda a súa alma. Animábase, movía os brazos e facía acenos con todo o corpo; e, cando falaba da morte da peza de caza, ría cunha estrondosa gargallada e preguntaba sempre como conclusión: "¿Esta si que foi boa, non si?".

A partir do momento en que se falaba doutra cousa, xa non escoitaba e sentaba só a cantaruxar unhas cántigas. E tamén, en canto se facía un intre de silencio entre dúas frases, neses momentos de calma que cortan o rumor das palabras, oíase de súpeto un aire de caza, "Tun, tun, tun, tuntuntún", que o barón lanzaba inchando as meixelas coma se tocase o seu corno.

Só vivira para a caza e envellecía sen sospeitalo nin decatarse diso. De súpeto, tivo un ataque de reuma e tivo que permanecer dous meses na cama. Estivo a piques de falecer de tristura e de aburrimento. Como non tiña criada e lle preparaba a comida un antigo criado, non conseguía nin cataplasmas quentes, nin aloumiños, nin nada do que necesitan os doentes. O criado converteuse no seu enfermeiro e este escudeiro que se aburría outro tanto coma o seu amo, durmía día e noite nunha cadeira de brazos, mentres que o barón xuraba e se consumía entre as sabas.

As donas de Courville ían velo ás veces; e aquelas eran para el horas de calma e de conforto. Preparábanlle a tisana, tiñan coidado do lume e servíanlle amablemente o xantar na beira da cama. Cando elas marchaban, el murmuraba: "¡Recoiro, deberían vostedes vir vivir aquí!". E elas rían con ganas.

Como ía mellor e volvía cazar ó pantano, foi un día cear á casa duns amigos; pero xa non tiña aquel seu entusiasmo nin aquela alegría. Torturábao un pensamento incesante, o temor de que volvese a dor antes de que empezase a caza. No momento en que ía despedirse, mentres as mulleres o envolvían nun mantón, e lle facían un nó no colo, e el se deixaba por primeira vez na súa vida, murmurou cun ton de desacougo: "Se isto volve empezar, estouche aviado".

Cando marchou, a señora de Darnetot díxolle á súa nai:
–Sería ben casar ó barón.

Todos levantaron as mans. ¿Como non se lles ocorrera iso antes? Buscaron durante todo o serán entre as viúvas que coñecían e a escolla rematou nunha muller de corenta anos, aínda fermosa, bastante rica, de bo humor e con boa saúde, que se chamaba dona Berthe Vilers.

Invitárona a pasar un mes no castelo e, como se aburría, pois foi. Era parrandeira e alegre; o señor Coutelier agradoulle de contado. Divertíase coma se fose un xoguete vivo e pasaba horas enteiras facéndolle preguntas retranqueiras sobre os sentimentos dos coellos e as maquinacións dos raposos. El distinguía con moita seriedade as diferentes maneiras de ve-los diferentes animais e atribuíalles proxectos e razoamentos sutís como ós homes que el coñecía.

A atención que ela lle prestaba encantáballe; e un serán, para demostrarlle o seu aprecio, propúxolle ir cazar, o que nunca fixera con ningunha muller. A ela, a invitación pareceulle tan divertida que aceptou. Equipala converteuse nunha festa; todos se prestaron a iso e ofrecéronlle algo; e apareceu vestida como unha amazona, con botas, pantalóns de home, unha saia curta, unha chaqueta de veludo demasiado axustada na gorxa e unha gorra de mozo de caza.

O barón semellaba emocionado coma se fose dispara-lo seu primeiro tiro. Explicoulle minuciosamente a dirección do vento, as diferentes paradas dos cans e a maneira de tirarlles ás pezas; despois foina levando cara a un campo, seguíndoa paso a paso coa solicitude dunha ama de cría que mira como o seu bebé camiña por vez primeira.

Médor atopou, arrastrouse, parou e levantou a pata. O barón, detrás da súa alumna, tremía como unha folla. Balbucía:

–Coidado, coidado, son per... per... perdices.

Aínda ben non acabara cando un gran ruído se botou a voar desde a terra -brrr, brrr, brrr- e un rexemento de grandes paxaros ascendeu no aire batendo as ás.

A señora Vilers, asustada, pechou os ollos, soltou os dous tiros e retrocedeu un paso debido á sacudida da escopeta; logo, cando recobrou o sangue frío, percibiu ó barón, que bailaba como un tolo, e a Médor, que traía dúas perdices na boca.

A partir daquel día, o señor Coutelier namorouse dela.

Dicía levantando os ollos: "¡Qué muller!" e ía tódolos días para falar de caza. Un día, o señor de Courville, que ía na súa compaña e o escoitaba extasiarse coa súa nova amiga, preguntoulle subitamente:

–¿Por que non casa vostede?

O barón quedou pasmado:

–¿Eu? ¿Eu? ¿Casar con ela?... Pero... de feito...

E calou. Despois, apertando con precipitación a man do seu compañeiro, murmurou:

–Deica logo, amigo meu –e desapareceu a grandes pasos na noite.

Pasaron tres días sen que volvese. Cando reapareceu estaba pálido a causa das súas reflexións e máis serio que de costume. Levando á parte ó señor de Courville díxolle:

–Tivo vostede unha idea estupenda. Intente preparala para que me acepte. Raios, unha muller así, é coma se estivese feita para min. Cazaremos xuntos todo o ano.

O señor de Courville, seguro de que non sería rexeitado, respondeu:

–Pídalle a man de contado, meu querido amigo. ¿Quere vostede que me encargue eu diso?

Pero o barón turbouse de súpeto; e balbucindo:

–Non... non..., primeiramente cómpre que eu faga unha pequena viaxe... unha pequena viaxe... a París. Ó meu regreso, respondereille definitivamente.

Non puideron conseguir máis aclaracións e marchou ó día seguinte.

A viaxe durou moito tempo. Pasou unha semana, dúas semanas, tres semanas e o barón de Coutelier non reaparecía. Os Courville, estrañados, inquietos, non sabían qué lle dicir á súa amiga, que xa fora previda por eles da marcha do barón. Cada dous días ían á súa casa a buscar novidades; ningún dos seus criados recibira nada.

Agora ben, un serán, cando a señora Vilers cantaba acompañándose do piano, chegou unha criada, con gran misterio, buscar polo señor de Courville, dicíndolle en voz baixa que un señor preguntaba por el. Era o barón, cambiado, envellecido, con traxe de viaxe. Nada máis ver ó seu vello amigo, colleulle as mans e cunha voz un pouco cansa dixo:

–Agora mesmo acabo de chegar, amigo meu, vou ir á súa casa, xa non podo máis–. Logo, dubidou visiblemente azorado: –Quería dicirlle... de contado... que ese... ese asunto... xa sabe vostede... fallou.

O señor de Courville ollaba para el estupefacto.

–¿Como? ¿Fallou? ¿E por que?"

–¡Ouh, non me pregunte, por favor, sería demasiado penoso dicilo, pero pode estar seguro de que eu actúo... como un home honrado. Non podo... Non teño dereito, compréndao, non teño dereito a casar con esa dona. Esperarei a que marche para volver á súa casa; resultaríame demasiado doloroso volver vela. Adeus.

E marchou. Toda a familia deliberou, discutiu, supuxo mil cousas. Chegouse á conclusión de que na vida do barón se agachaba un gran misterio, que, se cadra, tiña fillos naturais, unha vella relación. Por fin, o asunto semellaba grave; e para non entrar en complicacións difíciles, advertiron con coidado á señora Vilers, que volveu para a súa casa tan viúva como chegara.

Pasaron tres meses máis. Un serán, como ceara a fartar e tatexaba un pouco, o señor de Coutelier, mentres fumaba a súa pipa pola noite co señor de Courville, díxolle:

–Se vostede soubese a cantidade de veces que penso na súa amiga, sentiría mágoa de min.

O outro, a quen a conducta do barón naquela circunstancia o ofendera un pouco, soltoulle axiña o que pensaba:

–Demo, amigo meu, cando un ten segredos na súa existencia, non se vai tan adiante como foi vostede; porque, ¿qué quere que lle diga?, tamén puido preve-lo motivo da súa retirada.

O barón, confuso, deixou de fumar.

–Si e non. En fin, nunca crería o que sucedeu.

O señor de Courville, impaciente, continuou:

–Hai que prevelo todo.

Pero o señor de Coutelier, sondando cos ollos as tebras para estar seguro de que ninguén escoitaba, continuou en voz baixa:

–Ben vexo que os ofendín e voulles dicir todo para que me desculpen. Desde hai vinte anos, amigo meu, só vivo para a caza. Non me gusta outra cousa, xa o sabe vostede, só me ocupo diso. Por iso, cando contraín un compromiso con esa dona, entroume un escrúpulo, un escrúpulo de conciencia. Hai tanto tempo que perdín o costume de... de... do amor, en fin, eu non sabería se sería aínda quen de... de... xa sabe vostede... ¡Imaxine! Hai agora exactamente dezaseis anos que... que... que... por última vez, ¿comprende? Neste país, non é fácil de... de... xa se pode dar conta. Ademais, tiña outras cousas que facer, prefiro disparar un tiro. Nunha palabra, no momento de comprometerme perante o alcalde e o cura no... no... que vostede xa sabe, collín medo. Dixen para min: Carafio, e se... se... fallase. Un home honrado non falta nunca ós seus compromisos; e eu adquiría un compromiso sagrado con respecto a esa persoa. En fin, para ter as cousas claras, prometinme ir pasar oito días a París".

"Ó cabo de oito días, nada, pero nada. E non foi porque non ensaiase. Collín o mellor de tódalas posibilidades. Asegúrolle que fixeron o que puideron... Si... certamente, non desprezaron nada... Pero, ¿que quere vostede? Retirábanse sempre coas mans baleiras... baleiras... baleiras".

"Entón, esperei quince días, tres semanas, sempre esperando. Comín nos restaurantes unha morea de cousas picantes, que me estragaron o estómago, e... e... nada... sempre nada".

"Comprenderá vostede que nesas circunstancias, diante desa comprobación, o único que podía era retirarme. E foi o que fixen".

O señor de Courville retorcíase para non rir. Apertou con forza as mans do barón dicíndolle: "Compadézoo", e levouno ata a metade do camiño da súa casa. Logo, cando se atopou a soas coa súa muller, díxollo todo, afogando de risa. Pero a señora de Courville non ría; escoitaba moi atenta e, cando o seu marido rematou, respondeu con moita seriedade:

–O barón é un necio, querido, tiña medo e iso é todo. Voulle escribir a Berta para que veña, e de contado.

E como o señor de Courville obxectase a longa e inútil proba do seu amigo, ela continuou:

–¡Boh!, cando un ama á súa muller, ¿comprendes?, esas cousas pasan sempre.

E o señor de Courville non replicou nada, un pouco confuso el mesmo.

 

 

UNHA AVENTURA PARISINA

 

¿Existe na muller un sentimento máis agudo cá curiosidade? ¡Ouh, saber, coñecer, toca-lo que se soña! ¿Que cousa non faría ela por iso? Unha muller, cando a súa curiosidade impaciente está á espera, cometerá tódalas tolerías, tódalas imprudencias, terá tódolos atrevementos e non recuará diante de nada. Falo das mulleres, realmente mulleres, dotadas dese espírito de triple fondo que semella, na superficie, razoable e frío, pero con tres compartimentos secretos que están cheos: un, de inquedanza feminina sempre axitada; outro, de astucia con cores de boa fe, desa astucia dos beatos, sofística e temible; o último, finalmente, de mesquindade engaioladora, de engano exquisito, de deliciosa perfidia, de todas esas perversas calidades que empuxan ó suicidio ós amantes estupidamente crédulos, pero que marabillan ós outros.

Esta, de quen quero contar unha aventura, era unha mulleriña de provincias, inxenuamente honesta ata daquela. A súa vida, tranquila en aparencia, discorría no seu matrimonio, entre un marido moi ocupado e dous fillos, que educaba como muller irreprochable. Pero o seu corazón tremía dunha curiosidade insatisfeita, e dun prurito do descoñecido. Soñaba con París sen parar, e lía con avidez os xornais mundanos. O relato das festas, dos traxes, das parrandas, facía ferve-los seus desexos; pero sobre todo estaba misteriosamente preocupada polos ecos cheos de sobreentendidos, polos veos semilevantados en frases hábiles e que deixan entrever horizontes de praceres culpables e devastadores.

Desde alá lonxe percibía París nunha apoteose de luxo magnífico e corrompido.

E durante as longas noites de soños, arrolada polos ronquidos regulares do seu marido que durmía á súa beira de costas a ela, cun pano arredor da cabeza, pensaba naqueles homes coñecidos cuns nomes que aparecían na primeira páxina dos xornais como grandes estrelas nun ceo sombrizo; e ela figuraba a súa vida enlouquecedora, en continuo desenfreo, orxías anticuadas incriblemente voluptuosas e refinamentos de sensualidade tan complicados que nin sequera podía imaxinar.

Os bulevares semellábanlle como unha especie de abismo das paixóns humanas; e tódalas súas casas agachaban seguramente uns prodixiosos misterios de amor.

Sen embargo ela sentíase envellecer. Envellecía sen ter coñecido nada da vida, de non se-las súas ocupacións regulares, odiosamente monótonas e banais que constitúen, é o que se di, a felicidade do fogar. Aínda era fermosa, conservada naquela existencia tranquila como unha froita de inverno nun armario pechado; sen embargo víase consumida, estragada e trastornada por secretos ardores. Preguntábase se chegaría a morrer sen ter coñecido todas aquelas embriagueces reprobables, sen chegar a botarse por unha vez, por unha soa vez, completamente naquela vaga de voluptuosidades parisienses.

Cunha longa perseveranza, preparou unha viaxe a París e, inventando un pretexto, conseguiu que uns parentes a invitasen e, como o seu marido non podía acompañala, marchou ela soa.

Nada máis chegar, soubo imaxina-las razóns que lle permitirían, chegado o caso, ausentarse dous días ou, máis ben, dúas noites, se fose preciso, ó bater, dicía ela, cuns amigos que moraban no campo suburbano.

E buscou. Percorreu os bulevares sen ver nada, agás o vicio errante e numerado. Sondou coa vista os grandes cafés, leu atentamente os intercambios de correspondencia do Fígaro, que lle aparecían cada mañá como unha alarma, un recordo do amor.

E nunca nada a poñía sobre a pegada daquelas grandes orxías de artistas e de actrices; nada lle revelaba os templos daqueles desenfreos, como a cova das Mil e unha noites e aquelas catacumbas de Roma onde se celebraban en secreto os misterios dunha relixión perseguida.

Os seus parentes, pequenos burgueses, non podían presentarlle ningún daqueles homes de primeiro plano cuns nomes que lle zoaban na cabeza; e desesperada, pensaba en volver, cando o azar veu na súa axuda.

Un día, canda baixaba pola rúa da Chaussée-d'Antin, parou a contemplar unha tenda repleta daquelas bagatelas xaponesas con tantas cores que constituían un pracer para quen ollaba para elas. Estábase fixando nos graciosos marfís grotescos, nos grandes floreiros de esmaltes flamexantes e nos bronces raros, cando oíu no interior da tenda ó dono que, con enérxicas reverencias, amosaba un homiño gordo e calvo, de barba encanecida, un enorme monifate barrigudo, peza única, segundo dicía.

E a cada frase do comerciante, o nome do coleccionista, un nome célebre, soaba coma un toque de trompeta. Os outros clientes, unhas señoras aínda novas, uns señores elegantes, contemplaban, cunha ollada furtiva e rápida, unha ollada rápida e como Deus manda e manifestamente respectuosa, ó coñecido escritor, que miraba con paixón para o monifate de porcelana. Tan feo era un coma o outro, feos como dous irmáns saídos do mesmo seo.

O comerciante dicía:

–Para vostede, don Xoán Varin, deixareillo en mil francos; é exactamente o que me custa a min. Para os demais serían mil cincocentos francos; pero aprecio a miña clientela de artistas e fágolle prezos especiais. Todos veñen á miña casa, don Xoán Varin. Onte, o señor Busnach mercoume unha gran copa antiga. Vendínlle o outro día dous candelabros coma estes,¿son bonitos ou non?, ó señor Alexandre Dumas. Olle para esa peza que ten vostede, señor Varin; se a vise o señor Zola, xa estaría vendida, señor Varin.

O escritor, moi perplexo, dubidada, tentado polo obxecto, pero pensando no prezo; e non se ocupaba máis das olladas que se estivese nun deserto.

Ela entrara tremendo, coa vista posta descaradamente sobre el, e nin sequera se preguntaba se era fermoso, elegante ou novo. Era el, Jean Varin. ¡Jean Varin!

Despois dunha longa pugna interior, dunha dolorosa vacilación, deixou o floreiro enriba dunha mesa.

–¡Non, é demasiado caro! –dixo.

O comerciante redobrou a súa elocuencia.

–¡Ouh, don Jean Varin, ¿demasiado caro? Iso ben vale dous mil francos como o ouro.

O home de letras replicou tristemente ollando aínda para a figuriña de ollos de esmalte:

–Non digo que non; pero é demasiado caro para min.

Entón ela, asombrada por unha audacia enlouquecida, adiantouse:

–Para min –preguntou–, ¿cánto vale ese homiño?

O comerciante, sorprendido, replicou:

–Mil cincocentos francos, señora.

–Mércoo eu.

O escritor, que ata aquel momento nos se apercibira da súa presencia, volveuse bruscamente e mirouna de pés a cabeza observándoa cos ollos un pouco pechados; logo, máis fixamente, examinouna con detalle.

Estaba encantadora, animada, iluminada de súpeto por aquela chama que ata daquela durmía nela. E ademais, unha muller que merca unha chilindrada por mil cincocentos francos non é unha calquera.

Ela tivo entón un movemento de arrebatadora delicadeza; e, volvéndose cara a el, con voz tremente, dixo:

–Perdón, señor, fun sen dúbida un pouco precipitada; poida que vostede aínda teña algo que dicir.

El fixo unha reverencia e dixo:

–Xa o dixen, señora.

Pero ela, moi emocionada, retrucou:

–En fin, señor, hoxe ou outro día, se lle convén cambiar de opinión, esta figuriña é súa. Só a merquei porque lle agradara a vostede.

El sorriu, visiblemente afagado.

–¿Como, así que me coñece vostede? -preguntou.

Entón, ela faloulle da súa admiración, citoulle as súas obras e foi elocuente.

Para falar, el apoiárase nun moble e espetando nela os seus ollos agudos intentaba descifrala.

Por veces, o comerciante, feliz de posuír aquel reclamo vivente, cando entraban clientes novos berraba desde o outro extremo da tenda:

–¡Ei!, olle isto, Don Jean Varin, é fermoso ¿non si?

Entón, tódalas cabezas se erguían e ela tremía co pracer de ser vista así, parolando con toda confianza cun home ilustre.

Ó remate, embriagada, tivo unha audacia suprema, coma os xenerais que van ordena-lo asalto.

-Señor –dixo ela–, fágame un favor e permítame que lle ofreza este monicreque en lembranza dunha muller que o admira con paixón e que vostede terá visto durante dez minutos.

El negouse. Ela insistiu. El resistiuse, divertíndose e rindo con toda a alma.

Ela, díxolle de xeito teimudo:

–Pois ben, vouno levar á súa casa axiña. ¿Onde vive vostede?

Como se negou a darlle o seu enderezo, ela preguntoullo ó comerciante e sóuboo, e, despois de paga-la súa adquisición, escapou cara a un coche de punto. O escritor correu atrás dela para alcanzala, porque non quería expoñerse a recibir aquel regalo, que non sabería a quén devolver. Chegou a xunto dela cando subía ó coche e lanzouse, case caeu sobre ela, derrubado polo coche que se poñía en camiño; despois sentou ó seu lado, moi enfadado.

Por moito que rogou, que insistiu, ela amosouse intratable. Cando chegaron diante da porta, ela puxo as súas condicións.

–Aceptarei –dixo–, non deixarlle isto, se vostede cumpre hoxe tódolos meus desexos.

A cousa pareceulle tan extravagante que aceptou.

Ela preguntoulle:

–¿Qué adoita facer vostede a esta hora?

Despois de dubidar un pouco dixo:

–Dou un paseo.

Entón, con voz decidida, ela ordenou:

–¡Ó bosque!

E alá foron.

El viuse na obriga de nomear a tódalas mulleres que coñecera, sobre todo as impuras, con detalles íntimos sobre elas, a súa vida, os seus costumes, cómo era a súa casa e os seus vicios.

Atardecía e ela preguntoulle:

–¿Qué fai vostede tódolos días a esta hora?

El respondeu rindo:

–Tomo un absintio.

Entón, moi seria, engadiu:

–Daquela, señor, imos tomar un absintio.

Entraron nun gran café do bulevar que el frecuentaba e onde bateu con algúns colegas. Presentoullos e ela estaba tola de ledicia. E comezaron a soar na súa cabeza estas palabras: "¡Por fin! ¡Por fin!".

Transcorría o tempo e ela preguntou:

–¿Élle a hora de cear?

El respondeu:

–Si, señora.

–Daquela, señor, vaiamos cear.

Ó saír do café Bignon, ela dixo:

–¿Que fai vostede á noite?

El ollou para ela fixamente:

–Depende, ás veces vou ó teatro.

–Ben, pois vaiamos ó teatro.

Entraron no Vaudeville, de favor, gracias a el, e, gloria suprema, toda a sala a viu ó seu carón, sentada nas butacas do palco.

Unha vez rematada a representación, bicoulle cortesmente a man:

–Só me queda, señora, agradecerlle a xornada deliciosa... Ela interrompeuno.

-¿A esta hora que fai vostede á noite?

–Pois... pois... volvo para a casa.

Ela botouse a rir, cun riso trémulo.

E non falaron máis. Ela tremía por momentos, sacudida dos pés á cabeza, con ganas de fuxir e de quedar, e no máis fondo do seu corazón, cunha moi firme vontade de ir ata o final.

Na escaleira, ela agarrábase á varanda, pois tan viva era a súa emoción; e el subía diante, sen folgos, cun misto na man.

A partir do momento en que estivo no seu cuarto, espiuse moi axiña e meteuse na cama sen pronunciar unha palabra; e esperou, encollida contra a parede.

Pero ela era tan simple como pode selo a esposa lexítima dun notario de provincias e el máis esixente ca un paxá de tres colas. Non se entenderon en absoluto.

Entón el quedou durmido. A noite foi pasando, turbada unicamente polo tictac do reloxo, e ela, inmóbil, soñaba coas noites conxugais; e baixo os raios amarelos dun farol chinés ollaba, aflixida, para o seu lado, para aquel homiño de costas a ela, gordecho, cun ventre en forma de bóla que levantaba a saba como un globo inchado con gas. Roncaba cun ruído de tubo de órgano, fungando de xeito prolongado e con estrangulamentos cómicos. Os seus vinte cabelos aproveitaban o seu repouso para erguerse de xeito estraño, cansos da súa prolongada situación fixa sobre aquel cranio nu e cuns estragos que debían velar. E un fío de cuspe corría por unha comisura da súa boca entreaberta.

O albor esvarou por fin un pouco de luz entre os cortinados pechados. Ela ergueuse, vestiuse sen facer ruído e xa abrira a medias a porta cando fixo renxe-la pechadura e el espertou fregando os ollos.

Permaneceu algúns segundos sen recobrar plenamente os sentidos e, logo, cando recuperou a lembranza de toda a aventura, preguntou:

–E qué, ¿xa marcha vostede?

Ela seguía de pé, confusa. Balbuciu:

–Pois claro, xa veu o día.

El incorporouse e dixo:

–Imos ver unha cousa, porque eu tamén teño algo que preguntarlle.

Ela non respondía e el continuou:

–Tenme vostede moi estrañado desde onte. Sexa vostede sincera, conféseme por qué fixo todo isto, porque eu non entendo nada.

Achegouse a el a modiño, ruborizada como unha virxe, e dixo:

–Quixen coñece-lo... vicio... e, ben..., ben, non é moi divertido.

E botou a correr, baixou a escaleira e lanzouse á rúa.

O exército dos varredores varría. Varrían as beirarrúas, os lastros, empuxando todo o lixo ó regato. Cun movemento regular, cun movemento como o dos segadores nun prado, empuxaban a lama en semicírculo diante deles; e, de rúa en rúa, ela ía batendo con eles como monicreques articulados, que andaban automaticamente cun mesmo resorte.

E parecíalle que tamén dentro dela acababan de varrer algo, de empuxar algún ó regato, ó sumidoiro, as súas fantasías sobreexcitadas.

Regresou para a casa, sen folgos, con frío, conservando unicamente na súa cabeza a sensación daquel movemento das xestas que limpaban París pola mañanciña.

E, nada máis chegar ó seu cuarto, botouse a chorar.

 

 

MARROCA

Amigo meu, pedíchesme que che enviase as miñas impresións, as miñas aventuras e, sobre todo, as miñas historias de amor nesta terra de África que me atraía desde hai tanto tempo. Rías moito, con antelación ás miñas tenruras negras, como ti dicías; e víasme xa volver seguido por unha enorme muller de ébano, toucada cun pano amarelo e abalando dentro duns vestidos esplendorosos.

Sen dúbida, a quenda das Mauricaudes virá sen dúbida, pois xa vin varias que me deron algunhas ganas de mollarme nesa tinta; pero batín na a miña estrea con algo mellor e particularmente orixinal.

Ti escribíchesme na túa última carta: "Cando sei como se ama nun país, coñezo ese país para describilo, aínda que non o vise nunca." Pois direiche que aquí ámase de xeito apaixonado. Percíbese, desde os primeiros días, unha especie de ardor tremelucente, unha axitación, unha brusca tensión dos desexos, un nerviosismo que corre ata a punta dos dedos, que os sobreexcitan ata alporiza-las nosas potencias amorosas e tódalas nosas facultades de sensación física, desde o simple contacto das mans ata esa innomeable necesidade que nos fai cometer tantas parvadas.

Entendámonos ben. Eu non sei se o que vós chamades amor do corazón, amor das almas, se o idealismo sentimental, o platonismo digamos, pode existir sobre a Terra; en todo caso eu dubídoo. Pero o outro amor, o dos sentidos, que ten cousas boas e moi boas, é verdadeiramente terrible neste clima. A calor, esa constante ardentía do aire que vos alporiza, eses abafantes sopros de aire do Sur, esas mareas de lume que chegan do gran deserto, tan próximo, ese pesado siroco, máis devastador, máis disecador cás lapas, ese perpetuo incendio dun continente enteiro queimado ata as pedras por un sol enorme e devorador, abrasan o sangue, enlouquecen a carne e converten a un nun salvaxe.

Pero xa chego á miña historia. Non che digo nada dos meus primeiros tempos da miña estadía en Alxeria. Despois de visitar Bône, Constantine, Biskra e Sétif, vin a Bougie polas gorxas do Chabet, e unha incomparable rota a través dos bosques cabilos, que segue o mar dominándoo desde douscentos metros e serpea segundo os festóns da alta montaña, ata este marabilloso golfo de Bougie, tan fermoso coma o de Nápoles, coma o de Ajaccio e coma o de Douarnenez, os máis admirables que eu coñezo. Exceptúo da miña comparación esta inverosímil baía de Porto, cinguida de granito vermello e habitada polos fantásticos e sanguentos xigantes de pedra que se chaman as "Calanche", de Piana, na costa oeste de Córsega.

De lonxe, de moi lonxe, antes de rodea-la gran fervenza onde dorme a auga pacífica, percíbese Bougie. Está construída nas pronunciadas abas dun monte moi elevado e coroado por bosques. É unha mancha branca nesa pendente verde; pódese dici-
la escuma dunha fervenza que cae no mar.

Nada máis poñe-lo pé nesta pequeniña e encantadora cidade, comprendín que ía quedar alí durante moito tempo. Por tódalas partes a vista abrangue un vasto círculo de cumios ganchudos, dentados, bicudos e estraños, tan pechados que un á penas descobre o mar e que o golfo ten a aparencia dun lago. A auga azul, dun azul leitoso era dunha transparencia admirable; e o ceo de azur, dun azur espeso, coma se lle pasasen dúas capas de cor, estende por riba del a súa sorprendente fermosura. Parece coma se ollase un para o outro e se enviasen os seus reflexos.

Bougie é a cidade das ruínas. No peirao, cando se chega, un pode atopar unhas ruínas tan fantásticas que case se podería dicir de ópera. É a antiga porta sarracena, invadida pola hedra. E nos bosques montuosos que rodean a cidade, ruínas por tódalas partes, lenzos de murallas romanas, pezas de monumentos sarracenos e restos de construccións árabes.

Eu alugara na parte alta da cidade unha casiña mourisca. Xa coñeces estas moradas descritas tan a miúdo. Non teñen fiestras cara ó exterior, pero un patio interior ilumínaas de arriba abaixo. No primeiro andar teñen unha gran sala fresca onde se pasan os días, e enriba de todo unha terraza onde pasa-las noites.

Moi axiña me adaptei ós costumes dos países quentes, é dicir, a durmi-la sesta despois do xantar. É a hora sufocante de África, a hora en que non se respira, a hora en que as rúas, as chairas, as longas estradas cegadoras están desertas, en que todos dormen, tratando polo menos de durmir, con tan pouca roupa como é posible.

Eu instalara na miña sala de columniñas de arquitectura árabe un enorme e esponxoso diván, cuberto por tapices do Djebel-Amour. Deitábame enriba del máis ou menos en traxe de Assan, pero non podía á penas descansar, torturado pola miña continencia.

¡Ouh!, amigo meu, nesta terra hai dous suplicios que eu non che desexo que coñezas: a falta de auga e a falta de mulleres. ¿Cal é o máis arrepiante? Non o sei. No deserto, cometeríase calquera infamia por un vaso de auga limpa e fría. ¿Que cousa non se faría nalgunha cidade do litoral por unha fermosa moza fresca e sa? ¡Pois, en África, as mozas non faltan! Ó contrario, abundan. Pero, para continuar coa miña comparación, teñen tan malos instintos e están tan corrompidas coma os líquidos lamacentos dos pozos saharianos.

Agora ben, certo día, máis nervioso ca de costume, intentei, pero foi inútil, pecha-los ollos. As miñas pernas vibraban como se as picasen por dentro; unha angustia inquieta facíame dar voltas constantemente sobre as miñas alfombras. Por fin, sen poder conterme por máis tempo, erguinme e saín.

Era xullo, nunha tarde tórrida. Os lastros das rúas estaban tan quentes que se podería coce-lo pan neles; a camisa, axiña empapada, apegábase ó corpo; e, por todo o horizonte flotaba un vaporciño branco, ese bafo ardente do siroco, que semella calor tanxible.

Baixei cara ó mar; e, rodeando o porto, empecei a segui-la ribeira ó longo da fermosa baía onde están os baños. A costenta montaña, cuberta de matogueiras, de altas plantas aromáticas de recendos poderosos, redondéase en círculo arredor deste ancoradoiro onde se somerxen, todo ó longo da beira, uns enormes rochedos escuros.

Ninguén fóra; non se movía unha póla; nin un berro de animal, nin voos de paxaros, nin un ruído, nin sequera unha batuxada, ata tal punto que o mar inmóbil semellaba engoumado baixo o sol. Pero no aire quente crin captar unha especie de zunido de lume.

De súpeto, detrás dunha daquelas rochas semiafogadas na onda silandeira, adiviñei un lixeiro movemento; e, cando me virei, percibín, tomando o seu baño e crendo que estaba soa a aquela hora abrasadora, unha moza alta e espida, somerxida ata os seos. Viraba a cabeza cara ó mar inmenso e brincaba a modo sen me ver.

Nada máis extraordinario ca este cadro: aquela fermosa muller naquela auga transparente coma o cristal baixo aquela luz cegadora. Pois era marabillosamente fermosa, aquela muller, alta, modelada como unha estatua.

Deu a volta, botou un berro, e, unhas veces nadando e outras andando, agachouse por completo detrás da súa rocha.

Como tiña necesariamente que saír, senteime na beira e esperei. Entón ela amosou pouco a pouco a súa cabeza cargada de pelo negro atado de calquera maneira. A súa boca era ancha, os labios recachados e carnosos, os ollos enormes, ollando de xeito descarado, e todo o seu corpo un pouco bronceado polo clima parecía un corpo de marfil antigo, duro e doce, de fermosa raza branca, tinxido polo sol dos negros.

Berroume: "¡Váiase de aquí!". E a súa voz clara, un pouco forte como toda a súa persoa, tiña un acento gutural. Non me movín. Engadiu: "Non está ben que vostede se quede aí, señor". Os erres, na súa boca, arrolábanse como carretas. Non me movín en absoluto. A cabeza desapareceu.

Pasaron dez minutos e os cabelos, logo a fronte e despois os ollos volveron amosarse con lentitude e prudencia, como o fan os nenos que xogan ás agachadas para observar a quen os busca.

Desta vez tiña un aspecto enfadado; berrou: "Vai conseguir que me poña mal. Non vou marchar mentres que vostede siga aí". Entón, levanteime e marchei, non sen volver mirar varias veces. Cando pensou que eu estaba lonxe dabondo, saíu da auga, medio dobrada, dándome as costas e desapareceu por un burato da rocha, por detrás da saia pendurada na entrada.

Volvín ó día seguinte. Estaba outra vez tomando un baño, pero vestida cun traxe de baño dunha peza. Botouse a rir amosándome os dentes brillantes.

Oito días despois, eramos amigos. Oito días máis e volvémonos aínda máis amigos.

Chamábase Marroca, sen dúbida un alcume, e pronunciaba esta palabra coma se tivese quince erres. Filla de colonos españois, casara cun francés chamado Pontabèze. O seu marido era funcionario do Estado. Eu nunca souben exactamente cáles eran as súas responsabilidades. Comprobei que estaba moi ocupado e xa non fun máis aló coas miñas preguntas.

Entón, cambiando a hora do seu baño, veu tódolos días despois do meu xantar a durmi-la sesta á miña casa. ¡Que sesta, se a iso se lle pode chamar descanso!

Era realmente unha moza admirable, cun tipo un pouco bestial, pero soberbia. Os seus ollos semellaban sempre brillantes de paixón; a súa boca entreaberta, os seus dentes aguzados, mesmo o seu sorriso tiña algo de fera sensualidade; e os seus estraños seos, alongados e dereitos, bicudos como peras de carne, elásticos coma se encerrasen resortes de aceiro, daban ó seu corpo un algo de animal, facían dela unha especie de ser inferior e magnífico, de criatura destinada ó amor desenfreado, e espertaban en min a idea de obscenas divindades antigas onde as libres tenruras se estendían no medio das herbas e das follas.

Nunca ningunha muller levou nos seus seos desexos máis difíciles de aplacar. Os seus ardores carnais e os seus abrazos ouveadores, co rinchar dos dentes, convulsións e adentadas, ían seguidos case de contado por adormecementos tan profundos coma os dun morto. Pero ela espertaba bruscamente nos meus brazos, disposta a novos abrazos, coa boca chea de bicos.

De entendemento, por outra parte, era tan simple como dous e dous son catro, e cun riso sonoro substituía o seu pensamento.

Orgullosa por instinto da súa fermosura, sentía horror polos veos, mesmo polos máis lixeiros, e circulaba, corría e brincaba pola miña casa cunha falta de pudor inconsciente e atrevido. Cando por fin estaba farta de amor, extenuada polos berros e o movemento, durmía á miña beira, no diván, cun sono forte e apracible; mentres que a aniquiladora calor facía despuntar na súa pel bronceada minúsculas pingas de suor e dela desprendíase, dos seus brazos erguidos baixo a cabeza, de tódolos seus pregamentos secretos, ese recendo salvaxe que agrada ós machos.

Ás veces volvía ó serán, cando o seu marido estaba de servicio non sei ónde. Daquela, deitabámonos na terraza, á penas envoltos en finos e flotantes tecidos de Oriente.

Cando a luminosa lúa chea dos países quentes se estendía totalmente polo ceo, iluminando a cidade e o golfo co seu marco redondeado de montañas, entón percibiamos en tódalas demais terrazas como un exército de silenciosos fantasmas deitados que ás veces se erguían, cambiaban de sitio e se volvían deitar baixo a morneza indolente do ceo en calma.

Malia a claridade daquelas noites de África, Marroca obstinábase en continuar espida tamén baixo os claros de lúa; á penas se preocupaba por todos cantos nos podían ver e a miúdo botaba durante a noite, a pesar dos meus medos e os meus rogos, longos berros vibrantes, que facían ouvea-los cans ó lonxe.

Unha noite en que eu estaba medio adormecido, baixo un amplo firmamento enzoufado de estrelas, veu axeonllarse na miña alfombra e achegando a miña boca ós seus grandes labios avultados dixo:

–Tes que vir durmir á miña casa.

Eu non comprendía: –¿Como? ¿Á túa casa?

-Si, cando o meu marido marche, virás durmir no seu sitio.

Non puiden impedir que me dese a risa.

–¿E iso por qué, se ti vés aquí?

Continuou, falándome na boca, botándome o seu alento cálido ó fondo da gorxa, mollando o meu bigote co seu sopro:

–É para quedarme cun recordo.

E o erre de recordo arrastrouse durante un bo anaco cun estrondo de torrente sobre as rochas.

Eu non daba collido a súa idea. Pasoume os seus brazo polo colo.

–Cando xa non esteas aquí, pensarei nisto. E cando abrace o meu marido, será coma se foses ti.

E tódolos erres adquirían na súa voz estrondos de tronos familiares.

Murmurei entenrecido e con gran ledicia:

–Estás tola. Prefiro quedar na miña casa.

En efecto, non sinto ningún pracer polas citas baixo un teito conxugal; son rateiras onde sempre caeron os imbéciles. Pero ela rogoume, suplicoume, mesmo chorou, engadindo:

–Verás cánto te vou querrrerrr.

Aquel querrrerrr resoaba como un redobre de tambor tocando á carga. O seu desexo parecíame tan singular que eu non mo explicaba; despois, pensando niso, crin ver cómo nacía certo odio profundo contra o seu marido, unha desas vinganzas secretas de muller que engana con agrado o home aborrecido, e unha vez máis quere enganalo na súa propia casa, nos seus mobles e nas súa sabas. Díxenlle:

–¿O teu marido pórtase moi mal contigo?

Puxo cara de anoxada.

–Ouh, non, moi ben!

-Pero, ti non o amas, ¿non si?

Ela espetoume os seus grandes ollos de asombro.

–Si que o quero moito, é certo, moito, moito, pero non tanto como a ti, meu corrrazón.

Eu xa non comprendía nada en absoluto e, como intentaba adiviñar, ela apertoume a boca cunha daquelas caricias cheas dun poder que ela coñecía, e logo murmurou:

–¿Vas virrr, dime?

Eu resistíame sen embargo. Entón ela vestiuse axiña e marchou.

Estivo oito días sen aparecer. O noveno día apareceu, parouse moi seria no limiar do meu cuarto e preguntou:

–¿Vas vir este serán durmirrr á miña casa? Se non ves, marrrcho.

Oito días, é moito tempo, amigo meu, e, en África, estes oito días valían o mesmo ca un mes. Berreille "Si", e abrín os brazos. Ela botouse neles.

Á noite, esperoume nunha rúa veciña e guioume.

Moraban preto do porto nunha casiña baixa. Crucei primeiro unha cociña onde o matrimonio tomaba as súas comidas, e penetrei no dormitorio branqueado, limpo, con fotografías de parentes cubrindo as paredes e flores de papel baixo uns fanais. Marroca semellaba louca de ledicia: brincaba, repetindo: "Aquí te teño, na miña casa, aquí estás na túa casa."

Efectivamente, comporteime coma se estivese na miña casa.

Estaba un pouco molesto, confésoo, e mesmo inquieto. Como dubidaba, naquela casa descoñecida, en quitar ningunha peza de roupa sen a que un home sorprendido resulta tan torpe como ridículo, e incapaz de toda acción, ela arrincouma á forza e levouna ó cuarto do lado, con tódalas miñas outras pezas de roupa.

Recobrei a seguridade en min mesmo e demostreillo con todo o meu ardor, se ben que ó cabo de dúas horas nos pensabamos máis que en volver ó repouso, cando uns golpes violentos chamando á porta nos fixeron estremecer; e unha voz forte de home berrou: "Marroca, son eu".

Ela deu un salto:

–¡O meu home! Axiña, métete debaixo da cama.

Eu buscaba enlouquecido o meu pantalón; pero ela empuxoume, arquexante:

–Veña, vaite.

Deiteime de fociños e esvarei sen murmurar debaixo da cama, na que eu tan ben estaba.

Daquela, ela pasou á cociña. Oína abrir un armario, pechalo, logo volveu, traendo un obxecto que eu non percibín, pero que ela pousou de contado en algures; e, como o seu marido perdía a paciencia, ela respondeu cunha voz forte e tranquila:

–Non atopo os mistos –logo, de súpeto–: Aquí están, xa che abrrro.

E abriulle. O home entrou. Só vin os seus pés, uns pés enormes. Se o resto estaba en proporción, debía ser un coloso.

Oín bicos, unha palmada sobre a carne núa, un riso; logo el dixo cun acento marsellés:

–Esquecín o moedeiro e tiven que volver. En todo caso, penso que durmías moi a gusto.

Foi cara á cómoda, buscou durante algún tempo o que necesitaba; logo, como Marroca se deitara na cama coma se estivese rendida polo cansazo, volveu a pé dela, e sen dúbida intentaba acariciala, pois ela lanzoulle, con frases irritadas, unha metralla de erres furiosos.

Tiña os pés tan preto de min que me viñeron unhas ganas loucas, estúpidas, inexplicables de tocarllos moi docemente. Contívenme.

Como os seus proxectos non tiñan éxito, el ofendeuse e dixo:

–¡Que ameazadora estás hoxe!

Pero resignouse e despediuse: "¡Adeus, cariño!". Soou un novo bico; logo, os grandes pés volvéronse, amosáronme os seus cravos ó se iren afastando de min e pasaron ó cuarto contiguo; e a porta da rúa pechouse de novo.

Estaba a salvo. Saín pouco a pouco do meu retiro, humilde e deplorable; e mentres que Marroca, aínda espida, danzaba unha xiga arredor de min rindo ás gargalladas e aplaudindo, deixeime caer pesadamente nunha cadeira. Pero volvinme erguer dun salto: unha cousa fría xacía debaixo de min, e como eu non estaba máis vestido cá miña cómplice, o contacto estarrecérame. Dei a volta.

Acababa de sentar enriba dunha macheta de cortar madeira, afiada como un coitelo. ¿Como chegara ata aquel lugar? Eu non me decatara dela ó entrar.

Marroca, vendo o meu sobresalto, afogaba de ledicia, botaba berros, tusía, coas dúas mans no ventre.

Aquela ledicia pareceume fóra de lugar, inconveniente. Xogaramos coa nosa vida dun xeito estúpido; eu aínda tiña frío nas costas e aqueles risos loucos feríanme un pouco.

–¿E se me viu o teu marido? –pregunteille.

Ela respondeu:

–Non hai perigo.

–¿Como? ¿Non había perigo? –aquilo era incrible–. Con só abaixarse podía atoparme.

Xa non ría; ela só sorría ollando para min fixamente cos seus ollos grandes, onde xermolaban novos desexos.

–El non se abaixaría.

Eu insistín.

–¡Por exemplo, con que só lle caese o chapeo, veríase obrigado a recollelo, e daquela... eu estaba ó xeito, con este traxe.

Ela pousou enriba dos meus ombreiros os seus brazos redondos e vigorosos, e baixando o ton, coma se me estivese dicindo: "¡Adorrrote!", murmurou:

–Nese caso, non chegaría a volver erguerse.

Eu non entendía nada:

–¿E iso por que?

Chiscou un ollo con malicia, alongou a man cara á cadeira onde eu acababa de sentar; e o seu dedo estricado, o pregue da súa meixela, os seus labios entreabertos, os seus dentes aguzados, claros e feroces, todo aquilo indicábame a machetiña de fende-la madeira, que lucía un fío relucente.

Fixo aceno de collela; logo, atraéndome co brazo esquerdo contra ela, pegando a súa cadeira contra a miña, ¡co brazo dereito bocexou o movemento que decapita un home de xeonllos...!

¡E aí tes, amigo meu, como se comprenden aquí os deberes conxugais, o amor e a hospitalidade!

 

 

A CASA TELLIER

I

A iso das once, cada serán, ían para alá coma se fosen ó café simplemente.

Era o lugar de encontro de seis ou oito, sempre os mesmos, deses que non son trouleiros senón homes honorables, comerciantes e mozos da vila; e tomaban un chartreuse chanceándose de cando en vez das mozas ou parolando en serio coa madame, a quen todo o mundo respectaba.

Despois, volvían para a casa para se deitaren antes da media noite. Os mozos, ás veces, quedaban.

A casa era de ambiente familiar, moi pequena, pintada de amarelo, no recanto dunha rúa detrás da igrexa de Santo Estevo; e, polas fiestras, divisábase o peirao cheo de navíos que facían a descarga, a gran salina chamada "Retida" e, detrás, a costa da Virxe, coa súa vella capela completamente gris.

A madame, que viña dunha boa familia de campesiños do departamento do Eure, aceptara esta profesión do mesmo xeito que se ela se fixese modista ou costureira. O prexuízo da deshonra que ía unida á prostitución, tan violento e tan enraizado nas vilas, non existía na campiña normanda. O campesiño dicía: "Éche un bo oficio", e mandaba á súa filla a rexentar un harén de mozas coma se a enviase a dirixir un internado de señoritas.

Esta casa, polo demais, viñéralle de herdanza dun vello tío que fora o seu propietario. O monsieur e a madame, noutro tempo pousadeiros preto de Yvetot, liquidaran inmediatamente o negocio, pensando que o negocio de Fécamp era máis vantaxoso para eles; e chegaran unha mañá para facerse cargo da dirección da empresa que periclitaba en ausencia dos seus donos.

Era boa xente, que axiña se fixeron querer polo seu persoal e polos veciños.

O home morreu dunha conxestión dous anos máis tarde. Como a súa nova profesión o reducira á molicie e á inmobilidade, volvérase gordo e a súa saúde afogárao.

A madame, desde a súa viuvez, era desexada por tódolos que ían ó establecemento a cotío; pero tiña sona de ser seria e nin sequera as súas pupilas chegaran a descubrir nada.

Era alta, metida en carnes e de trato agradable. A súa cute, esbrancuxada na escuridade daquela casona sempre pechada, brillaba como baixo un verniz graxento. Unhas guedellas de pelo rebelde, postizas e rizadas, rodeaban a súa fronte e dábanlle un aspecto xuvenil que contrastaba coa madureza das súas formas. Sempre leda e de rostro aberto, facía bromas con toda naturalidade, cun matiz de prudencia que as súas novas ocupacións aínda non lle fixeran perder. As malas palabras seguíana sorprendendo un pouco; e, cando un mozo mal educado chamaba polo seu nome o establecemento que ela dirixía, enfadábase, indignada. En fin, tiña unha alma delicada e, aínda que trataba ás súas mulleres como amigas, repetía con espontaneidade que "non estaban todas na mesma cesta".

Ás veces, durante a semana, saía nun coche de alugamento cunha parte do seu grupo de mozas; e ían brincar na herba á beira do regato que corría pola vagoada de Valmont. Era coma se fosen escapadas de colexialas, con carreiras atoladas, xogos infantís e toda unha ledicia de reclusas embriagadas polo aire libre. Comían embutido sobre o céspede, bebían sidra e volvían para a casa entre lusco e fusco cunha fatiga deliciosa e un doce entenrecemento; e xa no coche dábanlle bicos á madame coma a unha nai moi boa, chea de mansedume e compracencia.

A casa tiña dúas entradas. No recanto, unha especie de café sospeitoso abría as portas, polo serán, á xente do pobo e ós mariñeiros. Dúas das persoas encargadas do comercio especial do lugar estaban particularmente dedicadas ás demandas daquela parte da clientela servindo coa axuda do camareiro, chamado Frédéric, louro, imberbe e forte como un boi, as cuncas de viño e as botellas de cervexa polas mesas de mármore que abalaban e animando a consumir ós clientes poñéndolle-los brazos ó colo e sentando a cabalo das súas pernas.

As outras tres mozas –só eran cinco– formaban unha especie de aristocracia e estaban reservadas para a compañía do primeiro, a non ser que non houbese necesidade delas abaixo e que o primeiro estivese baleiro.

O salón de Xúpiter, onde se reunían os burgueses do lugar, estaba tapizado con papel azul e adornado cun gran debuxo que representaba a Leda deitada debaixo dun cisne. Chegábase a aquel lugar por medio dunha escaleira de caracol, que remataba cunha porta estreita, de aspecto humilde, que daba á rúa, e por riba dela brillaba toda a noite, detrás dun enreixado, un faroliño coma os que alumean aínda nalgunhas vilas ós pés das Virxes encaixadas nos muros.

O edificio, húmido e vello, recendía lixeiramente a mofo. Por momentos, un refacho de auga de colonia pasaba polos corredores, ou ben unha porta entreaberta abaixo facía estoupar en toda a casona, como a explosión dun trono, os berros populacheiros dos homes sentados á mesa na planta baixa, e provocaba na cara dos señores do primeiro un aceno de inquedanza e noxo.

A madame, familiar cos seus clientes e amigos, non abandonaba nunca o salón e interesábase polos rumores da cidade que lle chegaban gracias a eles. A súa conversa seria era unha diversión fronte ás intencións frustradas das tres mulleres; era como un descanso no xogo picaresco dos clientes barrigudos que se entregaban cada serán a aquela esmorga honesta e mediocre de beber unha copa de licor na compaña de mulleres públicas.

As tres señoritas do primeiro chamábanse Fernanda, Rafaela e Rosa a Raposa.

Como había pouco persoal, intentouse que cada unha delas fose algo así como unha mostra, un compendio de tipo feminino, co fin de que calquera consumidor puidese atopar alí, pouco máis ou menos, a realización do seu ideal.

Fernanda representaba a fermosa loura, moi alta, case obesa, fofa, filla do campo, cunhas pencas que se negaban a desaparecer e cunha cabeleira coma de estropallo, curta, clara e sen cor, que semellaba o cánabo peiteado, e que lle cubría escasamente o cranio.

Rafaela, marsellesa, lurpia do porto de mar, interpretaba o papel indispensable da fermosa xudía, fraca, con pómulos pronunciados enzoufados de vermello. Os seus cabelos negros, abrillantados con medula de boi, formaban coma uns caracois nas súas sens. Os seus ollos semellarían fermosos se o dereito non estivese marcado por unha mancha na córnea. O seu nariz aguzado caía sobre unha queixada acentuada na que dous dentes novos, na parte superior, desentoaban cos da parte inferior que colleran ó ir para vella un ton escuro coma os da madeira vella.

Rosa a Raposa, unha boliña de carne e todo barriga, cunhas pernas minúsculas, que cantaba da mañá á noite, cunha voz crebada, unha copliñas que eran ó mesmo tempo picarescas e sentimentais e que contaban historias interminables e insignificantes, só paraba de falar para comer e de comer para falar; sempre en movemento, lixeira coma un esquío, malia a graxa e o exiguo das súas pernas; e o seu riso, unha fervenza de berros agudos, estouraba sen parar, por aquí, por alá, nun cuarto, no faiado, no café, en calquera sitio e sen motivo.

As dúas mulleres da planta baixa, Luísa, alcumada a Pola, e Flora, alcumada A Randeeira porque coxeaba un pouco, unha sempre de Liberdade cun cinto tricolor, e a outra de española de fantasía con moedas antigas de cobre que bailaban polos seus cabelos de cenoria a cada paso desigual, tiraban a mozas de cociña vestidas para o entroido. Semellantes a tódalas mulleres da vila, nin máis feas, nin máis fermosas, verdadeiras criadas de mesón, falaban delas no porto co alcume de Bombas.

Unha paz celosa, moi raramente enturbada, reinaba entre estas cinco mulleres, gracias á sabedoría conciliadora da madame e ó seu inesgotable bo humor.

O establecemento, único na pequena cidade, víase frecuentado con regularidade. A madame soubera rodealo dunha seria dignidade; ela amosábase tan amable e tan atenta con todo o mundo que o seu bo corazón chegara a ser tan coñecido porque a rodeaba unha certa clase de consideración. Os clientes consumían por ela, volvíanse presumidos cando ela lles testemuñaba unha amizade máis marcada; e cando se encontraban durante o día para os seus asuntos, dicían para eles: "Verémonos polo serán onde vostede xa sabe", coma se dixesen: "Quedamos no café, ¿vale?, despois de cear."

En fin, a casa Telier era un recurso e rara era a vez que algún faltaba a cita cotiá.

Agora ben, unha noite, cara á fin do mes de maio, o primeiro que chegou, o señor Poulin, madeireiro e antigo alcalde, atopou a porta pechada. O faroliño, detrás do seu enreixado, non brillaba; da vivenda, que semellaba morta, non saía nin o menor ruído. Chamou á porta, suavemente ó primeiro, e logo con máis forza; non respondeu ninguén. Entón, volveu a subir pola rúa a modo e, cando estaba a piques de chegar á praza do Mercado, bateu co señor Duvert, o armador, que se dirixía ó mesmo lugar. Volveron xuntos sen máis éxito. Pero un ruído enorme estoupou de súpeto preto deles e, despois de darlle a volta á casa, percibiron un grupo de mariñeiros ingleses e franceses que golpeaban a puñazos os poxigos pechados do café.

Os dous homes escaparon axiña para non se veren comprometidos, pero un lixeiro "psssst" parounos: era o señor Tournevau, o da salgadeira, que, ó recoñecelos, chamara por eles. Contáronlle o que pasaba, polo que se viu moi afectado, pois, casado, pai de familia e moi vixiado, só ía alí os sábados, "securitas causa", dicía, facendo alusión a unha medida de policía sanitaria da que o doutor Borde lle revelara as periódicas repeticións. E era aquela xustamente a súa noite, e íase ver privado así durante toda a semana.

Os tres homes deron un longo rodeo ata o peirao e no camiño bateron co xove señor Philippe, fillo do banqueiro, con outro cliente e co señor Pimpesse, o recadador. Todos xuntos volveron entón pola rúa "dos Xudeus" para facer un último intento. Pero os mariñeiros exasperados tiñan asediada a casa, tiraban pedras, berraban; e os cinco clientes do primeiro piso, volvendo sobre os seus pasos o máis axiña posible, seguiron deambulando polas rúas.

Bateron aínda co señor Dupuis, o axente de seguros, despois co señor Vasse, o xuíz do tribunal de comercio; e comezou un longo paseo que os levou primeiro ó dique. Sentáronse en liña no parapeto de granito e puxéronse a mirar para o mar picado. A escuma, na crista das ondas, facía na sombra brancuras luminosas, que se apagaban case ó mesmo tempo que aparecían, e o bruído monótono do mar rompendo contra as rochas prolongábase durante a noite ó longo de todo o cantil. Despois de que os tristes paseantes quedaran alí por algún tempo, o señor Tournevau dixo: "Non é divertido". "Claro que non", replicou o señor Pimpesse; e botáronse a andar paseniño.

Unha vez que percorreron a rúa que bordeaba a costa e que se chama "Sous-le-Bois", volveron pola ponte de pranchas sobre o Encoro, pasaron por preto do ferrocarril e foron dar de novo á praza do Mercado, onde comezou de súpeto unha liorta entre o recadador, o señor Pimpesse, e o da salgadeira de pescado, o señor Tournevau, a propósito dun cogomelo comestible que un deles aseguraba que atopara nos arredores.

Os ánimos estaban agreados polo aburrimento, de maneira que, de non ser polos outros que se puxeron no medio, chegarían a baterse. O señor Pimpesse, furioso, retirouse; e axiña se montou outro novo altercado entre o antigo alcalde, o señor Poulin, e o axente de seguros, o señor Dupuis, por mor dos honorarios do recadador e dos beneficios que podía chegar a percibir. Os insultos chovían dos dous lados, cando se desencadeou unha tempestade de berros impresionantes e o grupo de mariñeiros, cansos de esperar inutilmente diante da casa pechada, foi aparecendo na praza. Ían agarrados do brazo, de dous en dous, formando unha longa procesión e vociferaban con furia.

O grupo de paisanos intentou pasar desapercibido detrás dunha porta e a xentalla ouveona desapareceu en dirección á abadía. Durante un bo anaco, aínda se oíu como o clamor ía diminuíndo coma se fose unha tormenta que se afasta, e restableceuse o silencio.

O señor Poulin e o señor Dupuis, irritado un co outro, marcharon cada un polo seu lado, sen se saudaren.

Os outros catro botaron a andar de novo e descenderon instintivamente cara á casa Tellier. Aínda estaba pechada, muda, impenetrable. Un borracho, tranquilo e obstinado, daba pequenos golpes sobre o escaparate do café, logo paraba para chamar a media voz ó camareiro Frédéric. Como vía que ninguén lle respondía, decidiu ir sentar no chanzo da porta e espera-los acontecementos.

Os paisanos íanse retirar cando o grupo tumultuoso dos homes do porto apareceu ó final da rúa. Os mariñeiros franceses berregaban a Marsellesa, os ingleses, o Rule Britannia. Houbo un movemento xeral contra a parede, logo a marea de brutáns proseguiu a súa marcha cara ó peirao, onde estalou unha liorta entre os mariños dos dous países. No medio da pelexa, un inglés apareceu co brazo rompido e un francés co nariz fendido.

O borracho, que quedara diante da porta, choraba naquel momento como choran os borrachos ou nos nenos desgustados.

Ó final, os paisanos dispersáronse.

Pouco a pouco foi volvendo a calma á cidade perturbada. De acó para aló, aínda por momentos, aparecía un ruído de voces, logo apagábase ó lonxe.

Soamente un home seguía deambulando, o señor Tournevau, o da salgadeira, aflixido por ter que esperar ó sábado seguinte; e esperaba non se sabe qué azar, sen entender nada; alporizándose porque a policía deixaba daquela maneira pechar un establecemento de utilidade pública que vixiaba e que tiña baixo a súa custodia.

Volveu alí, axexando as paredes, buscando a causa: e decatouse de que no tornachoivas había un cartel pegado. Acendeu axiña un misto e leu aquelas palabras escritas cunha letra grande e desigual: "Pechado por causa de primeira comuñón".

Entón afastouse, comprendendo que se acabara.

O borracho seguía durmindo, deitado todo o grande que era e atravesado na porta inhospitalaria.

E ó día seguinte tódolos clientes, un despois doutro, atoparon a desculpa de pasar pola rúa cuns papeis debaixo do brazo para disimular; e dunha ollada furtiva, cada un lía o misterioso aviso: "Pechado por causa de primeira comuñón".

 

II

O que pasaba era que a madame tiña un irmán carpinteiro instalado na súa aldea natal, Virville dans l'Eure. Na época en que a madame fora pousadeira en Ivetot, ela fora a madriña de bautismo da filla deste irmán, á que lle puxo por nome Constance, Constance Rivet, pois ela mesma era unha Rivet por parte de pai. O carpinteiro, sabedor de que a súa irmá gozaba de boa posición, non a perdía de vista, aínda que non se encontrasen a miúdo, xa que llo impedían as súas ocupacións, ademais de vivir un lonxe do outro. Pero como a mociña ía cumprir doce anos e faría aquel ano a primeira comuñón, elixiu aquela ocasión para un encontro escribindo á súa irmá que contaba con ela para a cerimonia. Posto que os seus pais xa morreran, ela non podía dicir non á súa afillada e aceptou. O seu irmán, que se chamaba Xosé, esperaba que a forza de atencións chegaría se cadra a conseguir que fixese testamento a favor da pequena, pois a madame non tiña fillos.

A profesión da súa irmá non lle producía ningún tipo de escrúpulos, e polo demais ninguén da aldea pobo sabía nada. Só se dicía falando dela: "Madame Tellier é unha burguesa de Fécamp", o que deixaba supoñer que podía vivir de rendas. De Fécamp a Virville había polo menos vinte leguas; e vinte leguas para un campesiño son máis difíciles de atravesar ca un océano para unha persoa civilizada. A xente de Virville nunca pasara de Ruán; nada atraía á de Fécamp nunha aldea de cincocentos fogares, perdida no medio das chairas e formando parte doutro departamento. En fin, non sabían nada.

Pero, cando se ía aproximando a época da comuñón, a madame viuse nun grave apuro. Non tiña encargada e preocupáballe moito deixa-la súa casa, incluso por un día. Tódalas rivalidades entre as donas de arriba e as de abaixo estouparían indefectiblemente; logo Frédéric emborracharíase sen dúbida e, cando estaba bébedo, metíase coa xente por calquera motivo. Ó final, decidiuse a levalos a todos, agás o camareiro a quen lle deu vacacións ata dous días despois.

Consultado o irmán, este non manifestou oposición ningunha e encargouse de aloxar ó grupo enteiro por unha noite. Deste modo, o sábado pola mañá, o tren expreso das oito levaba a madame e as súas compañeiras nun vagón de segunda clase.

Ata Beuzeville foron soas e laretaron canto puideron. Pero nesta estación subiu unha parella. O home, un vello campesiño vestido cunha camisa azul de colo plisado e cunhas mangas anchas axustadas nos puños con adornos de bordado branco, levando na cabeza un antigo chapeo de forma alta, polo que o pelo louro semellaba encrespado, sostiña cunha man un enorme paraugas verde e coa outra unha enorme cesta que deixaba ó descuberto as cabezas medoñentas de dous parrulos. A muller, tesa e enfundada no seu rústico atavío, tiña un aspecto de galiña cun nariz aguzado como un pico. Sentou en fronte do seu home e quedou alí sen bulir, sobrecollida por atoparse no medio dun grupo tan elegante.

E había, en efecto, no vagón, un cegamento de cores resplandecentes. A madame, completamente de azul, de seda azul dos pés á cabeza, levaba posto un chal de falsa caxemira francesa, vermello, cegador, fulgurante. Fernanda resopraba dentro dun vestido escocés cun corpiño que, amarrado con tódalas súas forzas polas compañeiras, realzaba o seu decaído peito nunha dobre cúpula sempre axitada que semellaba líquida baixo a tea.

Rafaela, cun toucado emplumado semellando un niño cheo de paxaros, levaba unha vestimenta lila, con abelorios dourados, algo oriental que acaía ben ó seu aspecto de xudía. Rosa a Raposa, con saia vermella de amplos volantes, tiña toda a traza dunha nena demasiado gorda, dunha anana obesa; e as dúas bombas parecían ter cortado aquela estraña indumentaria do medio de vellos cortinados de ventá, aqueles vellos cortinados floreados que databan da Restauración.

Inmediatamente despois de que xa non estaban soas no compartimento, aquelas donas adoptaron unha compostura seria e puxéronse a falar de cousas elevadas que provocasen unha boa opinión delas. Pero en Bolbec apareceu un señor de patillas louras, con aneis e unha cadea de ouro, que colocou na rede, enriba da súa cabeza, varios paquetes envoltos en hule. Tiña aspecto de bromista e de Xanciño. Deu os bos días, sorriu e preguntou con descaro: "¿As señoras van cambiar de gornición?" Esta pregunta provocou no grupo unha confusión embarazosa. A madame por fin recuperou a compostura e respondeu secamente, para vinga-la honra do corpo: "¡Xa podía ser vostede un pouco máis educado!". El desculpouse: "Perdón, quería dicir de mosteiro". A madame ó non ter nada que retrucar, ou considerando que xa houbera unha rectificación suficiente, saudouno con xesto de dignidade apertando os beizos.

Entón, o señor, que se atopaba sentado entre Rosa a Raposa e o vello campesiño púxose a chisca-lo ollo ós tres parrulos que tiñan as cabezas que lles saían fóra da gran cesta; logo, cando se decatou de que xa tiña cativado o seu público, empezou a facerlles cóxegas ós animais debaixo do pico ó mesmo tempo que lles dirixía frases curiosas para provoca-lo sorriso da compaña. "¡Deixamos a nosa po-poza! ¡cuá! ¡cuá! ¡cuá! para coñece-lo asador, ¡cuá! ¡cuá! ¡cuá!". Os pobres animais viraban o pescozo para evitaren as caricias e facían enormes esforzos para saír da súa prisión de vimbio; logo, de súpeto as tres ó mesmo tempo botaron un penoso berro de angustia: "¡Cuá!, ¡cuá!, ¡cuá!, ¡cuá!". Aquilo foi unha explosión de risos entre as mulleres. Botábanse para adiante e empuxábanse para veren; interesábanse con loucura polos parrulos e o señor redobraba a súa gracia, a súa inspiración e as súas garatuxas.

Rosa meteuse na lea e, inclinándose por riba das pernas do seu veciño, deulles bicos no nariz ós tres animais. De contado, cada muller quixo bicalos á súa vez; e o señor sentaba as mulleres nos xeonllos facéndoas saltar e beliscándoas; de súpeto, empezou a atualas.

Os dous campesiños, máis abraiados aínda cós seus parrulos, movían os ollos coma se estivesen posuídos sen atreverse a facer un movemento e os seus vellos rostros engurrados non amosaban nin un sorriso, nin un estremecemento.

Entón o señor, que era viaxante de comercio, ofreceu de broma uns tirantes a aquelas donas e, apoderándose dun daqueles paquetes, abriuno. Era unha trampa, o paquete contiña unhas ligas.

Habíaas de seda azul, de seda rosa, de seda vermella, de seda violeta, de seda malva, de seda papoula, con fibelas de metal formadas por dous amoriños entrelazados e dourados. As mozas botaron berros de ledicia e logo examinaron as mostras, coa seriedade natural dunha muller que apalpa un artigo de toucador. Consultábanse coa ollada ou cun comentario murmurado, respondéndose do mesmo modo, e a madame manexaba con ansia un par de ligas de cor laranxa, máis frouxas, máis impoñentes cás outras: verdadeiras ligas de patroa.

O señor esperaba, alimentando unha idea: "Veña, gatiñas –dixo–, hai que probalas". Houbo unha tempestade de exclamacións; e elas apertaban as súas saias entre as pernas coma se tivesen medo de violencias. El, tranquilo, esperaba o seu momento. Afirmou: "Se vostedes non as queren, volvo empaquetalas." Logo, finalmente: "Regalareilles un par, a elixir, a aquelas de vós que as proben." Pero elas, co busto ergueito, moi dignas, non querían. Sen embargo as dúas Bombas parecían tan desgraciadas que lles renovou a proposta. Flora a Randeeira sobre todo, atormentada polo desexo, sentíase visiblemente dubidosa. El apremouna: "Veña, moza, un pouco de valor; mira, este par lila irá ben co teu toucado." Entón, ela decidiuse e, levantando a saia, amosou unha rexa perna de vaqueira, mal enfundada nunha media vulgar. O señor, agachándose, abrochou a liga primeiro por debaixo do xeonllo e logo por riba; e beliscaba docemente a moza para facerlle botar uns berros con bruscos estremecementos. Cando rematou deulle o par lila e preguntou: "¿A quen lle toca agora?" Todas xuntas berraron: "¡A min! ¡A min!" Empezou por Rosa a Raposa, que unha cousa informe, completamente redonda, sen nocello, unha verdadeira "morcilla de perna", como dicía Rafaela. O viaxante felicitou a Fernanda polas súas poderosas columnas que o entusiasmaron. As fracas tibias da fermosa xudía tiveron menos éxito. Luísa, a Pola, para chancearse, puxo a súa saia na cabeza do señor; e a madame viuse na obriga de intervir para parar aquela farsa inconveniente. Finalmente, a mesma madame estendeu a súa perna, unha fermosa perna normanda, gorda e musculosa e o viaxeiro, sorprendido e marabillado, quitou cerimoniosamente o chapeo, como faría un verdadeiro cabaleiro francés, para saudar aquela fantástica barriga da perna.

Os dous campesiños, paralizados polo asombro, ollaban de través, cun só ollo; e semellaban tanto a uns polos que o home das patillas louras, poñéndose de pé, espetoulles no nariz "qui-qui-ri-quí". O que volveu a desencadear un furacán de ledicia.

Os vellos baixaron en Motteville, coa cesta, os parrulos e o paraugas; e oíuse como a muller lle dicía ó home ó se afastaren: "Son unhas pendanga que volven outra vez para ese pervertido París."

O chistoso viaxante portavultos baixou á súa vez en Ruán, despois de se ter amosado tan groseiro que a madame de viu na obriga de poñelo dun xeito severo no seu sitio. Ela engadiu como sentenciando: "Isto aprenderanos a non envolvérmonos co primeiro que apareza."

Cambiaron de tren en Oissel e bateron na estación seguinte con Joseph River, que os esperaba cunha enorme carreta chea de cadeiras e tirada por un cabalo branco.

O carpinteiro bicou educadamente a todas aquelas donas e axudounas a montar no carro. Houbo tres que foron sentar nas tres cadeiras do fondo; Rafaela, a madame e seu irmán, nas tres cadeiras de diante, e Rosa, como xa non había máis sitio, sentou como puido nos xeonllos da alta Fernanda; logo, a comitiva púxose en marcha. Pero, moi axiña, o trote nervioso da besta sacudiu tan terriblemente o coche que as cadeiras empezaron a bailar, lanzando ás viaxeiras polo aire, á dereita, á esquerda, con movementos de monicreques, acenos asustados, berros de espanto, cortados de súpeto por unha sacudida máis forte. Agarrábanse ós costados do vehículo; os chapeos caíanlles nas costas, enriba do nariz ou nos ombreiros; e o cabalo branco continuaba, estricando o pescozo e co rabo ergueito, un pequeno rabo de rata sen pelos e co que batía as ancas de cando en vez. Joseph Rivet, cun pé estendido na cheda e coa outra perna recollida debaixo, cos cóbados moi altos, suxeitaba as rédeas e da súa gorxa escapaba permanentemente unha especie de cacarexo que, ó mesmo tempo que facía que a besta erguese as orellas, aceleraba a súa marcha.

O verde campo aberto estendíase por ámbolos dous lados da estrada. As colzas en flor debuxaban por aquí e por alá un gran manto amarelo ondeante, de onde se erguía un san e poderoso recendo, un recendo penetrante e doce, levado moi lonxe polo vento. Entre o centeo xa grande, uns acianos amosaban as súas pequenas cabezas azuladas que as mulleres pretendían recoller, pero Rivet negouse a parar. Máis adiante, ás veces, un campo enteiro semellaba regado con sangue, ata tal punto estaba invadido polas papoulas. E no medio daquelas chairas así coloreadas polas flores da terra, a carreta, que parecía que ela mesma levaba un ramo de flores dos tons máis acesos, pasaba ó trote do cabalo branco, desaparecía por detrás das grandes árbores dunha granxa, para reaparecer ó remate da follaxe e continuar de novo a través das colleitas amarelas e verdes, salpicadas de vermello e de azul, aquela resplandecente carreta de mulleres que fuxía baixo o sol.

Estaba dando a unha cando chegaron diante da porta do carpinteiro.

Estaban rotas de fatiga e pálidas de fame, xa que nada comeran desde que saíran. A señora Rivet correu ó seu encontro, axudounas a baixar unha atrás doutra, bicándoas nada máis poñe-lo pé no chan; e seguiu chuchando na súa cuñada, a quen desexaba acaparar. Comeron no taller, unha vez que lle quitaron os bancos para a cea do día seguinte.

Unha boa tortilla á que lle seguiu unha morcilla á brasa, regada con boa sidra espumosa, volveu poñer a todo o mundo contento. Rivet, para brindar, collera un vaso, e a súa muller servía, cociñaba, traía as fontes, retirábaas, murmurando ó oído de cada unha: "¿Está ben todo?". Montóns de táboas arrimadas contra as paredes e moreas de labras varridas nos recunchos esparexían un recendo a madeira cepillada, un recendo a carpintería, ese bafo resinoso que penetra ata o fondo dos pulmóns.

Preguntaron pola pequena, pero non volvería ata a noite porque estaba na igrexa.

Entón, o grupo saíu para dar unha volta pola vila.

Era unha vila pequena atravesada por unha estrada xeral. Unha ducia de casas aliñadas ó longo desta única estrada albergaba as tendas do lugar; a carnicería, o ultramarinos, a taberna, a zapatería e a panadería. A igrexa, ó remate desta especie de estrada, estaba rodeada por un estreito cemiterio; e catro enormes tileiros plantados diante do seu pórtico, dábanlle unha sombra completa. Estaba construída con sílex labrado, sen estilo ningún, e cuberta por un tellado de lousa. Pola parte de atrás volvía comeza-lo campo, cortado por aquí e por alá por grupos de árbores que agachaban as granxas.

Rivet, con moita cerimonia, e aínda que levaba roupa de traballo, collera do brazo á súa irmá coa que paseaba solemnemente. A súa muller, completamente emocionada co traxe de fío dourado de Rafaela, colocárase entre ela e Fernanda. A gordecha da Rosa camiñaba detrás con Luísa a Pola e Flora a Randeeira, que coxeaba, derreada.

Os veciños saían ás portas, os nenos paraban de xogar, unha cortina levantada deixaba entrever unha cabeza cuberta por un gorro de indiana; unha vella con muletas e case cega persignouse coma se pasase unha procesión; e todos seguiron un bo anaco ollando para aquelas fermosas mulleres da vila que viñeran de tan lonxe para a comuñón da pequena de Joseph Rivet. Unha inmensa consideración ía repercutir no carpinteiro.

Ó pasaren por diante da igrexa, oíron uns cantos de nenos, un canto lanzado cara ó ceo por unhas voces agudas; pero a madame impediu que entrasen, para non perturbar a aqueles querubíns.

Despois dun paseo polo campo e a enumeración das principais propiedades, do rendemento da terra e da producción do gando, Joseph Rivet volveu leva-lo seu rabaño e instalouno no lugar onde se aloxaría.

Como o espacio era moi escaso, repartíranse de dúas en dúas por cuarto.

Rivet, por aquela vez, durmiría no taller, sobre as labras; a muller compartiría a cama coa súa cuñada e, no cuarto do lado, Fernanda e Rafaela descansarían xuntas. Luísa e Flora atopábanse instaladas na cociña nun colchón botado no chan e Rosa ocupaba ela soa un cuartiño escuro enriba da escaleira, xusto á entrada dun estreito sobradiño onde se deitaría aquela noite a comungante.

Cando volveu a pequena, caeu sobre ela unha chuvia de bicos; tódalas mulleres querían acariciala, con aquela necesidade de tenra expansión, aquel hábito profesional de garatuxas que no vagón fixera que todas bicaran os parrulos. Cada unha sentouna nos xeonllos, sobou os seus finos cabelos louros, apertouna contra si con impulsos de afecto vehemente e espontáneo. A nena, en actitude bondadosa, completamente mergullada na piedade, como pechada pola absolución, deixábase ir, con paciencia e abstraída.

A xornada fora moi penosa para todos e deitáronse inmediatamente despois de cear. Aquel silencio ilimitado dos campos, que semellaba case relixioso, envolvía a pequena vila, un silencio tranquilo, penetrante e amplo ata os astros. As mozas, acostumadas ós seráns tumultuosos da casa pública, sentíanse emocionadas por aquel mudo repouso do campo adurmiñado. Pola súa pel corrían estremecementos, non de frío, senón estremecementos de soidade chegados do corazón inquieto e turbado.

Tan axiña como se meteron na cama, de dúas en dúas, abrazáronse como para defenderse contra aquela invasión de calma e profundo sono da terra. Pero Rosa, a Raposa, soa no seu cuartiño escuro e pouco habituada a durmir sen abrazar a ninguén, sentiuse sobrecollida por unha emoción vaga e penosa. Daba voltas na cama sen conseguir quedar durmida cando oíu, a través do tabique de madeira xusto detrás da súa cabeza, uns febles saloucos, coma os dun neno que chora. Asustada, chamou moi baixiño e unha vociña entrecortada respondeulle. Era a rapaciña que, como estaba afeita a durmir no cuarto de súa nai, tiña medo no seu catre estreito.

Rosa, enfeitizada, ergueuse e moi de vagar, para non espertar a ninguén, foi busca-la nena. Levouna á súa cama quentiña, apertouna contra o seu peito e, abrazándoa, aloumiñouna e envolveuna cunhas esaxeradas e tenras manifestacións; logo calmouse ela mesma e quedou durmida. E ata que abriu o día a comungante descansou a súa fronte no seo nu da prostituta.

A partir das cinco, co Angelus, a campaíña da igrexa repenicando ó vento espertou aquelas donas que adoitaban durmir durante toda a mañá, único repouso das fatigas nocturnas. Os veciños do lugar xa se ergueran. As mulleres da vila trasfegaban de porta en porta, parolando animadamente, levando con cautela vestidos curtos de muselina amidonados como cartón, ou cirios enormes, cun nó de seda adornado de ouro no centro e unhas marcas de cera que indicaban o sitio da man. O sol, xa alto, brillaba nun ceo completamente azul que conservaba cara ó horizonte un ton un pouco rosáceo, como un feble vestixio do albor. Grupos de galiñas paseaban por diante das súas casas e a cada pouco un galo negro de pescozo relucente erguía a cabeza cuberta de púrpura, batía as ás e lanzaba ó vento o seu canto de cobre que repetían os outros galos.

Dos municipios veciños chegaban carretas que descargaban no limiar das portas altas normandas vestidas de escuro, cun mantón cruzado sobre o peito e abrochado cunha xoia de prata secular. Os homes vestiran a camisa azul por riba da levita nova ou do vello traxe de pano verde con dous faldróns que sobresaían.

Cando os cabalos chegaron á corte, houbo así ó longo da estrada principal unha dobre liña de carriolas rústicas, carretas, cabriolés, tílburis, carros con bancos, coches de tódalas feituras e de tódalas idades, tombados pola cabezalla ou ben co cu no chan e os varais cara ó ceo.

A casa do carpinteiro bulía coma unha colmea. Aquelas donas, con chambra e enaguas, os cabelos caídos sobre as costas, cabelos finos e curtos coma se estivesen deslustrados e raídos polo uso, ocupábanse de vesti-la nena.

A cativa, de pé sobre unha mesa, non se movía, mentres que a señora Tellier dirixía os movementos do seu batallón voante. Lavárona, peiteárona, puxéronlle o pano da cabeza, vestírona e, coa axuda de moitos alfinetes, ordenáronlle os pregues do vestido, axustáronlle o talle demasiado longo e organizáronlle a elegancia da vestimenta. Logo, cando todo rematou, mandaron sentar á paciente e recomendáronlle que non se movese; e a axitada tropa de mulleres foi correndo a amañarse á súa vez.

A pequena igrexa volvía empezar a tocar. O seu feble repenique de campá triste subía ata perderse no ceo, coma unha voz demasiado feble, axiña afogado na inmensidade azul.

Os comungantes saían das portas, ían cara ó edificio municipal que contiña as dúas escolas e a casa do Concello, que estaba situada no extremo da vila, mentres que a "casa de Deus" ocupaba o outro extremo.

Os pais, vestidos de festa cunha fisionomía campesiña e con aqueles xestos torpes dos corpos sempre engoumados sobre o traballo, seguían os seus rapaces. As mociñas desaparecían nunha nube de tule neveiro, semellante á manteiga batida, mentres que os mociños, semellantes a uns embrións de camareiros de café, co pelo con brillantina, camiñaban coas pernas separadas, para non mancha-los seus pantalóns negros.

Era unha gloria para unha familia cando un número de parentes, vidos de lonxe, rodeaban ó neno. O triunfo do carpinteiro tamén foi completo. O rexemento Tellier, coa xefa á cabeza, seguía a Constance; o pai levaba do brazo á súa irmá e a nai camiñaba ó lado de Rafaela, Fernanda con Rosa, e as dúas Bombas xuntas, a tropa despregábase maxestosamente como un estado maior en uniforme de gala.

O efecto na vila foi fulminante.

Na escola, as nenas colocáronse baixo a touca da monxa, os nenos baixo o chapeo do mestre, un home guapo que ía de representante; e botáronse a andar empezando unha cántiga.

Os rapaciños que ían á cabeza alongaban as súas dúas filas por entre as dúas fileiras de coches desenganchados e as rapaciñas seguíanos na mesma orde; os veciños, cedíanlle-lo paso ás donas da vila por consideración e estas ían inmediatamente despois dos nenos, prolongando máis a dobre liña da procesión, tres á dereita e tres á esquerda, coa súa vestimenta esplendorosa como un ramallete de fogos de artificio.

A súa entrada na igrexa alporizou á poboación. Empurraban, revirábanse e facían piñas para velas. E as beatas falaban case en voz alta, estupefactas polo espectáculo daquelas donas máis emperiquitadas cás casulas dos chantres. O alcalde ofrecéulle-lo seu banco, o primeiro banco da dereita ó pé do coro, e a señora Tellier sentou alí coa súa cuñada, Fernanda e Rafaela. Rosa, a Raposa, e as dúas Bombas ocuparon o segundo banco na compaña do carpinteiro.

O coro da igrexa estaba cheo de nenos axeonllados, as nenas dun lado, os nenos do outro, e os longos cirios que levaban na man semellaban lanzas inclinadas en tódolos sentidos.

Diante do atril, tres homes de pé cantaban con voz vigorosa. Prolongaban indefinidamente as sílabas do latín sonoro, eternizando os amén cuns a-a indefinidos que o serpentón sostiña coa súa voz monótona lanzada sen fin, muxida polo instrumento de cobre de ancha boca. A voz aguda dun neno daba a réplica e, de cando en vez, un crego sentado nunha cadeira do coro e toucado cun bonete cadrado erguíase farfallando algo e sentaba outra vez, mentres que os tres chantres volvían empezar, cos ollos cravados no groso libro de canto aberto diante deles e sostido polas ás despregadas dunha aguia de madeira montada sobre un pivote.

Logo, veu o silencio. Toda a concorrencia, cun movemento compasado, púxose de xeonllos, e apareceu o oficiante, vello, venerable, co pelo branco, inclinado sobre o cáliz que levaba na man esquerda. Diante del camiñaban os dous acólitos vestidos de vermello e detrás apareceu unha multitude de chantres con zapatos grandes que se foron aliñar ás dúas beiras do coro.

Unha campaíña tintinou no medio dun gran silencio. O oficio divino comezaba. O crego circulaba de vagar por diante do tabernáculo de ouro, facía xenuflexións, salmodiaba coa súa voz crebada, tremelucente pola vellez, os rezos preparatorios. Nada máis calar, tódolos chantres e o serpentón estalaban á vez, e os homes tamén cantaban na igrexa, cunha voz menos forte, máis humilde, como deben canta-los axudantes.

De súpeto, o Kyrie eleison abrollou cara ó ceo, empuxado por tódolos peitos e tódolos corazóns. Graos de po e anacos de madeira abichada caeron mesmo da bóveda antiga sacudida por aquela explosión de berros. O sol, que batía contra as lousas do tellado, convertía nun forno a pequena igrexa; e unha grande emoción, unha espera ansiosa, a proximidade do inefable misterio, oprimían o corazón dos nenos e apertaban a gorxa das súas nais.

O crego, que sentara durante algún tempo, volveu subir ó altar e, sen nada na cabeza, unicamente cuberta por uns cabelos prateados, con xestos trémulos, achegábase ó acto sobrenatural.

Volveuse cara ós fieis e coas mans tendidas cara a eles, pronunciou: "Orate frates, orade, irmáns". E todos se puxeron a rezar. O vello crego balbucía agora en voz moi baixa as palabras misteriosas e supremas; a campaíña tintinaba sen parar, mentres a multitude prosternada se dirixía a Deus; os nenos desfalecían cunha ansiedade desmesurada.

Foi daquela cando Rosa, coa fronte entre as mans, se acordou de súpeto de súa nai, da igrexa da súa aldea e da súa primeira comuñón. Pensou que volvía a aquel día, cando era tan pequena, completamente afogada no seu traxe branco, e púxose a chorar. Ó primeiro chorou docemente; as bágoas preguiceiras saían das súas pálpebras, logo, coas súas lembranzas, a súa emoción aumentou, e, co colo inchado e o peito latexante, xemeu. Sacara o pano de man e enxugaba os ollos e tapaba o nariz e a boca para non berrar: foi inútil; da súa gorxa saíu unha especie de estertor ó que responderon outros dous suspiros profundos e esgazadores; pois as súas dúas veciñas, inclinadas cara a ela, Luísa e Flora, ensumidas nas mesmas lembranzas afastadas xemían ó mesmo tempo con borbollóns de bágoas.

Pero como as bágoas son contaxiosas, a madame, á súa vez decatouse axiña que tiña as pálpebras húmidas e, volvéndose cara á súa cuñada, viu que todo o seu banco choraba tamén.

O crego estaba co Sacramento. Os nenos xa non pensaban, botados sobre as lousas por unha especie de medo devoto; e, na igrexa, de acó para aló, unha muller, unha nai, unha irmá, estarrecidas pola estraña simpatía das emocións dolorosas, trastornadas tamén por aquelas fermosas donas de xeonllos a quen sacudían calafríos e impos, humedecían os panos de man de indiana de cadros e, coa man esquerda, apertaban con violencia o seu corazón saltareiro.

Como a muxica que prende lume nun campo seco, as bágoas de Rosa e das súas compañeiras estendéronse de contado a toda a multitude. Homes, mulleres, vellos, mozos con camisa nova, axiña se botaron a chorar e sobre as súas cabezas semellaba planar algo sobrenatural, unha alma esparexida, o sono prodixioso dun ser invisible e todopoderoso.

Naquel momento, no coro da igrexa resoou un golpiño seco: a monxiña, petando no seu libro, daba o sinal para a comuñón; e os nenos, aterecidos por unha febre divina, fóronse achegando á santa mesa.

Unha fileira completa axeonllábase. O vello cura, sostendo coa man o copón de prata dourada, pasaba por diante deles, ofrecéndolles, entre dous dedos, a hostia consagrada, o corpo de Cristo, e a redención do mundo. Abrían a boca con espasmos, xestos nerviosos, os ollos pechados, a cara completamente pálida; e o longo lenzo estendido por debaixo dos seus queixos tremía como a auga que corre.

De súpeto, a igrexa foise impregnando dunha especie de loucura, un runrún de multitude delirando, unha tempestade de saloucos con berros afogados. Aquilo pasou como os golpes de vento que dobran as árbores; e o cura seguía ó alto, inmóbil, cunha hostia na man, paralizado pola emoción, dicindo para si: "É Deus, é Deus quen está entre nós, quen manifesta a súa presencia, quen coa miña chamada descende sobre o seu pobo axeonllado". E balbucía pregarias enlouquecidas, sen atopa-las palabras, as pregarias da alma, nun irado pulo cara ó ceo.

Rematou de da-la comuñón cunha tal sobreexcitación de fe que as súas pernas desfalecían e, cando bebeu o sangue do Señor, botouse a perder nun arroutado acto de agradecemento.

Detrás del, a xente íase calmando pouco a pouco. Os chantres, que ganaban en dignidade coa sobrepeliz branca, volvían cantar cunha voz menos segura, aínda emocionada; e tamén o serpentón semellaba enrouquecido coma se o mesmo instrumento tivese chorado.

Entón, o cura, erguendo as mans fixo un aceno para que calasen e pasando por entre as dúas fileiras de comungantes perdidos nun éxtase de felicidade, achegouse ata o enreixado do coro.

Os alí reunidos sentaran entre un ruído de cadeiras e, naquel momento, todo o mundo se asoaba con forza. A partir do momento en que viron ó crego, fíxose o silencio e el comezou a falar nun ton moi baixo, dubitativo, velado. "Meus queridos irmáns, miñas queridas irmás, agradézovolo desde o máis fondo do meu corazón; acabades de darme a máis grande ledicia da miña vida. Sentín que, á miña chamada, Deus descendía sobre nós. Chegou, estaba aquí, presente, enchía as vosas almas e facía reborda-los vosos ollos. Eu son o crego máis vello da diocese, e hoxe son tamén o máis feliz. Ocorreu un milagre entre nós, un verdadeiro, un grande e sublime milagre. Mentres que Xesucristo penetraba por vez primeira no corpo destes rapaciños, o Espírito Santo, o paxaro celestial, o hálito de Deus, abateuse sobre vós, apoderouse de vós, curvados como canaveiras baixo a brisa."

Despois, cunha voz máis clara, volvéndose cara ós dous bancos onde se atopaban os invitados do carpinteiro, dixo: "Gracias sobre todo a vós, miñas queridas irmás, que viñestes de tan lonxe, pola vosa presencia, pola vosa fe visible, pola vosa piedade tan viva que foi para todos un saudable exemplo. Sóde-la edificación da miña parroquia; a vosa emoción aqueceu os corazóns; sen vós, quizais este gran día non tería este carácter verdadeiramente divino. Abonda ás veces cunha soa ovella das mellores para que El Señor se decida a descender sobre o rabaño."

A voz comezaba a fallarlle. Engadiu: "Esa é a gracia que eu vos desexo." E botouse a andar cara ó altar para remata-lo oficio.

Naquel momento todos tiñan présa por marchar. Os nenos estaban intranquilos, cansos por unha tensión de ánimo tan prolongada. Ademais tiñan fame, e os pais pouco a pouco ían saíndo, sen espera-lo último evanxeo, para remata-los preparativos da festa.

A saída foi en tropel, un tropel ruidoso, un balbordo de voces berronas que manifestaban un acento normando. A poboación formaba dúas fileiras e, cando apareceron os nenos, cada familia precipitouse cara ó seu.

Constanza atopouse agarrada, rodeada e bicada por tódalas mulleres da casa. Rosa, sobre todo, non paraba de abrazala. Finalmente, colleulle a man e madame Tellier colleulle a outra; Rafaela e Fernanda ergueron a súa longa saia de muselina para que non se arrastrase polo po; Luísa e Flora pechaban a marcha coa señora Rivet; e a nena, embebida polo Deus que levaba dentro, púxose a andar no medio daquela escolta de honra.

No taller, o festín estaba servido sobre longas táboas sostidas por traveseiros.

A porta aberta, que daba á rúa, deixaba entrar toda a ledicia da aldea. Todo o mundo gozaba. Por cada ventá percibíanse mesas de xente endomingada e saían berros das casas que estaban de troula. Os campesiños, en mangas de camisa, bebían vasos cheos de sidra pura, e no medio de cada grupo víanse dous nenos, dúas nenas por alí e, máis lonxe, dous mozotes, comendo na casa dunha das dúas familias.

Ás veces, baixo a pesada calor do mediodía, en charabán atravesaba a aldea co trote altareiro dun vello faco e o home con camisa que o conducía botaba unha ollada de envexa a toda aquela xente de xolda.

Na vivenda do carpinteiro, a ledicia conservaba certo aire de pudor, un resto da emoción da mañá. Rivet era o único que estaba animado e bebía sen medida. Madame Tellier ollaba a hora a cada pouco, porque, para non estar ociosas dous días seguidos, tiñan que volver colle-lo tren das tres e cincuenta e cinco, que as deixaría en Fécamp á tardiña.

O carpinteiro facía todo o posible para desvia-la súa atención e reter á súa xente deica o día seguinte; pero a madame non se deixaba distraer; e nunca se chanceaba cando se trataba de negocios.

Xusto despois de toma-lo café, ordenou ás súas protexidas que se amañasen canto antes; despois, volvéndose cara ó seu irmán dixo: "Ti vaite axiña engancha-los cabalos"; e ela mesma foi remata-los seus preparativos.

Cando volveu baixar, a súa cuñada esperaba por ela para falarlle da pequena; e tivo lugar unha longa conversa sen que se resolvese nada. A campesiña entrapallaba, falsamente entenrecida e madame Tellier, que tiña unha nena no colo, non se comprometía a nada e comprometíase a medias: xa se ocuparían dela, aínda tiñan tempo, e xa se volverían ver.

Sen embargo o coche non daba chegado e as mulleres non baixaban. Mesmo se oían unhas grandes risadas que viñan do sobrado, empuxóns, berros e aplausos. Entón, mentres que a muller do carpinteiro se dirixía á corte para ver se a carruaxe estaba lista, a madame, finalmente, subiu.

Rivet, moi bébedo e medio espido, intentaba, pero sen resultados, abusar de Rosa que se partía de risa. As dúas Bombas agarrábano polos brazos e intentaban calmalo, sorprendidas por esta escena despois da cerimonia da mañá; pero Rafaela e Fernanda excitábano, retorcéndose de ledicia, agarrándoo polos costados; e botaban berros agudos cada vez que o borracho facía un esforzo inútil. O home, furioso, coa cara vermella, completamente escotado, sacudindo con esforzos violentos as dúas mulleres enganchadas nel, tiraba con tódalas súas forzas da saia de Rosa farfallando: "Candonga, ¿non queres?". Pero a Madame, indignada, lanzouse contra el, colleu a seu irmán polos ombreiros e arrebolouno con tanta violencia que foi bater contra a parede.

Un minuto despois oíase no curral como botaba auga pola cabeza; e cando reapareceu na carreta, estaba completamente sosegado.

Puxéronse en camiño como a véspera e o cabaliño branco botouse a andar con paso vivo e saltareiro.

Baixo o sol ardente, íase desprendendo a ledicia adurmiñada durante o xantar. As mozas divertíanse agora cos tombos da carriola, empuxaban mesmo as cadeiras das veciñas e estalaban coa risa a cada pouco, provocada polas inútiles tentativas de Rivet.

Unha luz louca enchía os campos, unha luz que cegaba a vista; e as rodas levantaban dous sucos de po que continuaban durante un bo anaco facendo un remuíño detrás do coche sobre a estrada.

De súpeto, Fernanda, a quen lle gustaba a música, suplicoulle a Rosa que cantase; e esta empezou con garbo o Gordo cura de Meudon. Pero madame mandouna calar de contado, pois pensaba que aquela cántiga era pouco conveniente para aquel día. E engadiu: "Cántanos máis ben algo de Béranger". Entón Rosa, despois de vacilar uns segundos, escolleu, e da súa voz gastada comezou A avoa(1):

Ma grand-mère, un soir à sa fête,

De vin pur ayant bu deux doigts,

Nous disait, en branlant la tête:

Que d'amoureux j'eux autrfois!

Combien je regrette

Mon bras si dodu,

Ma jambe bien faite,

Et le temps perdu!

E o coro das moza, que a mesma madame dirixía, continuou:

Combien je regrette

Mon bras si dodu

Ma jambe bien faite

Et le temps perdu!

"¡Iso si que está ben!", afirmou Rivet, acendido pola cadencia; e Rosa continuou de seguido:

Quoi, maman, vous n'etiez pas sage?

- Non, vraiment!, et de mes appas,

Seule, à quinze ans, j'appris l'usage

Car, la nuit, je ne dormait pas.

 

(1) A miña avoa, nun serán o día do seu santo,

despois de beber dous dedos de viño puro,

dicíanos, movendo a cabeza:

¡Cántos namorados tiven noutro tempo!

¡Cánto boto de menos

Os meus brazos gordechos,

as miñas pernas ben feitas,

E o tempo perdido!

"¿O qué, mamá, vostede non era formal?

–Non, desde logo, e os meus encantos,

só, ós quince anos, aprendín a facer uso deles.

Porque, de noite, non durmía."

 

Todos xuntos berraron o refrán; e Rivet batía co pé sobre a cheda, levaba o compás coas rendas sobre o lombo do faco branco que, coma se el mesmo se vise levado polo brío do ritmo, botouse ó galope, un galope axitado, que precipitaba aquelas donas amoreadas unhas enriba doutras ó fondo do coche.

Erguéronse rindo coma tolas. E a canción continuou, cantada a berros mentres atravesaban a campiña, baixo un ceo ardente, por entre as colleitas que madurecían, ó paso rabioso do cabaliño que se embalaba agora a cada repetición do refrán e picaba cada vez os seus cen metros ó galope, para gran ledicia dos viaxeiros.

A cada pouco, algún canteiro erguíase e miraba a través da súa careta de arame aquela carreta rabiosa e bruadora levada pola nubarada de po.

Cando descenderon diante da estación, o carpinteiro emocionouse: "Mágoa que marchedes, seguro que iamos divertirnos moito."

Madame respondeulle sensatamente: "Cada cousa ó seu tempo, non se pode estar sempre de xolda". Entón, unha idea iluminou a mente de Rivet: "Ah, ireivos ver a Fécamp o mes que vén –dixo–. E ollou para Rosa con aceno raposeiro, cunha ollada brillante e maliciosa. "Veña, hai que ser serios –respondeu a madame–. Ven cando queiras, pero non fagas parvadas".

Non respondeu, e como se escoitaba asubia-lo tren, púxose de contado a bicar a todo o mundo. Cando lle tocou a quenda a Rosa, empeñouse en busca-la súa boca que ela, rindo cos beizos pechados, lle esquivaba a cada paso cun rápido movemento de costado. El tíñaa nos seus brazos; pero non podía conseguilo, porque llo impedía o seu gran látego que conservaba na man e que, nos seus esforzos, axitaba desesperadamente por detrás das costas da moza.

"Para Ruán, viaxeiros ó tren", berrou o empregado. Elas subiron.

Oíuse un leve asubío, e repetiu axiña outro asubío máis forte a máquina que cuspía ruidosamente o primeiro chorro de vapor mentres que as rodas comezaban a xirar un pouco cun esforzo visible.

Rivet, ó abandona-lo interior da estación, correu á barreira para ver outra vez a Rosa; e cando o vagón cheo daquela mercadoría humana pasaba por diante del, púxose a facer estala-lo seu látego brincando e cantando con tódalas súas forzas ²:

Combien je regrette

Mon bras si dodu

Ma jambe bien faite

Et le temps perdu!

2 ¡Cánto boto de menos

os meus brazos gordechos,

as miñas pernas ben feitas,

e o tempo perdido!

Logo, ollou cómo se afastaba un pano branco que alguén axitaba.

 

III

 

Durmiron ata que chegaron, co sono apracible das conciencias satisfeitas; e cando regresaron ó fogar, descansadas e recuperadas para a faena de cada serán, a madame non puido evitar dicir: "É igual, xa estaba un pouco aburrida daquela casa."

Cearon axiña e despois, cando puxeron os vestidos de combate, esperaron polos clientes habituais; e o faroliño aceso, o faroliño da Virxe, indicaba ós que pasaban que o rabaño volvera ó curro.

A novidade estendeuse, non se sabe cómo nin a través de quén, nun chiscar de ollos. Philippe, o fillo do banqueiro, levou mesmo a súa cortesía ata o punto de avisar cun recado urxente ó señor Tournevau, prisioneiro da súa familia.

O da salgadeira tiña precisamente cada domingo varios curmáns para cear e estaban tomando café cando se presentou un home cunha carta na man. O señor Tournevau, moi emocionado, rompeu o sobre e palideceu: só había estas palabras escritas a lapis: "Cargamento de bacallao atopado; navío atracado no porto; bo negocio para vostede. Veña axiña."

Remexeu nos seus petos, deulle vinte céntimos ó portador e, ruborizándose inesperadamente ata as orellas, dixo: "Cómpre que saia." E deulle á súa dona a nota lacónica e misteriosa. Tocou o timbre e cando apareceu a criada dixo: "Axiña, axiña, o meu abrigo e o meu chapeo". Nada máis chegar á rúa botou a correr asubiando unha cantiga, e pareceulle que o camiño era dúas veces máis longo, tal era a súa impaciencia.

O establecemento Tellier presentaba un aspecto festeiro. Na planta baixa as voces barulleiras dos homes do porto producían un balbordo enxordecedor. Luísa e Flora non sabían a quen responder, bebían con estes, bebían con aqueles, e merecían máis ca nunca o alcume das "dúas Bombas". Chamábanas á vez de tódalas partes: elas xa non daban dabondo naquela tarefa, e a noite anunciábaselles laboriosa.

O cenáculo do primeiro estaba completo desde as nove. O señor Vasse, xuíz do tribunal de comercio, o pretendente habitual pero platónico da madame, falaba en baixo con ela nun recuncho; e os dous sorrían coma se estivesen a piques de chegar a un acordo. O señor Poulin, o antigo alcalde, sostiña a Rosa a cabalo das súas pernas; e ela, cara a cara con el, paseaba as súas mans curtas polas brancas patillas do homiño. Un anaco de coxa espida saía por debaixo da saia remangada de seda amarela, cortando o pano negro do pantalón, e unhas xarreteiras azuis suxeitaban as medias vermellas, agasallo do viaxante de comercio.

A fascinante Fernanda, deitada no sofá, tiña os dous pés sobre a barriga do señor Pimpesse, o recadador e o torso enriba do chaleco do xove Philippe, a quen ela lle collía o perscozo coa man dereita, mentres que coa esquerda sostiña un cigarro.

Rafaela semellaba estar en tratos co señor Dupuis, o axente de seguros, e rematou a conversa con estas palabras: "Si, queridiño, este serán, acepto". Logo, dando ela soa unha volta de valse a través do salón, dixo berrando: "Este serán, todo o que queirades".

A porta abriuse bruscamente e apareceu o señor Tournevau. Estouparon uns berros de entusiasmo: "¡Viva Tournevau!". E Rafaela, que non paraba de dar voltas sobre si, foi caer sobre o seu corazón. El colleuna cun formidable abrazo e, sen dicir unha palabra, erguéndoa do chan coma a unha pluma, cruzou o salón, chegou á porta do fondo e desapareceu pola escaleira dos cuartos coa súa pesada carga viva, en medio de aplausos.

Rosa, que provocaba ó ex-alcalde, dándolle bicos sen tregua e tirándolle das patillas ó mesmo tempo para manter dereita a súa cabeza, aproveitou o exemplo: "¡Veña, fai coma el!", dixo. Entón, o homiño ergueuse e, axustando o chaleco, seguiu á moza remexéndolle nos petos onde durmían os seus cartos.

Fernanda e a Médame quedaron soas cos catro homes e Philippe exclamou: "Unha volta de champaña á miña conta. Señora Tellier, mande buscar tres botellas".

Entón Fernanda, dándolle un abrazo, pediulle ó oído: "Imos bailar, eh, ¿queres?". El ergueuse e, sentando diante da espineta secular durmida nun ángulo, empezou a tocar un valse, un valse rouco, queixoso, do ventre choromiqueiro do instrumento. A aparatosa moza enlazou ó recadador, a madame abandonouse nos brazos do señor Vasse; e as dúas parellas xiraron intercambiándose bicos. O señor Vasse, que xa levaba bailado moito, facía figuras, e a madame miraba para el con ollos enfeitizados, con eses ollos que din "si", ¡un "si" máis discreto e delicioso ca unha palabra!

Frédéric trouxo o champaña. Saltou o primeiro tapón e Phillipe executou a invitación dun grupo.

Os catro bailaríns puxéronse a bailar de maneira mundana, de modo conveniente, con dignidade, con finos modais, reverencias e saúdos.

Despois disto puxéronse a beber. Entón volveu aparece-lo señor Tournevau, satisfeito, aliviado e radiante. Exclamou: "Non sei o qué ten Rafaela, pero está perfecta esta noite". Logo, como lle tendían unha copa, bebeuna dun grolo murmurando: "¡Carafio, isto si que é un luxo!".

De contado, Phillipe comezou unha movida polca e o señor Tournevau lanzouse coa fermosa xudía a quen sostiña no aire, sen deixar que os seus pés tocasen o chan. O señor Pimpesse e o señor Vasse volveron con novos folgos. De cando en vez, unha das parellas parábase preto da cheminea para dar conta dunha copa de viño espumoso; e aquela danza ameazaba con eternizarse, cando Rosa entreabriu a porta cunha palmatoria na man. Viña co cabelo solto, de chancletas, en camisa, moi animada e completamente acendida. "Quero bailar", exclamou. Rafaela preguntou: "¿E o teu amigo?". Rosa riu ás gargalladas: "¿O meu amigo? Está durmindo, en seguidiña quedou durmido." Colleu ó señor Dupuis, que quedara sen facer nada no diván, e a polca volveu comezar.

Pero as botellas estaban baleiras: "Convido eu a unha rolda", dixo o señor Tournevau. "E eu tamén", engadiu o señor Vasse. "Pois eu tamén", rematou o señor Dupuis. Entón todos aplaudiron..

Aquilo íase poñendo ó xeito e convertíase nun verdadeiro baile. Mesmo, de cando en cando, Luísa e Flora subían rapidamente, daban de contado unha volta de valse, mentres os seus clientes, abaixo, se impacientaban; logo volvían correndo ó seu café, co corazón cheo de mágoa.

Á media noite seguían bailando. Ás veces, unha das mozas desaparecía e cando buscaban por ela para facerlle unha confidencia, decatábanse de súpeto que un dos homes tamén faltaba.

"¿De onde vides?", preguntaba con gracia Philippe, xusto no momento en que o señor Pimpesse volvía con Fernanda. "De ver cómo durmía Poulin", respondeu o recadador. A palabra tivo un éxito enorme; e todos, un atrás doutro, subiron a ver cómo durmía o señor Poulin cunha ou con outra das mozas, que amosaron aquela noite unha compracencia inconcibible. A madame pechaba os ollos; e tiña nos recunchos longos apartes co señor Vasse, coma se arranxasen os detalles dun asunto xa falado.

Finalmente, á unha, os dous homes casados, o señor Tournevau e o señor Pimpesse, declararon que se retiraban e quixeron paga-la conta. Só lles cobraron o champaña e, aínda así, a seis francos a botella no canto de dez francos, que era o prezo normal. E como se estrañaron daquela xenerosidade, a madame, radiante, respondeu:

"Non tódolos días son de festa".

(1881)