Thomas de Quincey

Meu estimado señor: Nas miñas tres seguintes cartas hei considerar, 1º linguas, 2º Lóxica, Artes da Memoria; non como partes do coñecemento buscadas ou valoradas por elas mesmas, senón simplemente como os máis xerais de entre os medios e instrumentos do estudiante, estimados en consecuencia con referencia ó número e importancia dos fins que avanzan, e que se han de presupor xustamente en tódolos esquemas de desenvolvemento autónomo planeados liberalmente. Nesta carta falarei de linguas; téndome proporcionado os meus pensamentos e unha experiencia de vinte anos como estudiante algunhas pistas que poden ser útiles para determina-la súa elección, cando a elección é a primeira vista tan difícil, e os males dunha elección errónea tan grandes. Neste Babel de terra que vostede e mais eu habitamos, disque hai sobre tres mil linguas e dialectos. De case cinco centos atopará un espécime no Mithridates de Adelung, e nalgúns outros traballos alemáns de mediano vulto.¹ Os propósitos finais desta vasta máquina para separar nacións non son difíciles de percibir en parte; e pódese presupor que eses propósitos foron case cumpridos; xa que pode haber pouca dúbida de que nos dous séculos seguintes tódalas linguas bárbaras da terra (isto é, aquelas sen literatura) serán unha tras outra estranguladas e exterminadas por catro linguas europeas, a saber, o inglés, o español, o portugués e o ruso. África Central, e só ela, pode resisti-lo ímpeto da civilización por un período máis longo. Agora ben, as linguas estúdianse ás veces, non como unha chave para tantos corpos de literatura, senón como un obxecto per se, por exemplo, por Sir William Jones, Dr. Leyden, etc.; e onde as investigacións son dirixidas co entusiasmo e a sagacidade do finado extraordinario Profesor de Linguas Orientais en Edimburgo, Dr. Alexander Murray, é imposible conte-la admiración dun; el tiña unha teoría e propósitos claros, que deitaban luz sobre os seus camiños que son doutro xeito "tan escuros coma o Erebo". Tales traballos dirixidos con tal espírito teñen que ser importantes; se os máis vellos testemuños da raza humana son importantes; xa que as afinidades da lingua proporcionan a clave principal para ascender, a través dos labirintos das nacións, ás súas primeiras orixes e conexións. Para un lingüista profeso, por tanto, o consello natural sería: examina a estructura de tantas linguas como sexa posible, reúne tantos miles de espécimes como sexa posible no teu hortus siccus, empezando polas formas máis vellas do teutónico, en concreto, o visigótico e o islandés, para o que as axudas prestadas polos estudios modernos son inmensas. Para un filólogo profeso, digo, o consello natural sería este. Pero para vostede, que non ten tales propósitos, e que penso que busca as linguas simplemente como avenidas para a literatura que non é accesible doutro xeito, direi francamente, empece por este principio: que o acto de aprender unha lingua é en si mesmo un mal; e forme a súa selección de linguas de tal xeito que o maior corpo de literatura dispoñible para os seus propósitos quede aberto para vostede ó menor prezo posible de tempo e enerxía mental desperdiciados nesta dirección. Digo isto con algunha seriedade. Porque non lle ocultarei que un dos hábitos máis desfavorables para o crecemento e a sincera cultura do intelecto nos nosos días é a facilidade coa que os homes se renden ó estéril labor sen xenio da aprendizaxe de linguas. Salvo se está equilibrada por estudios que dean máis exercicio, máis excitación e máis alimento ás facultades, estou convencido, por todo o que teño observado que esta práctica é a ferruxe seca da mente humana. ¿Como podería ser doutro xeito? O acto de aprender unha ciencia é bo, non só polo coñecemento que resulta, senón polo exercicio que o asiste; as enerxías que o estudiante se ve obrigado a despregar son verdadeiras enerxías intelectuais e os seus mesmos erros están cheos de instrucción. Non chega a construír unha idea guía, ou mesmo constrúea mal; colócase nunha falsa posición con respecto a algunhas proposicións; veas dende un centro falso; fai unha antítese falsa ou imperfecta; aprende unha definición con rigor insuficiente, ou falla no seu uso para mantela coherente. Estes e outros mil erros atopan mil recursos apropiados –todos de carácter verdadeiramente intelectual–; comparando, combinando, distinguindo, xeneralizando, subdividindo, actos de abstracción e evolución, de síntese e análise, ata que as mentes máis torpes son ventiladas, e sanamente excitadas por esta introversión das facultades nelas mesmas.

Pero no estudio da lingua (cunha excepción, sen embargo, ata certo punto, a favor do latín e do grego, que anotarei máis tarde), nada disto pode ter lugar, e por unha simple razón: que todo é arbitrario. Onde queira que hai unha lei e un sistema, onde queira que hai relación e correspondencia entre partes, o intelecto abrirase camiño, fundirá entre os secos ósos o sangue e os pulsos da vida, e creará "unha alma baixo as costelas da morte". Pero todo o que é arbitrario e convencional –que non dá ningunha razón para que iso sexa así e non doutra maneira, sen obedecer a lei nin teoría– debe, polas súas formas sen vida, matar e mortificar a acción do intelecto. Se isto é certo, convenlle a todo estudiante ter un ollo sobre si, para non permitirse, baixo unha lixeira tentación, un sobrepeso de estudio nesta dirección; porque as tentacións dun tal exceso, que nos nosos días son máis poderosas que antes, son en todo momento demasiado poderosas. De tódalas armas na armería do erudito, ningunha é máis fachendosa ou máis cativadora para as mentes comúns cá habilidade nas linguas. A vaidade é, pois, unha causa da aplicación indebida ás linguas. A segunda é a moda nacional. ¿Que nación senón nós fixo nunca da lingua do seu eterno inimigo unha parte esencial de mesmo unha educación decente?² ¿Que deberíamos pensar da política romana, se durante a segunda guerra púnica, o cartaxinés se ensinase como materia de curso ós nenos de todo cidadán romano? Pero unha terceira causa, que creo que ten máis eficacia que calquera das anteriores, é a simple levidade –o sinxelo feito de non estar lastrado por un peso suficiente dun plano ou propósito asentado que presente un contrapeso ó menor empuxe nun sentido ou noutro que abrolle de calquera impulso accidental ou capricho persoal–. Cando non hai resistencia, un bafo de aire será suficiente para determina-la moción. Acórdame unha vez que, ocorréndome pasar un outono en Ilfracombe, na costa oeste de Devonshire, atopei a tódalas mozas que coñecía ocupadas laboriosamente no estudio da botánica marítima. Na costa oposta do canal, en tódolos portos do Sur de Gales, Tenby, etc., non estaban menos ocupados na concoloxía. En ningún dos casos era a causa dun amor previo pola ciencia, senón simplemente dispoñendo das súas vantaxes locais. Agora ben, aquí un home tiña que ser de moi mala natureza para rir; porque os estudios eran nos dous casos fermosos. Creouse un amor por iso, se non preexistía; e para as mulleres e as mozas, a mesma ausencia de toda austera unidade de propósito e autodeterminación sentáballes ben e enchíaas de gracia. Pero cando esta mesma levidade e capacidade para implicarse en impulsos casuais aparece nos actos e propósitos dun home, debo recoñecer que teño sido a miúdo incapaz de absterme de algo así como un sentimento de displicencia; nin tampouco desexaría reterme, senón para recordar cantos homes de mentes enérxicas dan constantemente paso a motivos leves e inadecuados, simplemente por falta de seren chamados a preocupadas revisións da súa propia conducta. ¿Cantos casos coñecín onde un estudio particular –como, supoñamos, o estudio da filosofía Hartleiana– foi proseguido ó longo dun college enteiro simplemente porque un home de talento falara del na junior common-room? ¿Cantos casos onde un libro se fixo popular porque o mencionaron na House of Commons? ¿Cantos onde un home resolveu estudiar galés porque estaba pasando un mes ou dous en Barnmouth? ¿Ou italiano porque atopara unha serie de poetas de Milán na biblioteca do seu tío? ¿Ou o violín porque comprara un bo nunha poxa?

En 1808-9 debe recordar ben qué forte impulso a apertura de guerra peninsular deu á nosa literatura do momento. As prensas de Londres e das provincias bulían con edicións de libros españois, diccionarios e gramáticas; e os movementos do exército inglés estaban acompañados por unha actividade correspondente entre os compositores británicos. Do xusto interese que se renova agora polos asuntos españois, supoño que recorrerá algo da mesma escena. Agora, pola miña parte, aínda que indubidablemente, estudiaría, por Calderón só (xulgando del por unha traducción alemana), coa mellor vontade a literatura española (se tivese tempo libre), aínda así estaría avergoñado de facelo baixo as chamadas irrelevantes e ocasionais dunha situación interesante nos asuntos españois. Sentiría que por un acto así confesaba unha falta de pre-ocupación na miña mente, unha falta de auto-orixinación nos meus planos, unha inercia de vontade, que, sobre tódalas cousas, detesto e debo detestar. Se fose correcto para min (correcto, quero dicir, en relación co meu previo esquema de estudio) ter dedicado unha porción do tempo da miña vida á literatura española, debería ter sido correcto antes de que a política española tomase un aspecto interesante. Se non fose correcto, non o sería baixo unha suxestión tan puramente verbal como a recorrencia da palabra español nos xornais de Londres.

Isto, estou seguro, vostede interpretarao candidamente. Non o supoño menos equipado con poder de autodeterminación ca min. Non teño alusión ou excepción persoal; pero supoño que todo home é susceptible de actuar en exceso ou por impulsos inadecuados en tanto non é posuído por un plano que poida dar firmeza a esa levidade de natureza que está implicada no simple estado de indiferencia para con calquera plano establecido. Esta levidade, nos nosos días, atopa un aliado accidental nas extraordinarias facilidades para estudiar linguas na forma de libros elementais; as cales facilidades por si mesmas forman unha cuarta causa do desproporcionado estudio dado ás linguas. Pero ocórreseme unha quinta causa, dun carácter menos egoísta e indolente cá precedente; e como me parece dificilmente posible que non o influenciase a vostede máis ou menos para face-la súa selección de linguas demasiado ampla ou comprensiva, contareille do meu propio caso, o que pode ser suficiente para poñelo en garda contra demasiada indulxencia cun sentimento en si mesmo xusto e natural. Nos meus días mozos nunca entrei nunha gran biblioteca, supoñamos de cen mil volumes, pero o meu sentimento predominante era de dor e desorde mental –non moi diferente do que lle sacou as bágoas a Xerxes, vendo o seu inmenso exército, e reflexionando que dentro de cen anos ningún quedaría vivo–. Para min, con respecto ós libros, a miña morte traería o mesmo efecto. Aquí, dicía eu, están cen mil libros, o peor dos cales é capaz de darme algún pracer e instrucción; e antes de que poida ter tempo para extrae-lo mel dun vinteavo dese favo, con toda verosimilitude chamaranme para ir. Este pensamento, estou seguro, debe térselle ocorrido a miúdo a vostede; e pode xulgar canto foi agravado cando atopei que, subtraendo tódolos libros profesionais –libros de referencia, como diccionarios etc., etc.. etc.– da biblioteca universal de Europa, aínda quedaría un total de non menos dun millón douscentos mil libros por riba do que as prensas de Europa están aínda desembocando no océano da literatura, moitos deles inmensos folios ou cuartos. Agora ben, un eminente autor inglés díxome que, con respecto a unha soa obra, en concreto, A Historia de Thuanus, un monxe portugués fixera un cálculo que amosaba que simplemente ler por riba as palabras (sen permitir tempo para a reflexión) requiría o traballo de tres anos á media de (creo) tres horas ó día. Ademais, eu comprobei por min mesmo que ler un volume duodécimo, en prosa, de catrocentas páxinas –tendo prohibido o salto e a lectura rápida que pertence ó vulgar interese dunha novela– era traballo moi suficiente para un día. En consecuencia, trescentos sesenta e cinco por ano –isto é (cunha moi pequena concesión para as demandas da vida na conta dun e dos amigos), mil por trienio; isto é, dez mil en trinta anos– será tanto como un home que vive só para iso pode esperar cumprir. Da idade de vinte a oitenta, en consecuencia –se un home fose tan desgraciado coma para vivir ata os oitenta– o máximo que podería esperar viaxar a través do mundo sería vinte mil volumes –un número non quizais superior ó cinco por cen do que a simple literatura actual de Europa acumularía nese período de anos–. Ben, desta cantidade de vinte mil faga unha deducción á conta de libros de tamaño máis grande, libros que hai que estudiar e libros que hai que ler de vagar e reler moitas veces (coma tódalas obras nas que a composición é parte principal das súas pretensións), permita un desconto considerable por estas deduccións, e os vinte mil encollerán facilmente a oito ou cinco mil. Non debe concibir todo este informe aritmético como en relación cun imaxinario estado de tristeza. Non, protéstolle que falo dun caso real de sufrimento se algún ten existido algunha vez. E aumentou de contado, porque o mesmo pánico fixo presa de min con respecto ás obras de arte. Deime conta de que non tiña a posibilidade de oír a vintecinco milésima parte da música que se producira. E así para outras artes. E iso non era todo; porque, ocorréndome dicir unha noite mentres entraba nunha longa rúa, "Nunca hei de ver a milésima parte da xente que está vivindo só nesta rúa", ocorréuseme que cada home e muller era un libro interesantísimo, se un sabía cómo lelos. Aquí abriuse ante min un novo mundo de miseria; porque se os libros e as obras de arte existían por millóns, os homes existían por centenas de millóns. Aínda máis, mesmo se fose posible para min coñecer a toda a miña xeración, aínda así, coma o Dr. Fausto, que desexaba ver a "Helena de Grecia", aínda estaría insatisfeito; porque ¿que era unha xeración con respecto a tódalas pasadas? Aínda máis, a miña tolemia colleu voo máis alto; porque consideraba que estaba nun pequeno istmo de tempo, que conectaba os dous grandes mundos, o pasado e o futuro. Eu estaba en relación igual cos dous; pedía admisión tanto a un coma ó outro. Mesmo se un nigromante puidese trae-los grandes homes do século dezasete, eu tería dito, ¿que ben me fai todo isto? ¿Onde están os do século vinte? ¡E así seguido! En breve, nunca cambiei os meus pensamentos nesta dirección, senón que caín nunha completa tolemia de verán.. Non podía aproveita-lo que tiña –ansiando o que non tiña e non podía ter–; estaba sedento, coma Tántalo, no medio das augas; mesmo cando usaba a miña saúde presente, só pensaba no seu carácter perecedoiro; e "choraba por te-lo que tanto temía perder".

Mais todo isto, dirá vostede, era, pola miña propia admisión, "tolemia". Tolemia, concédoo; pero ¡que tolemia! Non coma a que sofren os lunáticos; non unha alucinación do cerebro; senón unha tolemia coma a dos avaros –a usurpación e o despotismo dun sentimento, natural en si mesmo, pero viaxando cara a un exceso que á fin desbaratou todo o que debería ter equilibrado–. E teño que afirmar que, con concesións para os diferentes graos, non hai tolemia máis común. Moitos dos que se dedican ó estudio das linguas fano baixo a mesma enfermidade que describín. E se non a levan ata o mesmo extremo de desgracia é porque non son tan lóxicos e tan consistentes na súa tolemia coma o eu era. Baixo a nosa actual enorme acumulación de libros, afirmo que unha triste distracción na elección (que é o xerme de tal tolemia) ten que ser un incidente moi xeral nestes tempos; que os síntomas del son, de feito, moi prevalentes; e que un dos principais síntomas é unha enorme "glotonería" polos libros, e por engadir lingua a lingua; e deste xeito é como a literatura se volve unha fonte de tormento moito máis que de pracer. Aínda máis, irei máis adiante e direi que, dos moitos que escapan desta enfermidade, algúns deben o seu privilexio simplemente á estreiteza das súas mentes, e ó contraído ámbito das súas simpatías coa literatura, que, aumentadas, logo habían perder. Outros, ademais, débena á súa situación; como, por exemplo, unha vila do campo, onde, os libros sendo poucos, un home pode esgotar tódolos seus materiais, o seu apetito non é saciado e queda agradecido polo préstamo dun manuscrito, etc. Pero tráiao a Londres e amóselle as cargas de vagón de almacéns sen usar nos que ten a liberdade de traballar, dígalle que estes non son máis que unha nimiedade, quizás, con respecto ó que pode atopar nas bibliotecas de París, Dresde, Milán, etc., de casas relixiosas, de nobres ingleses, etc., e a ese mesmo home que chegou a Londres despreocupado e feliz deixarao pálido e triste. Vostede arruinou a súa paz de espírito. Un tema que pensaba que era capaz de esgotar atopa que é un traballo de séculos. Xa non ten o san pracer de sentirse señor dos seus materiais; degrádase a se-lo seu escravo. Quizás me deteño demasiado neste asunto; pero permítame, antes de deixalo, ilustra-lo que dixen co caso de dous eminentes homes de letras, que se exhiben neste momento como figurantes (se podo dicilo deste xeito) na escena de Europa, e que sacrificaron a súa propia felicidade e dignidade de espírito á verdadeira tolemia que veño describindo; ou, se non, á moito máis egoísta paixón pola notoriedade e a exhibición ostentosa. Os homes ós que me refiro son F. Bouterwerk e Frederick Schlegel, máis coñecido polo público inglés como o amigo de Mme. de Staël.

A historia do primeiro é algo ridícula. Aparecendo en escena nun tempo en que Kant posuía o espírito nacional de Alemaña, pensou que sería unha boa especulación non caer no tren dun filósofo, senón abrir unha especie de capela de disensión. Non viu razón pola que a xente non debese xurar por Bouterwerk o mesmo que por Kant; e conectando este feito coa subsecuente confesión de Bouterwerk de que realmente estaba xogando unha broma consciente, provoca a risa mencionar que durante un tempo atopou absolutamente algúns seguidores –que o adoraron, pero de forma suspicaz e temporal–. Desafortunadamente, sen embargo, como non tiña tempo ou capacidade para entender a Kant, viuse obrigado a adopta-lo plano do Dr. Priestley de revocar e cancelar en cada traballo sucesivo tódolos seus traballos precedentes, como falsos, pestilentes e heréticos. Isto enfadouno. O filósofo foi apartado do sacerdocio, e nesta liña de negocios atopouse en bancarrota. Nesta crise, as cousas tiñan mal aspecto. Sen embargo, sendo mozo, alegou a tenrura dos seus anos. George Barnwell e outros tamén se arruinaran coma el, por andar en malas compañas: entonces xa abandonara toda conexión coa metafísica; e solicitou informar ó público que abrira unha empresa completamente nova para a crítica en tódalas súas ramas. Mantivo a súa palabra; deixouse de bromas e aplicouse a unha liña de negocios respectable.

Os froitos dos seus traballos foron unha historia, en doce volumes, da literatura moderna desde a fin do século trece. Deste traballo examinei todo o que pretendo xulgar, en concreto, as dúas seccións relativas á literatura alemana e inglesa; e, para non facerlle inxustiza, se profesase ser non máis que unha memoria bibliográfica de libros, executouna cunha loable atención e fidelidade. Pero imaxínese o vasto compás do seu plano. Profesa da-la historia da literatura 1. Española, 2. Portuguesa, 3. Inglesa, 4. Alemana, 5. Francesa, 6. Italiana; non un esbozo, observe, nin un resumo delas, senón unha historia completa e formal. Conciba, se pode, as monstruosas e demenciais pretensións implicadas en tal esquema. Para empezar, tiña que aprender cinco linguas, ademais dos seus dialectos; non só iso, senón cinco linguas, cada unha a través de tódalas súas variedades polo espacio de medio milenio: o inglés, por exemplo, non só de hoxe, senón o de Chaucer, o dos Romances Métricos, aínda máis, o de Robert de Gloucester, en 1280. Ademais, os simples libros impresos (para non dicir nada dos manuscritos) en calquera desas linguas, para lelos e meditalos, como ten que facer un historiador da literatura, daríanlle emprego completo a doce homes dotados ó longo de toda unha vida. E despois de todo, cando os materiais estivesen listos, aínda estaría por empeza-lo traballo da composición. Tales eran as pretensións de Bouterwerk. En canto ás de Schlegel, –quen, sen moito máis xenio ou orixinalidade, ten moito máis talento–, as súas eran aínda máis extravagantes, e foron empuxadas a un extremo que debe, creo, inquietar ós seus admiradores co sentimento de que non todo é sólido. Porque, aínda que non profesou entrar en tanto detalle como Bouterwerk, aínda así, os seus resumos introductorios represéntanse como construídos en tantas lecturas, aínda que non citadas directamente, e a todo o que Bouterwerk sostiña nas súas promesas, Schlegel engadiu, como un pequeno bono para os seus subscritores, 1. Literatura oriental; 2. Literatura Escandinava; 3. Literatura provenzal, e, polo que eu sei, mil millóns de cousas máis; para non dicir nada dunha participación activa na literatura actual, como comentador, columnista e autor de todo tipo de obras. Agora ben, a simple historia destas pretensións expón a súa vacuidade: enumeralas é refutalas. Sabendo, como todos sabemos, cantos anos require, e mediante qué ociosa e xenial comunicación coas súas obras é que podemos gañar unha intimidade profunda mesmo cuns poucos grandes artistas, como Shakespeare, Milton ou Eurípides, ¡que ficción tan monstruosa forzaría na nosa credulidade o home que nos conta que leu e pesou na balanza os productos totais do intelecto humano dispersos por trinta linguas durante un período de tres mil anos; e qué enorme engano practica no seu propio espírito o que se pode persuadir de que está lendo para encherse de verbas ó significado das que a penas pode ter tempo de botarlle unha ollada, coma ás lámpadas dun coche de correos, no seu apresurado e alterado entendemento! Hai unha pintura en Oxford, que vin cando neno, dun vello, coa tristeza no seu ollo, no acto de copiar un libro; e a lenda anexa (esquezo se con algún fundamento histórico) era que fixera voto de copiar unha gran parte da Biblia antes de permitirse (ou de que lle permitisen) comer. Atrévome a dicir que coñece a pintura; e quizás conto mal a historia. Sen embargo, xusto un home así, e xustamente tan angustiado, debe aparecer este home de palabras cando está só no seu estudio; cun corazón xeado e un intelecto esfameado; e de vez en cando, quizás exclamando con Alcibíades, "¡Oh, vós, atenienses! ¡Que mundo de durezas soporto para obte-lo voso aplauso!" Tan levemente se traballou o seu coñecemento na textura da súa mente, que estou convencido de que unha febre cerebral o varrería. Con este esbozo dos Sres. Bouterwerk e Schlegel, é superfluo engadir que as súas críticas non teñen ningún valor en absoluto; sendo todas palabras-palabras-palabras: sen embargo, con esta diferencia, que as de Bouterwerk son simplemente = 0, sendo as simples varreduras do lixo de obras de homiños de letras dende hai tempo defuntos: pero as de Schlegel, en concordancia coa súa natural altivez e os seus talentos superiores, son malas nun senso positivo –xa que están cheas de tales enganos, fantasías, e ficcións coma os que vostede podería naturalmente esperar dun home intelixente que falase do que nunca, en ningún sentido verdadeiro da palabra, lira–³. O xenio do sentido común inglés garda a tódolos meus fillos de sacrificar nunca a súa paz e saúde intelectual a tal vida de baleiro fachendoso, de pretensión, de ruído, e de palabras; e mesmo cunha vista da opinión dos outros, se pagase a pena de sacrificar moito a iso, amósalle canto máis envexable é a reputación de ter producido mesmo unha obra, aínda que sexa nun departamento baixo da arte, e que deu pracer a miríades (como, supoñamos, The Vicar of Wakefield) que ter vivido na admiración dunha morea observadora, coma un saltimbanqui, ou un faquir, coa fama de incribles consecucións que non levan ó pracer de ninguén, e que perecen nas lembranzas de tódolos homes tan pronto como o seu posuidor está na tumba.

Deste xeito, con algún risco de fatigalo, intentei aguza-la súa atención ata o perigo extremo que ameaza a un autodidacta nas perentorias tentacións dun excesivo cultivo das linguas; tentacións que, xa apelen á súa vaidade e amor pola ostentación, xa á súa sede por un dominio heteróclito dos libros; terminan no mesmo mal de substituír por un estéril estudio das palabras, que é, ademais, o máis prolongado de tódolos estudios, os sans exercicios do intelecto. Tódolos grandes poetas, oradores e enxeños europeos menciónanse tantas veces ó oído dun home, e hai de seguido tanta discusión sobre os seus méritos comparativos, que se reúne arredor dos seus nomes un corpo de irritación e curiosidade, e únese con sentimentos máis lexítimos para persuadir a un home de que é necesario que os lea a todos –cada un na súa propia lingua–. Nunha celebrada sátira (As prosecucións da Literatura), moi lida na miña xuventude, e que eu mesmo lin hai vintecinco anos, recordo un consello –alí dirixido ós mozos, pero, de feito, de aplicación universal–. "Apéloos", dicía o autor, "a atreverse a ser ignorantes en moitas cousas": un sabio consello, e expresado con xusteza, porque require moita coraxe abandonar camiños populares de coñecemento, simplemente coa convicción de que non son favorables ós fins últimos do coñecemento. En vostede, sen embargo, esa clase de coraxe pódese supoñer; pero ¿como "se atreverá a ser ignorante" de tantas cousas en oposición ás ansias da súa propia mente? Simplemente así: destrúa esas falsas ansias introducindo un estado máis san do seu órgano. Un bo esquema de estudio amosarase pronto tal por esta proba –que excluirá tan poderosamente como aprehenderá–; será un sistema de repulsión non menos que de atracción; unha vez completamente posuído e ocupado polos profundos e xeniais praceres dunha prosecución verdadeiramente intelectual, estará a xeito e indiferente a tódalas outras que o molestaran previamente con excitación pasaxeira; o mesmo que vostede verá ás veces un home irritado superficialmente, coma se fose, con errantes impulsos de interese por tres ou catro mulleres á vez, o que absurdamente chama "estar namorado"; pero, unha vez profundamente namorado (supoñendo que sexa capaz), nunca volve cometer esa mesma falta, pois tódolos seus sentimentos despois disto foron absorbidos nunha sublime unidade. Ben, sen anticipar este esquema de estudio fóra do seu lugar, aínda así en xeral vostede coñece se as súas intencións escoran máis cara á ciencia ou cara á literatura. Porque sobre esta decisión xiran tódolos motivos que poden determina-la súa elección de linguas; como, por exemplo, se vostede está á procura de ciencia ou filosofía, ningunha lingua en Europa neste día (salvo o turco) está tan lanzalmente provida coma o español; por outra banda, para a literatura, estou disposto á crer que despois do inglés ningunha é tan rica (quero dicir en calidade, non en cantidade).

Aquí, sen embargo, para previr calquera erro, déixeme establecer unha distinción necesaria. A palabra literatura é unha fonte de confusión perpetua, porque se usa en dous sentidos, e estes sentidos son susceptibles de ser confundidos un co outro. Nun uso filosófico da palabra, literatura é a antítese directa e adecuada de libros de coñecemento. Pero nun uso popular, é un simple termo de conveniencia para expresar inclusivamente a totalidade dos libros dunha lingua. Neste derradeiro sentido, un diccionario, unha gramática, un libro de pronunciación, un almanaque, unha farmacopea, un informe parlamentario, un sistema de ferrería, un tratado de billar, o calendario da Corte, etc., pertencen á literatura. Pero, no sentido filosófico, non só sería ridículo considerar estas coma partes da literatura senón que mesmo libros de pretensións moito maiores se deben excluír: como, por exemplo, os libros de viaxes, e xeralmente tódolos libros nos que o asunto que se ha de comunicar é máis alto có xeito ou forma da súa comunicación ("ornari res ipsa negat, contenta doceri"). É difícil construí-la idea de "Literatura" con severa precisión, xa que é unha bela arte –a suprema bela arte–, vinculable ás dificultades que tocan a tan sutil noción; de feito, unha severa construcción da idea debe se-lo resultado dunha investigación filosófica sobre este asunto, e non pode precedela. Pero co gallo de obter algunha expresión para a literatura que poida responder ó noso presente propósito, lancémo-la pregunta con outra forma. Dixen que a antítese de literatura é libros de coñecemento. Agora ben, ¿cal é esa antítese de coñecemento, que está aquí implicitamente latente na palabra literatura? A antítese vulgar é pracer ("aut prodesse volunt, aut delectare poetae"). Os libros, dinnos, propóñense ou instruír ou divertir. ¡De verdade! Sen embargo, para non gastar verbas nisto, supoño que vostede admitirá que esta desgraciada antítese non nos será de ningún servicio. E, por certo, déixeme facerlle notar, neste, coma noutros casos, cómo os homes polos seus propios erros de comprensión, por pensamento débil, e distincións inadecuadas, forxan cadeas de mesquindade e servidume para eles mesmos. Porque, unha vez admitida esta miserable alternativa, observe o que se segue. ¿En que clase de libros está o Paradise Lost? ¿Entre os que instrúen ou os que divirten? Ben, se un home responde entre os que instrúen, mente; porque non hai instrucción nel, nin podería haber en ningún gran poema, de acordo co significado que a palabra ten que soportar nesta distinción, salvo se se quere dicir que debería implica-la súa antítese. Pero se di, "Non, entre os que divirten" entón qué besta ten que ser para degradar, e deste xeito, a quen fixo o máximo que calquera obra humana pode facer para erguer e dignifica-la natureza humana. Pero a verdade é, xa ve, que o idiota non quere degradala; polo contrario, de boa gana contaría unha mentira no seu favor, se se admitise isto; pero tal é o miserable estado de escravitude ó que se reduciu el mesmo pola súa propia penosa distinción; porque tan pronto como sae dunha das súas pequenas celas, está na necesidade de saltar na outra. A verdadeira antítese⁴ do coñecemento, neste caso, non é pracer, senón poder. Todo o que é literatura busca comunicar poder; todo o que non é literatura, comunicar coñecemento. Agora ben, se se pregunta qué quere dicir comunicar poder, eu, á miña vez, preguntaría ¿con que nome designaría un home o caso de que me fixesen sentir vividamente, e cunha conciencia vital, emocións que a vida normal raramente ou nunca probe ocasión para excitar, e que previamente permaneceran sen espertar, e a penas dentro da alba da consciencia, como miríades de modos de sentimento están neste momento en toda mente humana por falta dun poeta para organizalos? Eu digo, cando estas formas inertes e adurmiñadas se organizan, cando estas posibilidades se actualizan, ¿é esta posesión miña consciente e viva poder ou que é?

Cando, no Rei Lear, a altura, a profundidade, e a amplitude da paixón humana se nos revela, e, para os propósitos dun sublime antagonismo, é revelada na febleza da natureza dun home vello, e nunha noite dous mundos de treboada se traen cara a cara –o mundo humano, e o mundo da natureza física– espellos o un do outro, antífonas semicorais, estrofa e antístrofa convulsas con espasmos rivais, e coa dobre escuridade da noite e a tolemia, cando estou deste xeito sobresaltado de súpeto ó sentimento do infinito do mundo que hai dentro de min, ¿é isto poder ou como podo chamalo? O espacio, por outro lado, ¿que é na mente da maioría dos homes? A forma inerte do mundo fóra de nós, un postulado dos xeómetras con non máis vitalidade ou existencia real para os seus sentimentos cá raíz cadrada de dous. Pero, se Milton foi capaz de informar este teatro baleiro poboándoo con sombras titánicas, formas que sentaban coma os vellos conselleiros do infante mundo, caos e noite orixinal,

To meet at noontide, Fear and trembling Hope,

Death the Skeleton,

And Time the Shadow,"

de tal xeito que, de ser algo para inscribir con diagramas, fíxose baixo as súas mans un axente vital na mente humana –supoño que podo expresar con xusteza a tendencia do Paradise Lost, dicindo que comunica poder–; unha pretensión moi por riba de toda comunicación de coñecemento. No sucesivo, en consecuencia, usarei a antítese poder e coñecemento como a expresión máis filosófica para a literatura (isto é, Literae Humaniores) e anti-literatura (isto é, Literae didacticae –Paideia).

Pois ben, preparado con esta distinción, inquiramos se –sopesando as dificultades contra os beneficios– hai un sobrepeso de motivos para que vostede, cos seus propósitos estudie as inapropiadamente denominadas linguas "clásicas"⁵. E primeiro con respecto ó grego, xa debatémo-la cuestión a miúdo, e nos nosos días xa se rexeitaron solemnes cambios e se deron solemnes resolucións sobre a cuestión de se se pode derivar do estudio dos antigos clásicos algún beneficio que estea en correspondencia co tempo e traballo empregados neles. Ata agora, sen embargo, non se lle podía dar forma á cuestión correctamente, xa que, como ningún home elixira alegar "divertimento" como un motivo suficiente para unha empresa tan grande, sempre se debatera con única referencia ó coñecemento implicado nesas literaturas. Pero este é un fundamento completamente insostible. Porque, sexa o coñecemento o que sexa, todo coñecemento é traducible; e traducible sen un átomo de perda. Se isto fose todo, en consecuencia, o sentido común prescribiría que habería que facer traduccións fieis de tódolos clásicos, e tódolos homes no futuro dependerían deses labores vicarios. Con respecto ó grego, isto faríase rápido; xa que ¿que é o coñecemento que late nesa lingua? Todo coñecemento pode ser espaciadamente distribuído en ciencia e erudición; da última (antigüidades, xeografía, filoloxía, teoloxía, etc.) hai un corpus considerable; da primeira, só pouco, a saber, os traballos matemáticos e musicais, e os traballos médicos. ¿Que máis? Nada que poida merece-lo nome de ciencia, salvo o único órganon de Aristóteles. Na medicina grega supoño que non ten vostede ningún interese. En canto ás matemáticas, un home tería que ser idiota se fose estudiar grego por causa de Arquímedes, Apolonio ou Diofanto. En latín ou en francés vostede pode atopalos a todos traducidos regularmente, e partes deles incorporadas nos traballos de matemáticos ingleses. Ademais, se fose doutro xeito, onde as nocións e tódalas relacións son tan poucas, elementais e determinadas, e o vocabulario en consecuencia tan escaso, coma nas matemáticas, non sería necesario aprender grego, mesmo se estivese vostede disposto a le-los matemáticos nesta lingua. Eu non vexo ningunha marabilla en que Halley traducise un manuscrito árabe sobre matemáticas sen ningún coñecemento previo do árabe; polo contrario, é un caso (e un caso non moi difícil) da arte de descifrar, tan practicado por Wallis e outros grandes matemáticos contemporáneos de Halley. Pero todo isto é unha discusión ociosa; porque o coñecemento de calquera tipo que xace en minas gregas, aínda que esteamos tan pobremente providos de traduccións vernáculas, a versión latina servirá sempre. Este, en consecuencia, non é o fundamento que ha de toma-lo avogado das letras gregas. Non é por coñecemento polo que paga a pena aprender grego, senón por poder. Aquí xorde a cuestión. ¿De qué vale este poder? Isto é, ¿como se ten que clasifica-la literatura grega en relación con outras literaturas? Agora ben, non é só porque "De Carthagine satius est silere quam parcius dicere", senón tamén porque ó meu xuízo non hai forma máis ofensiva de levidade cá presteza en falar de grandes problemas, de forma incidental e ocasional, que declinarei completamente esta cuestión. Ata o de agora non vimos unha crítica racional sobre a literatura grega; nin de feito moita crítica que ensine algo, ou resolva algo sobre calquera literatura. Simplemente, suxerireille unha consideración a vostede. A cuestión limítase en total, como pode ver, ó valor da literatura no sentido propio da palabra. Agora ben, é a miña teoría privada –á que lle concederá o grado de peso que a vostede lle praza– que a literatura antiga ou pagá é unha antagonista polar da moderna literatura cristiá; que cada unha é unha evolución desde un principio distinto, e non teñen nada en común senón o que é necesariamente común a tódolos modos de pensamento, a saber, sentido común e lóxica; e que se teñen que criticar dende diferentes situacións e puntos de vista. Este mesmo pensamento ténselle ocorrido a outros; pero nunca se fixo ningún grande avance propoñendo a tese xeral; e ata o de agora ninguén fixo máis⁶. É só polo desenvolvemento desta tese que calquera servicio real pode levarse a cabo. Eu intentei isto, nunha serie de "reveries" sobre ese tema; e se continúa a dubidar sobre a cuestión de aprender grego agora que xa sabe exactamente cal é a forma desta cuestión, e a qué apunta, o meu manuscrito contén toda a axuda que está no meu poder ofrecerlle en tal dilema. A diferencia da literatura antiga coa cristiá, debe telo en mente, non é coma a da inglesa coa española –especie e especie- senón entre xénero e xénero. As vantaxes, en consecuencia, son: 1, o poder que ofrece xeralmente coma literatura; 2, as novas fases baixo as que presenta a mente humana; a antiga é o outro hemisferio, coma se fose, que, co seu propio hemisferio cristián, compón a enteira esfera da enerxía intelectual humana.

Baste para o grego. Agora ben, para o latín, o caso vira completamente. Aquí a literatura é de moita menos valor; e, en total, coas súas vistas, pódese dubidar se recompensaría as súas penas. Pero a antiliteratura (como por falta dunha estricta antítese teño que chamarlle) é inestimable; por ter sido o latín a lingua universal da cristiandade durante tan longo período. Os traballos de latín desde a restauración das letras son por si sos de inmenso valor para o coñecemento de calquera tipo; moita ciencia, inesgotable erudición; e ata este día en Alemaña, e en calquera outro lugar do continente, a mellor parte da última comunícase en latín. Agora ben, aínda que todo coñecemento é (o que o poder non é) adecuadamente comunicable por traducción, con todo, como non hai esperanza de que a inmensa biblioteca de latín acumulada nas últimas tres centurias sexa nunca traducida, non é posible que se dispense desta lingua; e sendo isto así, é afortunado que vostede teña xa unha familiaridade superficial con ela. Os mellores medios de cultivala máis adiante, e os fundamentos da selección entre as linguas modernas da Cristiandade discutireinos completamente na miña próxima carta.

________________

¹ Especialmente un, o título do cal non me acorda, de Vater, o editor e compilador do Mithridates, trala morte de Adelung. Por certo, por causa do simple lector inglés, pode ser bo mencionar que o Mithridates chámase así cunha alusión ó gran rei dese nome contemporáneo de Sylla, Lucullus etc., do cal a tradición era que, nun exército inmenso e políglota, composto por unha gran variedade de nacións, podía falarlle a cada soldado na súa propia lingua.

² Vexa os anuncios das escolas máis humildes; nos que, por moi baixo que se fixe o prezo da titoría, etc., o francés nunca falla para entrar como rama principal do curso do estudio. Ó cal feito podo engadir, que mesmo hai doce ou quince anos teño visto bibliotecas francesas circulando en Londres mantidas principalmente por xente de rango humilde.

³ Os exemplos máis falsos de Schlegel de alegada familiaridade con temas dos que é necesariamente ignorante son as numerosas pasaxes nas que fala de filósofos, especialmente de Spinoza, Leibnitz e Kant. En tales casos as súas oracións son sempre construídas dun xeito máis artificial e xesuítico, para darlle o aire de estar ben ó seu xeito dun lado, e sen embargo, do outro, para evitar comprometerse por un descenso excesivo a asuntos particulares. Tan perigoso, non obstante, é para o home máis hábil intentar falar do que non entende, que como un mariñeiro detectaría a un home de terra, malia ser experto no uso da dicción náutica, antes de que acabase dúas oracións, así, con toda a súa arte e fineza, e falando á parte de cuestións da súa propia elección, aínda así, Schlegel non pode escapar á detección en ningún caso no que intentou facer de filósofo. Mesmo se a cousa dita non é obxectable en si mesma, xeralmente detéctase como a nota dun novicio, por dirixirse a algo extra-esencial á filosofía, e que un verdadeiro xuíz tería pasado por alto coma impertinente para o asunto real do sistema. Das ridículas meteduras de pata que abrollan inevitablemente en Bouterwerk e Schlegel, da lectura apresurada, ou de ningunha lectura, anotei algúns exemplos curiosos no meu libro de peto; pero como non o teño aquí, mencionarei dúas de memoria. Bouterwerk e Schlegel ofenderíanse moito os dous, supoño, se fose dubidar de que leran algunha vez o Paradise Lost "¡Oh calumnia, vil calumnia! ¡Nós que fixemos tan boas críticas sobre el, non telo lido!" Si, pero dáse tal caso in rerum natura de criticar unha obra que o crítico nin sequera viu. Agora ben, que Bouterwerk non lese o Paradise Lost, créoo probable por isto: Bodmer, durante parte da primeira metade deste século, como saben os estudiantes de literatura alemana, estaba á cabeza dun partido que sostiña a literatura inglesa contra o partido francés do vello imbécil Gottsched Dalgún traballo de Bodmer, Bouterwerk cita con loanza unha pasaxe que, por estar en simple prosa alemana, supón que é de Bodner, pero que, desafortunadamente, resulta ser unha pasaxe do Paradise Lost, é unha pasaxe tan memorable que ninguén que a lese unha vez podería deixar de recoñecela. Isto no que respecta a Bouterwerk. En canto a Schlegel, as presuncións respecto a el repousan nisto: está dando clase sobre Milton nun estilo de alto profesor pola súa elección do tema: "Milton", di "non consideraba que a caída do home fose senón unha acción incoada, unha parte dun sistema, do cal a restauración do home é outra parte igualmente esencial. A acción do Paradise Lost é, en consecuencia, esencialmente imperfecta." (Citando de memoria, e dunha memoria vella dalgúns anos, non pretendo da-las verbas, pero este é o sentido.) Ben, pace tanti viri, Milton considerou isto, e proveu isto cun magnífico expediente, que un home que tivese lido Paradise Lost sería probable que recordase, en concreto, pola Visión combinada coa Narrativa do Arcanxo, na que a súa Restauración final faise coñecer a Adán; sen o cal, de feito, para non dicir nada da obxección do Sr Schlegel, o poema non podería ter pechado con ese repouso necesario como a impresión final de toda grande obra de arte.

⁴ Por esta distinción, como pola maioría da sólida crítica de poesía, ou calquera asunto relacionado con ela co que tiven relación, debo recoñece-las miñas obrigas coa conversa de moitos anos de có Sr. Wordsworth. Aproveitando esta ocasión, pode ser útil notar que hai un uso retórico da palabra "poder", moi diferente do analítico introducido aquí, que, tamén se debe orixinariamente ó Sr. Wordsworth, e non se atopará en ningún libro antes de 1798; agora fíxose un termo regular da xerga da conversación en Londres. En referencia ó cal, paga a pena notar que un crítico, falando do finado Mr. Shelley, hai un ou dous anos, no diario máis popular do día, dixo, "alégase que hai poder na poesía de Mr. Shelley; agora ben, non pode haber poder amosado en poesía, salvo escribindo bos poemas" (ou verbas a tal efecto). Apartando, sen embargo, a cuestión dos méritos de Mr. Shelley, esta anotación está tan lonxe de ser certa, que a palabra foi orixinariamente introducida para prover expresamente polo caso no que, aínda que o poema non fose bo por defecto de composición, ou por outras causas, a stamina e matériel da boa poesía como o alto pensamento e as concepcións apaixonadas, non se pode negar que existan.

⁵ Nos últimos tempos un escritor anunciou como cousa de descubrimento, que o termo "clásicas" é tamén aplicable ás linguas modernas. Pero de seguro ningún home que considerase o significado e a orixe do termo dubidou nunca disto. Ven, como se debe recordar ó lector, da economía política de Roma. Situábase a tal home segundo a súa renda na terceira clase, a tal outro na cuarta, e así de seguido; pero o que estaba na máis alta dicíase enfaticamente que era da clase, "classicus", un home de clase, sen engadi-lo número, coma se en tal caso fose superfluo. De aí, por unha obvia analoxía, os mellores autores considerábanse classici, ou homes da máis alta clase; así como dicimos en inglés, "homes de rango", en absoluto, para os homes que están nos rangos máis altos do Estado. O erro particular polo que este ¡simple termo formal de relación era materizado (se podo dicilo así) nun dos seus accidentes (a saber, a aplicación ós escritores gregos e romanos), é un dos máis comúns e naturais.

⁶ Nin espero moito que fará máis: a cal opinión baseo na fórmula particular elixida para expresa-la oposición da literatura antiga e a cristiá, a saber, a clásica e a romántica. Isto paréceme unha concepción completamente inadecuada do verdadeiro principio no que descansa a distinción; naturalmente non espero máis desenvolvementos da tese desde ese lugar.

Meu estimado señor: É a miña desgracia ter estado demasiado a miúdo baixo a necesidade de escribir rapidamente e sen oportunidades para unha revisión posterior. Nos casos nos que se necesita moita composición¹, esta é unha seria desgracia, e ás veces irreparable, salvo ó prezo de reformular todo o traballo. Pero, para un asunto como é o presente, pouco do que se chama propiamente composición é aplicable; e algo menos pola forma indeterminada de cartas na que introducín a propósito as miñas comunicacións. Erros na composición á parte, non pode haber outros de importancia, salvo os relativos ó asunto; e aqueles non son en absoluto os que inciden máis nun home porque está apresurado. Non estar demasiado ocioso é, de feito, a miúdo unha vantaxe. En ningunha ocasión das súas vidas falan mellor os homes en xeral que no cadafalso, e co executor ó seu carón; parte, ben é certo, porque entón están moi en serio, e despreocupados en canto ó efecto; pero parte tamén, porque a presión do tempo agudiza e condensa a facultade de abstrae-los puntos capitais en xogo. Neste sentido, non alego a présa como unha desvantaxe absoluta e inmitigada. A présa palia o que a présa ocasiona. Agora ben, non hai présa que poida ocasionar descoidos, relativos ó asunto, para quen ten meditado suficientemente sobre o seu asunto; todo o que a présa pode facer en tal caso é afectar á lingua con respecto á súa adecuación e precisión; e ata tanto alégoa. Non a alegarei nunca para encollerme da máis severa responsabilidade polos pensamentos e substancia de calquera cousa que digo; pero a miúdo en paliación pola expresión descoidada ou mal escollida. E en ningún momento podo estar máis en necesidade de tal indulxencia que no presente, cando escribo apresuradamente e baixo circunstancias de –mais non importa de qué–. Crea, en xeral, que escribo baixo circunstancias tan desfavorables para a coidadosa selección das palabras como se poida imaxinar.

Na miña última carta declinei falar da literatura antiga, por ser un asunto demasiado voluminoso e difícil de manexar para os meus límites. Agora recorro a el por causa de gardar e restrinxir esa oración particular na que falei da literatura romana como inferior á grega. En común con todo o mundo, debo, por necesidade, pensar así no drama, e en xeral na poesía kat´ hetsojen. De feito, para algunhas formas de poesía, mesmo da orde máis baixa, foi a desgracia da literatura romana que non foron cultivadas ata a era de gusto fastixiado, que en toda nación ten lugar nunha certa etapa da sociedade. Foron rudamente transplantadas coma exóticas, e nunca pasaron polos xustos graos de crecemento natural no chan romano. A pesar disto, os máis exquisitos espécimes da máis leve lírica que o mundo viu ata agora débense buscar en Horacio; e moi poucos escritores de tódolos países se acercaron a Virxilio na arte da composición, por moi baixo que esteamos dispostos hoxe a situalo como poeta, cando se xulga na competición desigual co sublime da literatura cristiá. A verdade é (e a isto paga a pena que se lle dea atención) que o sublime peculiar da mente romana non se expresa, nin se ten que buscar, na súa poesía. A poesía, de acordo co ideal romano dela, non era un órgano adecuado para os máis grandes movementos da mente nacional. O sublime romano ten que buscarse nos actos e nos ditos romanos.

En canto ós actos, mire a súa historia durante mil anos, sen exceptua-la primeira e fabulosa parte, -que, pola mesma razón de que é fabulosa², debe tomarse coma o máis puro producto da mente romana. Mesmo a infancia de Roma foi coma o berce de Hércules, glorificada por espléndidas marabillas, "Nec licuit populis parvum te, Nile, videre". Polos seus ditos, polas súas anécdotas, os seus serios bon-mots, os romanos non teñen igual en grandeza. "¡Ingleses!", díxome unha vez un francés, "vostedes que discuten a nosa pretensión ó sublime, e protestan que "la manière noble" dos nosos artistas viste un carácter de falsetto, qué pensan deste dito dun dos nosos reis, que non se fixo Rei de Francia para vinga-las inxurias do Duque de Orléans (é dicir, del mesmo, baixo tal título)?". "¡Pensar!" dixen eu, "bo, penso que é unha fala magnífica e real, e a miña xenerosidade inglesa é tal que desexo de todo corazón que o emperador Adriano non dixese o mesmo mil cincocentos anos antes".³ Eu mesmo daría de boa gana cinco xilíns para compra-lo dereito de copia do dito para a nación francesa; porque eles necesítano, e os romanos podían pasar sen el. Pereant qui ante nos mostra dixerunt! ¡Maldito sexa o nome de Adriano que se interpón entre Francia e o máis sublime dos bon-mots! Ónde, de novo, atoparía unha expresión máis adecuada da maxestade romana se non no dito de Traxano –Imperatorem oportere stantem mori– que Cesar ten que morrer de pé, unha fala de grandeza imperial; que implicaba que el, que era "o home máis sobresaínte de todo este mundo", e, con respecto a tódalas outras nacións, o representante da súa, debería expresa-la súa característica virtude no seu acto de despedida –debería morrer in procinctu– e debería enfrontarse ó derradeiro inimigo⁴, coma ó primeiro, cunha contención romana, e nunha actitude de soldado. Se isto tiña unha actitude imperial, o seguinte tiña unha maxestade consular, e é case a máis grande historia recordada. Mario, o home que alzou à caligâ para ser sete veces cónsul, estaba nunha cela, e mandáronlle un escravo coa comisión de darlle morte. Estas eran as persoas –os dous extremos da exaltada e triste humanidade, o seu home de vangarda e de retagarda, un cónsul romano e un abxecto escravo–. Pero as súas relacións naturais entre eles foron, por capricho da fortuna, monstruosamente invertidas. O cónsul estaba encadeado: o escravo foi por un momento o árbitro do seu fado. ¿Con que feitizos, con que maxia se reinstaurou Mario nas súas prerrogativas naturais? ¿Por que marabillas, tiradas do ceo ou da terra, se volveu, nun chiscar de ollos, investir coa púrpura, e situar entre el e ou seu asasino unha hoste de sombríos lictores? Pola simple e branca supremacía das grandes mentes sobre as débiles. El fascinou ó escravo, coma unha serpe de cascabel fai cun paxaro. En pé, coma "Tenerife", esnaquizouno co seu ollo, e dixo, "Tunc homo, audes occidere C. Marium?" ¿Ti, home, intentas matar a Caio Mario? Ó que o réptil, tremelando baixo a súa voz, sen ousar afronta-lo ollo consular, afundiuse docemente no chan, xirou sobre as súas mans e pés, e saíndo a gatas da prisión coma outro verme, deixou a Mario só de pe, tan dereito e inmóbil coma o Capitolio.

En anécdotas coma estas –nas accións de emerxencias que poñen a proba e as súas apropiadas circunstancias- é onde eu atopo a revelación da mente romana baixo o seu máis alto aspecto. A mente romana era grande na presencia do home e mesquiña na presencia da natureza; impotente para comprender ou delinea-la loita interna da paixón,⁵ pero poderosa máis aló de calquera outra mente nacional para desenvolve-la enerxía da vontade victoriosa sobre toda paixón. De aquí vén que o verdadeiro sublime romano non existe en ningures con tanta pureza coma nos traballos que non foron compostos con referencia a modelos gregos. Neste sentido, disinto completamente da superficial clasificación que expresa as relacións de mérito entre os escritores do período augusto e os que seguiron, baixo o tipo dunha idade de ouro e outra de prata. Como artistas, e con referencia á composición, sen dúbida moitos dos escritores da última idade foron clasificados así correctamente; pero unha inferioridade quoad hoc non argúe unha inferioridade uniforme e absoluta; e o feito é que, en peso e grandeza de pensamento, os escritores da idade de prata eran moi superiores ós da de ouro. De feito, isto pode terse buscado en fundamentos a priori; porque os escritores da idade de prata eran máis verdadeiramente escritores romanos por dúas causas: primeiro, porque confiaban máis no seu xeito de pensar nativo, e, mirando con menos ansiedade os arquetipos gregos, escribían con máis naturalidade sentimento e orixinalidade; segundo, porque as circunstancias políticas dos seus tempos eran vantaxosas, e os liberaban da caución sospeitosa que agarrotaba os movementos naturais da mente romana no primeiro establecemento da monarquía. Tódalas aldraxes de despotismo que ocorreron nos tempos dos escritores da idade de prata foron súpetas, temporais, caprichosas e persoais, na súa orixe e dirección; pero na idade augusta, non era o temperamento de Augusto, persoalmente, e de seguro non o temperamento dos escritores que os levara a calquera exceso de especulación licenciosa, o que creaba o perigo de pensamento ousado. O perigo estaba nos tempos, que eran inquedos e revolucionarios. A loita co partido republicano era aínda demasiado recente; as feridas e cicatrices do Estado demasiado novas; a orden existente das cousas demasiado inmatura e crítica: o partido triunfante aínda visto coma un partido, e por esta causa sentíndose aínda un partido militante. Augusto tiña esa queixa crónica dun "formigo no pescozo" do que príncipes posteriores disque tiveron ataques agudos os 30 de xaneiro. De aí un ton servil e tímido na literatura. Os máis feros republicanos non podían ser mencionados a salvo. Non era decoroso gabar nin ó mesmo Cicerón; e Virxilio, como quizás vostede sabe, contribuíu, por insinuación, a insultar⁶ a súa memoria na Eneida. Pero, a medida que o poder irresponsable dos emperadores creceu en seguranza, o seu celo de sentimento republicano abateu moita da súa acuidade. E, considerando que a liberdade de pensamento republicana foi a verdadeira matriz do sublime romano, non debería de sorprendernos que, tan pronto como se aliviou a mente nacional da presión que pesaba sobre o estilo natural do seu sentimento, a literatura retrocedera cara a un movemento máis libre, cunha elasticidade proporcional á intensidade e brevidade da súa depresión. De acordo con isto, en Séneca o filósofo, en Lucano, en Tácito, mesmo en Plinio o novo, etc. pero especialmente nos dous primeiros, afirmo que hai unha altivez de pensamento máis eminente e caracteristicamente romana que en calesquera escritores precedentes: e nese punto de vista cualificalos coma escritores de idade de Prata, vale só para os que son servís ós lugares comúns da crítica irreflexiva.

O estilo do pensamento nos escritores da idade de Prata, coma materia prima, era xeralmente máis valioso que o dos seus predecesores, por moito que aqueles caeran baixo estes na arte de compoñer ese material. E aínda engadirei que, cando admito os vastos defectos de Lutero, por exemplo, coma artista, non se me ha de entender que implique nesta concesión a menor tolerancia coa doutrina vulgar de que a dicción dos escritores da idade de Prata é baixo calquera punto de vista máis baixa ca o estándar da pura latinidade coma existía nos escritores da idade ciceroniana. Non existe unha mellor estructura da latinidade, e direino con afouteza, que a de Petronius arbiter: e considerados coma un corpo os escritores da idade de Prata son en canto a dicción non menos romanos, e en canto a pensamento moito máis intensamente romanos que calquera outro número igual de escritores de idades precedentes; e, con moi poucas excepcións, están mellor preparados para tomar un lugar permanente nas miradas dos homes da súa idade ou da miña, cando as facultades meditativas, se existen, son aptas para expandirse e excitar unha ansia por un maior peso de pensamento que o que se atopa normalmente nos escritores antigos da literatura romana. Feita esta explicación, e feita tamén esta "amén de honorable" á literatura romana que pedía a miña propia gratitude, volvo á parte restante do meu asunto nesta carta, a saber, os fundamentos da elección entre as linguas da Europa moderna. Reservando para a miña conclusión algo que teño que dicir sobre estas linguas como depositarias de literatura propiamente chamada así, falarei primeiro delas coma depositarias de coñecemento. Entre as catro grandes razas de homes en Europa, a saber –1. A celta, que ocupa unhas poucas extremidades occidentais⁷ de Europa; 2. Os teutónicos que ocupan as partes norte e central⁸; 3. Os latinos (mesturados con tribos teutónicas) que ocupan o Sur⁹ e, 4. Os eslavos, que ocupan o Leste, é evidente que da primeira e da derradeira é innecesario dicir nada neste lugar, xa que as súas pretensións para a literatura non se estenden ó noso presente sentido da palabra. Ningún celta tampouco, por moi extravagante, pretende a posesión dun corpo de filosofía celta e ciencia celta de crecemento independente. As linguas celtas e eslavas rexeitadas en consecuencia, o noso asunto actual é coas das familias latinas e teutónicas. Agora ben, tres das da familia latina, a saber, o italiano, o español e o portugués, están excluídas de inmediato para o propósito que temos diante de nós: porque é notorio que, por causas políticas e relixiosas, estas tres nacións participaron só debilmente nos traballos científicos e filosóficos xerais da época. Italia, de feito, cultivou a filosofía natural cun celo exclusivo; unha dirección probablemente impresa na mente nacional pola reverencia patriótica polos seus grandes nomes neste departamento. Pero, simplemente por causa dese coñecemento (sen supoñer ningún outro motivo), sería ocioso paga-lo prezo de aprender unha lingua –tódalas contribucións actuais á ciencia son reunidas regularmente na colleita xeral de Europa polos xornais científicos, ambos, os de Europa e alén–. Das linguas latinas, en consecuencia, que son totalmente linguas de nacións católicas, só unha –isto é, a francesa– pode presentar suficiente atracción para un estudiante en busca de coñecemento xeral. Das literaturas teutónicas, por outra banda, que son os adecuados representantes dos intereses intelectuais protestantes en Europa (xa que ningunha nación católica fala unha lingua teutónica salvo os estados do Sur de Alemaña e parte dos Países Baixos) todas dan paso á vez ás sobresaíntes pretensións do inglés e do alemán. Non digo isto coa levidade da ignorancia, coma se supoñerá, como algo normal, que nun pequeno territorio, como Dinamarca, por exemplo, a literatura debe, por necesidade, soportar un valor equivalente ó seu rango político. Polo contrario, teño algunha familiaridade coa literatura danesa¹⁰, e aínda que, no propio sentido da palabra literatura como un corpo de arte creativa, non a podo estimar de forma máis alta, aínda así, coma depositaria de coñecemento nunha particular dirección –a saber, a dirección da investigación histórica e antiga– ten sen dúbida, altas apelacións para a atención do estudiante. Pero esta é unha dirección na que unha longa serie de escritores que descenden dunha remota antigüidade é de máis importancia que un gran corpo contemporáneo; mentres que, para o cultivo do coñecemento nun sentido máis comprensivo, e chegado a un lugar presente, amplos esforzos simultáneos son de máis importancia cós esforzos sucesivos máis longos. Agora ben, para o tal propósito, é evidente de por si que os medios a disposición de cada Estado deben estar en proporción debida ó seu rango estatístico; xa que non só deben as institucións científicas, os compradores de libros, etc. garda-lo paso do progreso xeral do país, senón que o comercio só, e as artes da vida, que se benefician tanto da ciencia, reaccionan naturalmente diante da ciencia nun grado proporcional á riqueza de cada Estado na súa demanda de axuda en química, mecánica, enxeñería, etc.; un feito cos seus inevitables resultados, para o que pouco necesito chamar a súa atención. Aínda máis, renunciando a tódolos argumentos simplmente presuntivos, a simple cantidade de libros publicada anualmente nos distintos países de Europa pon fora de toda dúbida a materia de que o gran comercio do pensamento e do coñecemento no mundo civilizado é hoxe dirixido en tres linguas –o inglés, o alemán e o francés–. Vostede, en consecuencia, tendo a boa fortuna de ser un inglés, ten que face-la súa elección entre as dúas últimas; e sendo isto así, penso que non hai lugar para a dúbida –o "detur pulchriori" sendo, neste caso (isto é, recorde, cunha referencia exclusiva ó coñecemento) unha dirección fácil de seguir.

O Dr, Johnson adoitaba dicir da literatura francesa, como a cousa máis amable que debía dicir dela, que a valoraba principalmente por esta razón –que tiña un libro sobre calquera tema–. Ata ónde esta podía ser unha opinión razoable fai cincuenta anos, e comprendida, como o Dr. Johnson quixera implicar, da literatura francesa comparada coa literatura inglesa do mesmo período, non intentarei dicilo. Certamente deixou de ser certa baixo estas restriccións, e está en flagrante oposición á verdade se estendida ó francés en relación co alemán. Indubidablemente a literatura francesa presenta para o estudiante certas vantaxes peculiares, como ¿que literatura non ten? –algunhas, mesmo que non anticipariamos–; porque, malia valorarnos xustamente como unha nación pola nosa educación clásica, aínda así, ningunha literatura é máis pobre cá inglesa na aprendizaxe das antigüidades clásicas, –os nosos Bentleys, incluso, e os nosos Porsons, botaron todo o seu coñecemento na canle da filoloxía–; mentres que un só volume das Memorias da Academia Francesa de Inscricións contén máis investigación anticuaria útil que unha biblioteca inglesa enteira. En dixestos de historia, de novo, a lingua francesa é máis rica cá nosa, e nos seus diccionarios de coñecemento misceláneo (non nas súas enciclopedias). Pero todas estas son vantaxes do francés con relación ó inglés só, e non coa literatura alemana, que polo seu vasto compás, variedade, e extensión, excede con moito tódalas outras coma depositaria das actuais acumulacións de coñecemento. O simple número de libros publicados anualmente en Alemaña, comparado co producto anual de Francia e Inglaterra, é por si só unha evidencia satisfactoria desta aserción. Con relación a Francia é un segundo argumento no seu favor que a actividade intelectual de Alemaña non está intensamente acumulada nunha gran capital, coma está en París; pero mentres converxe aquí e alí coa suficiente intensidade para tódolos propósitos útiles (coma en Berlín, Königsberg, Leipzig, Dresde, Viena, Munich etc.) é tamén difundida sanamente sobre todo o territorio. Non hai unha cidade de sexto grao na Alemaña protestante que non contribúa anualmente a súa cota de libros: a cultura intelectual traballou todo o solo: non un distrito, senón que penetrou,

"Like Spring,

Wich leaves no corner of the land untouched."^*

Unha terceira vantaxe do lado de Alemaña (unha vantaxe para este propósito) é a súa división nun gran número de estados independentes. Desta circunstancia derívase o beneficio dunha rivalidade interna entre os seus distintos membros, sobre e por riba de esa externa rivalidade xeral que mantén sobre tódalas nacións. Unha vantaxe do mesmo tipo gozamos nós en Inglaterra. A nación británica está afortunadamente separada en tres grandes divisións, e deste xeito excítase un sentimento nacional de emulación e competición –leve, de feito, ou ningún, pola parte dos ingleses, (non por ningún mérito, senón por simple decaemento do sentido patriótico), máis forte pola parte dos irlandeses, e ás veces antiliberal e odiosamente forte pola parte dos escoceses (especialmente a medida que se descende no rango dos cabaleiros). Pero, malia ser noxenta ás veces na súa expresión, esta nacionalidade é de gran servicio para os nosos esforzos en tódalas direccións. Gáñase un triple poder para a excitación interna das enerxías nacionais; mentres que, respecto a calquera inimigo externo ou rival externo, as tres nacións actúan coa unidade dunha forza única. Pero a máis conspicua vantaxe da literatura alemana é a súa grande orixinalidade e ousadía de especulación, e o carácter de masculina austeridade e precisión impresa nos seus traballos científicos pola filosofía de Leibniz e Wolff ata agora, e pola máis severa filosofía dos nosos días. Falando da literatura alemana en total, sería simple afectación non dicir nada sobre un asunto con tanta fama e tan mal representado coma este. Aínda así, atender ós chamados dun esforzo desta clase nun momento de debilidade e atención exhausta sería o medio certo de inflixirlle gran fatiga a vostede. Polo momento, pois, retírome.

¹ "Composición". Esta palabra úsoa nun senso, non de feito peculiar meu, pero aínda así non moi común, nin en ningures, que eu saiba, suficientemente desenvolvido. É da máis alta importancia na crítica; e, en consecuencia, eu engadiría unha nota sobre a verdadeira construcción da idea, ben sexa ó final desta carta ou da próxima, de acordo co espacio que quede.

² En adición ós argumentos presentados ultimamente na Quarterly Review, para degradar e converter en bastarda e primeira historia de Roma, podo mencionar aquí outros dous, alegados hai moitos anos en conversación por un amigo meu. 1. O inmoderado espacio de tempo asignado ós reinados dos reis. Porque, aínda que é posible que o reinado dun rei poida cubrir dúas xeracións enteiras (como é o caso de Xurxo III), ou mesmo dúas e media (como é o de Luís XIV), aínda así é no máis alto grao improbable que unha serie de sete reis, inmediatamente consecutivos, fixesen de media, no caso máis favorable, máis de vintecatro anos cada un: para a proba do cal vexa a Cronoloxía Colectiva de Europa Antiga e Moderna. 2. A proxección dramática e artificial das partes para estes reis. Cada un adiántase coma unha persoa escénica, para interpretar una parte ou personaxe distinto. Un fai Roma, outro fai as leis, outro fai un exército, outro os dereitos relixiosos, etc. E ó final de todo chega un cabaleiro que "fai a parte bruta" de destruír, en efecto, o que os seus predecesores construíran; e así provén unha decorosa catástrofe para toda a representación, e un magnífico nacemento para a forma republicana de goberno.

^{3 "}Submonente quodam ut in pristinos inimicos animadverteret, negavit se ita facturum? Adjecta civili voce -minime licere Pincipe Romano, ut quae privatus agitasset odia –ista Imperator exequi." Spartiam in Had. Vid. Histor. August.

⁴ Non se obxecte tampouco que é irracional opoñe-lo que non hai posibilidade de opoñer sen éxito. Cando o Senado romano se mantivo inamovible nos seus sitios na entrada dos Galos co cheiro da tormenta en Roma, fixérono non supoñendo que este espectáculo de dignidade senatorial podería desarmar a ira do seu salvaxe inimigo; de facéreno, o seu acto perdería todo o seu esplendor. A linguaxe da súa conducta foi esta: no que concirne á grandeza da vontade, levamos a nosa resistencia ata o derradeiro extremo, e expresámola no modo adecuado ó noso rango. Por todo o que vai alén non somos responsables; e tendo rexistrada a nosa "protesta" en tan enfática lingua, a morte non se fai deshonor. O stantem mori expresa o mesmo principio, pero nun acto simbólico.

⁵ Tan palpable é esta verdade que os críticos máis irreflexivos foron levados por isto a sospeita-las pretensións do Atys a unha orixe romana.

⁶ "Orabunt alíi causa melius." Aen. VI. Unha opinión sobre a superioridade grega neste punto, que é tan dubidosa mesmo para nós na nosa perfecta imparcialidade neste día, coma unha opinión xeral sen discriminación de persoas, que podemos estar seguros de que non se lle podía ter ocorrido a un romano espontaneamente nunha explosión de sentimento patriótico, e tivo que ser deliberadamente manufacturada para afacerse ós desexos malignos de Augusto. Moi especialmente porque, en calquera relación de oposición ou indiferencia ós principios dun goberno militar, ó Parcere subjectis etdebellare superbos, Virxilio pode ve-las belas artes da pintura, a escultura, etc, pero non pode senón ter visto as artes da elocuencia forense como na máis estreita alianza con tal principio.

⁷ A saber: 1.Nas provincias de Cornwall, Gales, Manks, Highland, Escocia e Irlanda do imperio británico (na primeira e na derradeira é certo que o bárbaro sangue celta foi mellorado moito pola mestura teutónica para permiti-la nosa consideración das razas existentes como puramente celtas; isto, sen embargo, non afecta á clasificación das súas xenuinas reliquias literarias); 2. En Biscaia; e 3. Na Baixa Bretaña (Armórica): para non dicir nada dun distrito celta que din que existía nos Alpes etc.

⁸ A saber: Islandia, Suecia, Noruega, Dinamarca, Alemaña, Os Países Baixos, Inglaterra e as Lowlands escocesas.

⁹ A saber: Italia, Francia, España e Portugal.

^{10 *} Aproveito esta oportunidade para mencionar un feito curioso que constatei hai uns doce anos, cando estudiaba o danés. Os filólogos ingleses e escoceses teñen afirmado xeralmente que as invasións danesas dos séculos nove e dez, e os seus asentamentos en varias partes da illa (coma Lincolnshire, Cumberland, etc.) deixaran poucas ou ningunha traza deles na lingua. Esta opinión foi reafirmada ultimamente polo traballo do Dr. Murray sobre as linguas europeas. É, sen embargo, imprecisa. Porque o notable dialecto falado entre os lagos de Cumberland e Westmoreland, xunto cos nomes das montañas, lagoas, etc., resistíndose a maioría destas a desvela-lo seu significado do anglosaxón ou calquera forma de teutónico, son puro danés –polo regular intelixible polo danés de hoxe en día, pero en tódolos casos intelixible pola forma antiga do danés–. Cando se reúnan as miñas Opera omnia, reimprimirei unha pequena memoria sobre este asunto, que inserín hai uns catro anos nun xornal provincial: ou posiblemente antes de tal evento, para o divertimento dos turistas dos Lagos, o Sr. Wordsworth poderá facerme o favor de aceptalo como un apéndice ó seu traballo sobre os Lagos ingleses.

^* Coma a primavera

Que non deixa unha esquina da terra sen tocar.

Estimado señor: Na miña última carta, tendo sinalado o inglés, o alemán e o francés como as tres linguas nas que o gran comercio do pensamento e do coñecemento se dirixe hoxe en día no mundo civilizado, e tendo atribuído tres moi considerables vantaxes á lingua alemana comparada co francés, propuxen en conclusión, como unha vantaxe máis conspicua aínda que calquera na que insistira antes, a grande orixinalidade e ousadía de especulación que ten distinguido as investigacións filosóficas de Alemaña durante os últimos cento cincuenta anos.¹ Neste punto, como se opuña a algúns prexuízos e grandes malinterpretacións entre nós, declinei naturalmente falar ó peche dunha carta que quizás xa esgotara a súa atención. Mais como sería simple afectación evitar completamente unha cuestión sobre a que se reuniu tanto interese, e un interese que, dos seus obxectos e fundamentos, ten que ser tan durable, deille razón para esperar que diría algunhas palabras sobre o que neste tempo se entende por Filosofía alemana², isto é, a filosofía de Kant. Isto fareino agora. Pero déixeme recordarlle con qué propósito, para que non teña que botarme na cara, como unha falta, esa limitada noticia do meu asunto que prescriben a natureza e mailas proporcións do meu plano. Nunha carta breve non se pode supoñer posible, se fose doutro xeito adecuado nesta ocasión, que eu emprenda unha análise dunha filosofía tan comprensiva como para non deixar sendeiros de lexítimo interese sen tocar, e tan profunda que presupón moitos exercicios preparatorios do entendemento. O que pide o curso do meu asunto é que libere o nome e a reputación da filosofía kantiana de calquera engano que se poida recoller sobre os seus propósitos e pretensións, a través das representacións dos que falaron dela entre nós. O caso é este: xa lle aconsellei que lle prestase especial atención á literatura alemana, como unha literatura de coñecemento, non de poder; e entre outras razóns para este consello aleguei o alto carácter e pretensións da súa filosofía. Pero estas pretensións atoparon ataques ou representacións grandemente equivocadas, de tódolos escritores, dentro do meu coñecemento, que lle prestaron atención á filosofía neste país. En tanto estes caeron no seu camiño, deben naturalmente telo indisposto contra o meu consello; e faise, en consecuencia, asunto meu, sinalar algúns feitos que poden tender a desarma-la autoridade deses escritores só ata volver situalo a vostede no lugar dun estudiante neutral e sen prexuízos.

As persoas que introduciron a filosofía kantiana á atención do público inglés, ou máis ben intentaron facelo, foron dous alemáns –o Dr. Willich e (non moito máis tarde) o Dr Nitsch–. O Dr, Willich, creo, foi ó Hades neste últimos doce anos: certamente os seus traballos fórono; e o Dr. Nitsch, malia non ir ó Hades, marchou (teño entendido) a Alemaña, o que responde ó meu propósito do mesmo xeito; porque non é probable que unhas poucas palabras pronunciadas en Londres contribúan a atopar a un home enterrado na multitude de trinta millóns de alemáns. Quoad hoc, en consecuencia, o Dr. Nitsch pode ser considerado non menos defunto có Dr. Willich; e non corro o risco de feri-los sentimentos de ninguén se proclamo ós dous doutores unhas moi eminentes mulas tordas. É difícil dicir quen escribiu o libro máis absurdo. O de Willich é un simple caso de facer un libro, e non merece ningún tipo de atención. Pero Nitsch, que parece que foi un home que aturaba ben as penas, produciu un traballo que, nisto é merecedor de mención, reflexa coma nun espello unha característica común a moitos dos comentarios alemáns sobre as obras de Kant, e que está ben expoñer. Con moi poucas excepcións, estes traballos están compostos sobre un simple principio: séndolles imposible obter unha idea do significado ou sentido de Kant, naturalmente os escritores preguntáronse qué se podía facer. ¿Porque un home non entende nin iota do seu autor, vai por iso deixar de facer comentarios sobre el? Isto era duro, en verdade, e unha sorte de abstinencia que é máis fácil recomendar que practicar. Os comentarios hai que escribilos; e se non o fan os que entenden o sistema (o que sería o mellor plano) daquela (o que é claramente o segundo mellor plano) fano os que non o entenden. O Dr. Nitsch pertencía a este último e moi respectable corpo, da grande superioridade numérica do cal con respecto ós outros podo toma-la responsabilidade de poñerme de aval. Sendo deste corpo, o valioso doutor adoptou o seu expediente, que é simplemente este: nunca librar unha doutrina salvo nas palabras do seu dono; repetir coma un loro en tódalas ocasións as ipsissima verba de Kant; e nin sequera aventurarse no experimento dunha nova ilustración sacada dos seus propios fondos. Ben preto deste principio foi como o desgraciado Bruckner e outros construíron grandes historias da filosofía. Ó non ter comprensión do significado interno e as relacións de ningunha opinión filosófica, nin sospeitando a qué tendía, ou en qué necesidades do intelecto nacera, ¿como podería o home facer máis que adherirse supersticiosamente a esa fórmula de palabras na que lle compracera ó filósofo vestila? Non era razoable esperar que o fixese. Pedirlle que a presentase en calquera novo aspecto da súa propia concepción sería tentalo en perigosas e perplexas situacións: sería, de feito, unha agresión directa á súa seguridade persoal, e pedirlle que se fixese felo de se. Cada xiro dunha oración pode corre-lo risco de rompela; e a ningún home se pode obrigar a que arrisque o seu pescozo, crédito ou entendemento no beneficio do pescozo, crédito ou entendemento doutro home. "Todo isto está moi ben", dirían o Dr. Nitsch e os seus irmáns. "Está moi ben para vostedes, cabaleiros, que non teñen que facer ningún comentario, entender ó seu autor; pero esperar que nós o entendamos tamén, que temos que escribir comentarios sobre el en dous, catro ou ata doce volumes in octavo, só serve para amosar ata onde pode chega-la falta de razonabilidade da natureza humana," O doutor estaba determinado en principios morais a non comprometerse con tanta falta de razonabilidade; e, xunto con tódolos seus irmáns, púxolle proa a entender todos e cada un dos capítulos, parágrafos ou oracións de Kant, mentres se esperara deles que cumprisen co seu deber como comentadores;³ e baixo tales auspicios, non suporán que Kant chegou diante do público inglés con calquera vantaxe de patronaxe. Entre dous defensores tales como Nitsch no lado dereito e Willich no esquerdo, non coñezo o filósofo que escapase ó afundimento. Pero, afortunadamente para Kant, os defensores mesmos afundiron; e ningún home que eu atopei vira ou oíra nunca dos seus libros, o vira a un home que os vira. Non parecía que foran, ou falando loxicamente, puideran ser esquecidos, porque ningún home os recordara nunca.

Partidos os dous doutores respectivamente para o Hades e Alemaña, non acordo autores de respectabilidade que intentasen desde entón atrae-la atención do público inglés á filosofía kantiana excepto: 1. un autor anónimo nun número recente da Edimburgh Review; 2. o Sr. Coleridge; 3. o Sr. Dugall Stewart; 4. Madame de Staël, nun traballo publicado, creo, orixinalmente neste país, e durante a súa residencia entre nós. Non engado o Sr. William Drummond a esta lista porque os meus acordos de algo que escribiu sobre o tema de Kant (nas súas Cuestións Académicas) son moi imperfectos; nin ó Sr. W., o reputado autor dun artigo sobre Kant (o máis elaborado, segundo me din, que existe ata agora na lingua inglesa) na Encyclopaedia Londinensis; porque a este ensaio, xunto con outras noticias de Kant noutras enciclopedias, ou noutros lados, non lle cadrou de caer no meu camiño. Os catro escritores arriba mencionados foron de certo os únicos sobre este asunto que lograron suficiente influencia, xa directamente nas súas propias persoas, ou (como no primeiro caso) vicariamente a través da canle polo que o autor comunicaba co público para afectar considerablemente a reputación de Kant neste país para mellor ou peor. Como ningún dos catro, agás o Sr. Coleridge, tiña, ou profesaba ter, ningunha familiaridade directa coas obras orixinais de Kant, senón que sacaron a súa información de imbéciles libros franceses, etc., despedir as súas opinións sen máis noticia non sería tratar inxustamente ós outros tres; porque sobre unha cuestión filosófica, e moito máis sobre o destino dun gran sistema filosófico que se supón que está sub iudice, é tan inmerecedor dunha grave e pensativa crítica basearse sobre o informe de segunda man dun retórico escintilante como sería inadecuado e extraxudicial nun xuízo solemne ocupa-lo oído da corte coa charla dun pobo campestre.

Sen embargo, para non omitir ningún punto de cortesía con calquera dos escritores, direi unha ou dúas palabras sobre cada un deles separadamente. O primeiro e o terceiro escribiron cun espírito de hostilidade cara a Kant; o segundo e o cuarto como amigos. Tomareinos nesa orde. O escritor do artigo na Edimburgh Review, supoño que foi, por evidencias internas, o finado Dr. Thomas Brown, un pupilo do Sr. Dugald Stewart e o seu sucesor na cátedra de filosofía Moral en Edimburgo. Este é un asunto sen importancia en si mesmo; nin eu teño o hábito de molestarme e molestar ós outros con charlatanería literaria dese tipo; pero menciónoo como unha conxectura miña; porque se ocorre que estou no certo, sería un caso moi singular que os únicos dous escritores no meu coñecemento que esqueceron ata o momento o carácter filosófico para intentar un exame dun vasto e elaborado sistema de filosofía, non no orixinal, nin en ningunha versión latina autorizada ou acreditada (das cales había dúas mesmo xa nese tempo), nin en ningunha versión calquera, senón na retórica de ouropel dunha philosophie à la mode parisiense, unha especie de philosophie pour les dames, que a eses dous escritores, poñéndose de acordo tan notablemente na súa disposición para esquece-lo carácter filosófico, lles cadrase de estaren tamén estreitamente conectados na vida literaria. En tales coincidencias sospeitamos algo máis que un accidente cego; sospeitámo-la tendencia natural da súa filosofía, e cremos que estamos equipados cunha medida do seu poder para liberar á mente da présa, do capricho, da inxustiza, en actos tan deliberados, que ou suxire ou tolera. Se a súa propia curiosidade filosófica se satisfixo cunha información tan parca, a simple xustiza requiría que non fundasen, cun aval tan leve e sospeitoso, nada en menosprezo da filosofía ou do seu fundador. O libro revisado polo comentador de Edimburgo, e no que se basea para a súa avaliación da filosofía kantiana é o ensaio de Villars; un libro tan enteiramente infantil, que quizás non caia unha mortificación máis fonda sobre o comentador cá do descubrimento da extensión na que fora enganado polo autor. Deste libro abonda dicir que os mesmos termos que expresan as bisagras do sistema non aparecen nel. O Sr. Stewart confiou principalmente en Dégérando; un autor de mente moito máis sobria, de moito mellor sentido, e cun maior celo pola verdade, pero, desafortunadamente, con non máis habilidade para penetrar baixo a superficie do sistema kantiano. O Sr. Dégérando é presentado como unha evidencia á que non se lle pode pór excepción, co fundamento de que "os paisanos de Kant" o admiten como tal. "Os paisanos de Kant"⁴, simplemente como paisanos, non poden ter máis título a unha opinión sobre este punto que un home de Grantham puidera ter dereito a dogmatizar sobre a filosofía de Sir Isaac Newton, sobre o fundamento de que era un concidadán de Sir Isaac. O aire de Königsberg non fai a un home filósofo. Pero se o Sr. Stewart quere dicir que a competencia do Sr. Dégérando foi admitida polos paisanos de Kant que tiñan unha educación que lles permitiu entendelo, e os escritos dos cales proban que o entenderon (como, por exemplo, Reinhold, Schulze, Tieftrunk, Beck, Fichte e Schelling), resulta que o informaron mal. A simple existencia de obras como a Histoire comparée do Sr. Dégérando, que non pode ser mirada a unha luz máis alta cá dos indicios verbais do corpus philosophiae; é probablemente descoñecida para eles; certamente ningún libro desa clase popular o toma en conta ningún deles, nin podería parecerlles máis elevado que unha álxebra elemental ós ollos dun matemático. Se un home recoñece o intento de Dégérando de facer un resumo popular de Kant como algo sólido, ipso facto, degrádase do dereito a unha opinión sobre a materia. As nocións elementais de Kant, mesmo o principal problema do seu gran traballo, non son nin aludidos por Dégérando. E, por certo, se algún home fala na súa presencia de Kant, e vostede sospeita que está falando sen coñecemento, e quere pararlle os pés, direille cómo pode levar a cabo o tal fin. Dígalle como segue: Señor, o meu conselleiro, estudiado nesta materia, instruíume que o principal problema da filosofía da que está a falar está envolto no termo transcendental, e que pode expresarse así: "An detur aliquid transcendentale in mente humana", ¿"Hai algo na mente humana que realice a noción de transcendental" (tal e como esa noción é regulada e usada por Kant)? Agora ben, como isto fai necesario sobre tódalas cousas dominar esa noción no máis pleno sentido, agradeceríalle que ma explicase a min. E como ademais explicáronme que a resposta a esta cuestión é afirmativa, e está implicada no termo unidade sintética, ¿molestaríalle aclararme ónde xace a diferencia entre esta e a chamada unidade analítica? Falando así, pillarao con toda probabilidade; o que é, en calquera caso, unha cousa desexable gañada cando un home insiste en desturba-la compaña discutindo e falando de filosofía.

Pero, para volver ó asunto: como sempre ten que haber unha forte presunción en contra da filosofía de manufactura parisiense (que é, neste departamento a mercadoría de Birmingham de Europa); en segundo lugar, como o Sr. Dégérando admitiu expresamente (de feito exclamouno) que axustara e enfeitizara un pouco o sistema kantiano, para axeitalo á sociedade de "Les gens comme il faut"; e finalmente como había versións latinas, etc. de Kant, pódeselle ocorrer razoablemente a calquera lector preguntar por qué o Sr. Stewart non as consultou. A esta pregunta, o Sr. Stewart responde, que non podía atura-lo seu "bárbaro" estilo e nomenclatura. Debo confesar que non vexo en tal resposta nada digno dun filósofo; e que o esperaría máis dun petit-maître literario que dun profesor emérito de Filosofía Moral. ¿Declinaría un filósofo un útil experimento de física porque estragará as súas luvas de cabrito? ¿Quen que estea sincera e ansiosamente en procura da verdade se preocupa ou pensa no estilo en tales estudios?⁵ De feito, o estilo, nun sentido propio, non é unha cousa máis posible nas investigacións nas que Kant chama ó entendemento que o é nos Elementos de Euclides. E en canto a nomenclatura, supoñendo que fose bárbara, ¿quen obxecta á nomenclatura da química moderna, que é quoad materiam, non só bárbara, senón híbrida? Onde prevalecen a lei e a orde intelectuais, desbarbarizan (se se me permite tal acuñamento) o que pode ser bárbaro nos seus elementos: a forma ennobrece a materia. Pero, ¿como é bárbara a terminoloxía kantiana, que está formada principalmente de termos gregos ou latinos? Ó construíla Kant procedeu deste xeito: onde era posible, colleu termos obsoletos e esquecidos da filosofía platónica e da escolástica, ou restaurou palabras das que abusara o uso popular no seu significado filosófico orixinal. Noutros casos, cando ocorren dobres expresións para a mesma noción, facíaas notar e reacuñábaas, coma quen di. Ó facer isto superábao ás veces en parte e guiábao a tendencia da lingua. Tódalas linguas, como xa se fixo notar, tenden a liberarse de sinónimos a medida que a cultura intelectual avanza –novas sombras e combinacións de pensamentos desenvolvidas no progreso da sociedade toman e apropian as palabras superfluas–. E antes de que esta apropiación estea fixada e petrificada, coma se fose, no vocabulario recoñecido da lingua, un insensible clinamen (para coller prestada unha palabra de Lucrecio) prepáralle o camiño. Así, por exemplo, moito antes de que o Sr. Wordsworth desvelase a gran distinción filosófica entre os poderes da fantasía e da imaxinación, as dúas palabras xa empezaran a diverxer unha da outra; a primeira sendo usada para expresar unha facultade algo caprichosa⁶ e exenta de lei, a última para expresar unha facultade máis autodeterminada. Cando, por tanto, se percibiu finalmente que baixo unha aparente unidade de sentido latía un dualismo real, e por propósitos filosóficos era necesario que esa distinción tivese a súa apropiada expresión, esta necesidade atopouse no medio do camiño co clinamen que xa afectara o uso popular das palabras. Así, tamén, nas palabras Deísta e Teísta; naturalmente deberían expresa-la mesma noción: unha a un oído latino e outra ó grego. Mais ¿de que uso son tales duplicados? Está ben que as necesidades do entendemento acaden gradualmente todos eses casos por ese insensible clinamen que as axeita para un mellor propósito có de estender a simple erma fertilidade da lingua, a saber; tomándoas ó servicio do pensamento. Neste caso Deísta usábase xeralmente en Europa para expresa-lo caso do que admite un Deus, pero baixo os menores predicados que satisfagan as condicións do entendemento. Un Teísta, pola outra banda, mesmo no uso popular, denotaba ó que admite un Deus con algúns máis predicados (transcendentais); como, por exemplo, baixo a relación dun gobernador moral do mundo. En casos coma estes, en consecuencia, onde Kant se atopou anticipado polo progreso da lingua, non fixo máis que regular e ordena-lo evidente nisus e tendencia do uso popular nunha distinción severa. Onde, sen embargo, as nocións eran dunha natureza demasiado sutil para que o entendemento popular as asise, e demasiado pequenas no uso diario da vida para seren afectadas polas causas que moldean o curso da lingua, aí empezaba e acababa o proceso de separación mesmo.

¿E cales eran os usos de todo isto? Pois os usos eran estes: primeiro, en relación con todo o sistema da filosofía transcendental: as novas nocións que se fixaban e gravaban así eran necesarias para o sistema; eran útiles en proporción ó que era útil, isto é, en proporción ó que era verdadeiro. Secundariamente, estendían o dominio do pensamento humano, á parte do sistema e independentemente del. Un cambio e chamamento perpetuo érguese para a mente na terminoloxía kantiana para clarificar e regula-las súas propias concepcións, que, sen disciplina, son aptas, polas súas sutís afinidades para mesturárense e influírense. As novas distincións son outros tantos problemas intelectuais que dominar. E, mesmo sen vistas a un estudio formal da filosofía transcendental, daríaselle unha grande ampliación ó entendemento revisando un diccionario kantiano, ben explicado e ben ilustrado.⁷ Esta terminoloxía, en consecuencia, era útil: 1. como un medio para un fin (sendo parte dun sistema); 2. como un fin en si mesma. Con isto chega para os usos. En canto ó poder da mente exercitado para construíla. (entre o cal e os usos xace a avaliación do servicio de Kant; porque, se non é polos usos, entón non temos que agradecerlle ningunha dificultade que teña superado; e se non superou ningunha dificultade, entón non podemos adscribirlle coma mérito ningún uso que pode discorrer del), en canto ó poder exercido en construíla, non creo probable que vostede cometa o mesmo erro que oín dalgunhas persoas irreflexivas, e que, de feito, late no fondo de moito do que se ten escrito contra o escuridade de Kant, como se Kant non fixese máis que impoñer novos nomes. Certamente, se isto fose todo, o mérito non sería moi conspicuo. Custaría poucos esforzos mentais dicir, sexa isto A e sexa isto D: chamémoslle a esta noción transcendente, e a esa transcendental. Tal afirmación, sen embargo, supón que as ideas xa son coñecidas e familiares, e que simplemente queren nomes. Nisto está a metedura de pata. Cando Kant asignaba nomes, creaba as ideas; isto é, traíaas á conciencia. Ó asignarlle á noción complexa X o nome de transcendental, Kant non estaba só transferindo unha palabra que fose usada previamente polos escolásticos a un oficio máis útil; traía ó servicio do intelecto un novo nacemento; é dicir, traendo unha síntese que non existira antes coma síntese, partes ou elementos que existen e avanzan a cada hora na mente de cada home. Chamo a súa atención sobre isto, porque oirá frecuentemente tales cambios rexeitados así (ou outros que implican o mesmo erro): "Ben, se hai algún sentido nos escritos dese señor Kant, que os poidamos ler no vello inglés materno", Ou sexa, noutras verbas, transferir á lingua non científica da vida nocións científicas e relacións que non está adecuada para expresar. O contendente avanza no erro común de supoñer que tódalas ideas están completamente desenvolvidas in esse en tódolos entendementos; ergo, no seu; e tódalas que están no seu cre que podemos expresalas en inglés. Así, o contendente, nas súas nocións, teno a vostede nun dilema, en calquera caso; porque se non a traduce, entón confirma a súa crenza de que todo iso é xerga; e se o fai (como, sen dúbida, coa axuda de moitas perífrases, pode traducilo ó inglés, de xeito que poida ser intelixible para un home que xa entende a filosofía) entón, ¿onde estaba o uso da nova terminoloxía? Ora, o xeito de tratar con este tipo é como segue: Meu estimado señor, farei o que pide, pero, antes de facelo, pídolle que me faga o favor de 1. traducir estas matemáticas na lingua da química; 2. traducir esta química na lingua das matemáticas; 3. as dúas na lingua da cociña; e finalmente, resólvame o problema de Cambridge "Dado o nome do capitán, e os anos do noso Señor, determina-la lonxitude do barco". Este é o xeito de tratar cos tales tipos.

A terminoloxía de Kant, pois, non é un rebautismo de ideas xa existentes na consciencia universal; é en parte unha ampliación do entendemento con novo territorio (do cal acabo de falar) e en parte unha mellor regulación do vello territorio. Esta regulación é, ou negativa, e consiste en limitar máis adecuadamente a liña limítrofe de concepcións que foron ata agora definidas imperfectamente; ou é positiva, e consiste na substitución por nomes que expresan as relacións e dependencias do obxecto (termini organici) dos termos convencionais que apareceron por accidente, e non expresan esas relacións (termini bruti). É sobre este principio como se constrúe a nomenclatura da química: substancias que eran coñecidas antes por nomes arbitrarios e non significativos son agora coñecidas por nomes sistemáticos; isto é, tal e como expresan as súas relacións ás outras partes do sistema. Deste xeito, a terminoloxía faise, dalgún modo, orgánica; e sendo ela mesma un producto dun avanzado estado da ciencia, é un importante reactivo para facilitar posteriores avances.

Estes son os beneficios dunha sólida terminoloxía; ó cal, déixeme engadir que non se pode inventar unha terminoloxía mellorada –nin sequera unha plausible– que non presupoña unha teoría mellorada. Agora ben, seguramente tales beneficios teñen que superar calquera ofensa ós oídos ou ó gusto, se hai algunha. Pero a elegancia da coherencia é a única elegancia que ten que posuír unha terminoloxía, ou de feito, pode posuír. O entendemento é, neste caso, o árbitro; e cando iso aproba, debe ser un enfastío de sentimento que non se somete á facultade que preside. Como un exemplo de terminoloxía repulsiva, citaría a de Aristóteles, que ten algo de rudo e técnico nela e que a prevén de mesturarse nunca coa corrente da lingua ordinaria; mesmo con isto, sen embargo, en tanto satisface os seus propósitos, a mente aprende pronto a reconciliarse. Pero aquí, coma noutros puntos importantes, a terminoloxía de Kant distínguese con vantaxe da aristotélica, ó adaptarse con gran ductilidade a calquera variedade de estructura e arranxo que incida na dicción filosófica.

Falei tan longamente do tema da terminoloxía de Kant, porque é probable que sexa o primeiro escollo para o estudiante da súa filosofía; e porque de feito foi o primeiro tema de ataque entre os que falaron del neste país; se pode ser chamado ataque o que procede con recoñecida ignorancia dos traballos orixinais.

Un ataque moito máis serio a Kant foi a noticia amable de Madame de Staël. As fontes das que sacou as súas opinións entendeuse que foron os dous Schlegel, e, probablemente, o Sr. Dégérando. Coma algúns paisanos de Kant (e.g. Kiesewetter), ela contribuíu a traduci-la súa filosofía nun sentido que a deixa tolerablemente fácil de aprender; pero desafortunadamente a expensas de calquera propósito definido, aplicabilidade ou sentido filosófico. Por outra banda, o Señor Coleridge, que gracias ás súas potencialidades filosóficas e indubidable familiaridade cos traballos de Kant sería máis adecuado que ninguén para explicalos ó estudiante inglés, ten desgraciadamente pouco talento para ensinar ou comunicar calquera sorte de coñecemento, e aparentemente demasiado pouca simplicidade de mente ou celoso desexo de facelo. Disto veu que, moi lonxe de axudar ó progreso de Kant neste país, o Sr. Coleridge tivo que retardalo expoñendo o oráculo en verbas de maior escuridade délfica ca aquela coa que o orixinal alemán podía telas presentado ó estudiante inmaturo. É, ademais, característico da mente do Sr. Coleridge que nunca devolve algo como o recibiu. Tódalas cousas modifícanse e altéranse ó pasar polos seus pensamentos; e, desta causa, creo, combinada coa súa aversión ó traballo continuado, agroma a súa indisposición para as matemáticas; porque a elas ten que contentarse con collelas como as atopa. Agora ben, esta indocilidade da mente indispón gravemente a un home para ser un fiel expoñedor dun sistema filosófico; e isto levou ó Sr. Coleridge, de feito, a facer varias representacións equivocadas de Kant; só anotarei unha, xa que pode indispoñelo para prestarlle atención a Kant. Nun dos seus traballos adscribiulle a Kant a bobada dunha doutrina exotérica e esotérica; e isto sobre fundamentos completamente insostibles. Ó Kant directo e de mente sinxela, estou persuadido, chocaríalle esta sospeita máis que calquera outra coa que o cargasen.

Poño todas estas consideracións xuntas na tendencia de corrixir algúns dos máis fondos erros cos que a xente chega ó exame dos sistemas filosóficos, xa sexa coma estudiantes ou coma críticos.

1. Unha boa terminoloxía será un dos primeiros resultados dunha boa teoría; e de aquí, aínda que unha terminoloxía coherente non é suficiente evidencia a favor dun sistema, a ausencia de tal terminoloxía é evidencia suficiente contra el.

2. Pregúntase cal é a verdadeira filosofía. Pero esta non é a forma de face-la pregunta. O propósito da filosofía non é tanto acumular verdades positivas en primeiro lugar, como rectifica-la posición da mente humana, e corrixi-lo seu modo de ver. O progreso da especie humana neste vieiro non é directo, senón oblicuo. Unha filosofía non difire doutra só pola cantidade de verdade e erro que achega; non hai ningunha que tivese algunha vez interese pola mente humana na que non se atope que contén algunha verdade de importancia ou algunha aproximación a ela. Unha filosofía diferénciase da outra máis pola posición que tomou, e polo aspecto baixo o que contemplou o seu obxecto

3. Téñenlle obxectado a Kant algúns críticos deste país que as súas doutrinas son, nalgúns casos só doutrinas achegadas por outros filósofos. Os casos alegados foron moi desafortunados, pero, sen dúbida, tódalas verdades que se conteñen (de acordo coa última consideración) nos sistemas erróneos, e ás veces, nos mesmos erros da mente humana, ha de reunilas no seu avance o verdadeiro sistema. Onde o sendeiro erróneo vagou en diferentes direccións, volveu sobre si perpetuamente, e atravesou o campo da investigación cos seus labirintos en todas direccións, sen dúbida o vieiro da verdade hao intersectar a miúdo, e quizás por unha curta distancia o acompañará; pero que nesta coincidencia non recibe ningún impulso ou determinación daquilo co que coincide aparecerá da forza de autodeterminación que o levará fóra da mesma dirección tan inevitablemente coma entrou nela.

4. A proba dun gran sistema filosófico é a miúdo concibida falsamente. Os homes imaxinan un certo número de grandes problemas sobresaíntes do maior interese para a natureza humana, sobre os que a todo sistema se lle require que mida as súas forzas; e o verdadeiro será, pensan, o que os resolva todos, e a mellor aproximación ó verdadeiro o que resolva máis. Pero esta é unha forma moi errada de xulgar. A verdadeira filosofía terá a miúdo ocasión de amosar que eses supostos problemas non son problemas, senón simples imposicións da mente sobre ela mesma, que saen da súa posición sen rectificar –erros baseados en erros–. Unha proba moito mellor dunha filosofía sólida có número dos problemas preexistentes que resolve será a calidade dos que propón. Ó ergue-la posición do espectador traerá unha rexión de nova investigación á súa vista; e a mesma facultade de comprender estas cuestións dependerá moi a miúdo da posición desde a que se ven. Porque, como os primeiros e máis rudos problemas que estimula a curiosidade humana vólvense ás veces sen base e irreais, así tamén a máis alta orde de problemas será incomprensible para o entendemento indisciplinado. Isto é un feito que non deberían perder nunca de vista os que presumen dos seus poderes naturais e incultivados poderes de mente para xulgar a Kant, Platón ou calquera outro gran filósofo.

5. Pero o máis grande erro que nunca atopei, como fundamento para expectativas irrazoables con referencia non só a Kant, senón a tódolos filósofos orixinais, é a persuasión que ten a xente de que os seus entendementos conteñen xa en total desenvolvemento tódalas nocións que a filosofía pode pedir; e isto non é por vaidade, senón por pura concepción errónea. De aí pensan naturalmente que todo o que ten que face-lo filósofo é apuntar ós elementos do coñecemento como existen xa preparados, e inmediatamente o coñecemento total dunha mente transfírese a calquera outra. Mire os esforzos de calquera home para dominar unha nova doutrina en filosofía, e atopará que involuntariamente se dirixe ó simple labor dialéctico de traspor, disolver, e recombina-las nocións que xa ten. Pero non é así como ningunha verdade importante se pode desenvolver na mente. Necesítase nova materia tanto como nova forma. E a consideración máis importante que podo suxerir como caución a aqueles que se aproximan a un gran sistema de filosofía como se fose unha serie de embrollos coas súas respostas é esta: ningunha verdade complexa ou moi importante foi nunca ata agora transmitida en total desenvolvemento dunha mente a outra. A verdade dese carácter non é unha peza de mobiliario que hai que mover; é unha semente que ten que ser sementada, e pasar polos diferentes estados do crecemento. Ningunha doutrina de importancia pode ser transferida nunha forma madura ó entendemento dun home desde fóra: debe abrollar por un acto de xénese no entendemento mesmo.

Con esta consideración conclúo; sincronicamente seu.

¹ Datando dos primeiros traballos de Leibnitz, bastante máis.

² Teño oído alegada como unha razón pola que non existe nin pode ser creado un grande interese na filosofía alemana entre os ingleses que "non hai demanda de libros sobre este asunto" na cal consideración hai unha singular confusión de pensamento. ¿Había algunha "demanda" para a filosofía newtoniana, ata que apareceu a filosofía newtoniana? ¿Como podería haber algunha "demanda" para libros que non existen? Pero, considerando as altivas pretensións da filosofía kantiana, argüiría unha grande ignorancia da natureza humana supoñer que a afirmación desas pretensións non atopase ningún interese cando se fixo coñecer; e, de feito, entre homes pensativos e intelectuais ten existido un moi fondo interese durante moito tempo, como a miña propia experiencia foi suficiente para convencerme. De feito ¿que evidencia se podería alegar máis forte da apatía e decaemento na actividade intelectual, e en toda dirección honorable de intereses intelectuais, cá posibilidade de que unha filosofía sistemática nacese nunha gran nación próxima a nós, e que se arrogase ter sentado para sempre moitas das cuestións de máis peso que atinxen a dignidade e o futuro progreso da especie humana, e aínda así non atraese atención e interese? Podemos estar seguros de que ningunha nación que non estivese completamente emasculada no seu poder mental –isto é, mentres sobrevivan algúns estudios severos nela– pode degradarse tanto. Pero estes xuízos acaban de esperar demasiado dos movementos do chamado "mundo literario": a literatura representa moi imperfectamente os intereses intelectuais dun pobo; e a xente literaria é nunha gran proporción ben pouco intelectual.

³ Baixo esta denominación comprendo toda a turba de abreviadores, abstractores, facedores de diccionarios, etc, etc., vencellados ó establecemento da filosofía kantiana. Un dos últimos, por certo, Schmidt, o autor dun diccionario kantiano, pode ser citado coma o beau idéal dos comentaristas kantianos. Estaba completamente de acordo co Dr. Nitsch sobre o deber de non entender ó seu autor; e actuou baixo este principio ó longo de toda a vida –sendo, de feito, o que os homes de Cambridge chaman un Bergen-op-zoom, isto é, un que teimosamente desafía ó seu autor–, mantén un asedio de doce ou vinte anos sobre o seu entendemento, e sobrevive ó ultimo, inabalable a tódolos asaltos da razón ou dos argumentos, e ás máis pesadas baterías do sentido común.

⁴ O lector pode supor que esta non podía se-la intención do Sr. Stewart. Pero existe un erro moi xeral no relativo á terminoloxía de Kant –aínda que un foráneo pode atopar algunhas dificultades nela que son salvadas polo nativo–. "Os seus propios paisanos", di un respectable xornal literario, cando fala de Kant (Edinburgh Monthly Review de Agosto de 1820, p.168), "atopan difícil comprende-lo seu significado, e seguen discutindo sobre el hoxe". ¿Por que non? A terminoloxía de Kant é parte grega, parte escolástica; e ¿como se faría intelixible para un alemán qua alemán, simplemente porque están habituados ás terminacións e inflexións alemanas?

⁵ A dicción do libro en particular que recomendaron á atención do Sr. Stewart, a saber, a Expositio Sistematica de Phiseldek, un profesor danés, ten tódolos méritos que pode ter unha dicción filosófica, é notablemente perspicaz, precisa, simple e sen afectación. É demasiado unha simple metafrase de Kant, e ten demasiado pouca variedade de ilustración: á parte diso non coñezo un mellor dixesto da filosofía.

⁶ A cal distinción sobresae aínda máis no derivativo secundario fanciful, e no derivativo primario fantastic. Digo derivativo primario en referencia á historia da palabra: 1.Phantasia, de onde phantasy, 2 para fines métricos phant’sy (coma se pronuncia no Du Bartas de Sylvester e outros poemas escolásticos de aquel tempo), 3, deixando caer o t na pronunciación; phansy ou fancy. Agora ben, do nº 1 vén fantastic, do nº 3 vén fanciful.

⁷ Nalgúns casos é certo que a construcción das ideas é posterior á do sistema, e presupón un coñecemento del, máis que precedelo; pero isto non é polo regular certo.